Νύχτα βαθιά απλωνόταν πάνω από το ρωμαϊκό στρατόπεδο, και οι κοιμισμένοι στρατιώτες αναπνέαν τον βαρύ αέρα της σιωπής χωρίς να γνωρίζουν τίποτα για όσα συνέβαιναν δίπλα τους. Ανάμεσά τους ένας μόνον σηκωνόταν κάθε νύχτα και έστρεφε το πρόσωπο προς τον ουρανό, ψιθυρίζοντας με δάκρυα το όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού. Επρόκειτο για τον ευλαβέστατο Καλλίστρατο, ντόπιο της Καρχηδόνας, που υπηρετούσε στο τάγμα του στρατηγού Περσεντίνου την εποχή των αυτοκρατόρων Διοκλητιανού και Μαξιμιανού.

Ο προπάππος του ονομαζόταν Νεοκόρος και είχε σταθεί στρατιώτης στην Ιερουσαλήμ, την ώρα που ο Πιλάτος δίκαζε τον Σωτήρα του κόσμου. Είδε εκείνος με τα ίδια του τα μάτια τα θαύματα του Σταυρού, τον σεισμό της κτίσεως και την ένδοξη Ανάσταση του Κυρίου. Πίστεψε λοιπόν ολόψυχα στον Χριστό, παρέλαβε το άγιο βάπτισμα από τους Αποστόλους και γύρισε στην πατρίδα του φέροντας τον θησαυρό της πίστης. Παρέδωσε αυτόν τον πολύτιμο μαργαρίτη στον γιο του, και ο γιος μετέδωσε τη φλόγα στον δικό του παιδί.

Έτσι ο Καλλίστρατος έλαβε ως κληρονομιά τον θησαυρό της αληθινής γνώσης του ζωντανού Θεού των Πατέρων του. Μέσα στο σκοτάδι των ειδωλολατρών συντρόφων του έλαμπε σαν αστέρι, διδάσκοντας κρυφά όποιον είχε διάθεση να ακούσει τη φωνή του Κυρίου. Κάποια νύχτα ένας στρατιώτης ξύπνησε και άκουσε τον Καλλίστρατο να επικαλείται το όνομα του Ιησού με θέρμη και κατάνυξη ψυχής. Συνεννοήθηκε αμέσως με τους υπόλοιπους συντρόφους και έσπευσε να αναφέρει στον στρατηγό Περσεντίνο όσα είχε ακούσει την νύχτα εκείνη.

Ο στρατηγός κάλεσε τον μάρτυρα κοντά του και τον ρώτησε ευθέως αν είναι αλήθεια όσα μαρτυρούν για αυτόν οι σύντροφοι του. Ο Καλλίστρατος απάντησε με γαλήνη ότι δεν γνωρίζει ποια κακή πράξη βρίσκουν εναντίον του στη ζωή του ως στρατιώτη. Τότε οι κατήγοροι πρότειναν να τον προστάξει να θυσιάσει στους θεούς, ώστε να φανερωθεί καθαρά η πίστη του μπροστά σε όλους. Ο μάρτυρας αρνήθηκε σταθερά, λέγοντας ότι δεν έμαθε να προσφέρει θυσίες σε πολλούς θεούς αλλά μόνο στον Έναν αληθινό Θεό.

Δήλωσε με παρρησία ότι οι θεοί των εθνών είναι δαιμόνια, καθώς δίδαξε ο ψαλμωδός και η Γραφή του Πνεύματος. Πρόσθεσε ότι από τις Άγιες Γραφές γνώρισε τον Θεό που κατοικεί στους ουρανούς και ζητά θυσία αινέσεως από τους πιστούς. Δεν φταίει σε τίποτε άλλο, παρά μόνο που τιμά τον Ένα αληθινό Θεό αντί για πολλούς ψεύτικους και ανύπαρκτους. Ο στρατηγός όμως οργίστηκε με τα λόγια του και διέταξε αμέσως να αρχίσουν οι σκληρές βασανιστικές δοκιμασίες, χωρίς καμία αναβολή.

Ρίχτηκε ο γενναίος άγιος καταγής και δέχτηκε ανελέητες πληγές με ραβδιά για πολλή ώρα συνεχόμενη, χωρίς διακοπή. Δεν έβγαλε καμία φωνή παραπόνου, μόνο επαναλάμβανε τα λόγια του Δαβίδ και ζητούσε δύναμη από τον Κύριο των δυνάμεων. Έλεγε ψιθυριστά ότι ορκίστηκε να τηρεί τις κρίσεις του Θεού και θα τις φυλάξει με ακρίβεια μέχρι τέλους της ζωής του. Έβλεπε ο στρατηγός το αίμα να τρέχει ποτάμι από τις πληγές και διέταξε να σταματήσουν προσωρινά οι μάστιγες πάνω στο σώμα του.

Πρότεινε δόλια συμβουλή στον Καλλίστρατο, υποσχόμενος του απαλλαγή από τα φοβερά βασανιστήρια αν υπακούσει αμέσως στα προστάγματα του. Απείλησε ότι αλλιώς τα χέρια των βασανιστών θα συντρίψουν το σώμα του και τα θηρία θα φάνε τις σάρκες του. Ο μάρτυρας απάντησε ότι ελπίζει στον ζωντανό Θεό, ο οποίος θα τον λυτρώσει από το στόμα του λέοντα και την παγίδα. Διακήρυξε με βεβαιότητα ότι ο Κύριος θα παραλάβει όχι μόνο τη δική του ψυχή αλλά και πολλές άλλες ψυχές μαζί.

Εξοργίστηκε ακόμη περισσότερο ο Περσεντίνος και πρόσταξε να σύρουν τον γυμνό μάρτυρα πάνω σε κοφτερά σπασμένα όστρακα της αυλής. Έπειτα διέταξε να του χύνουν με χωνί πολύ νερό στο στόμα, σαν να ήταν δερμάτινο ασκί από τρύπιο δέρμα. Φοβούμενος ο σκληρός τύραννος μήπως ο Καλλίστρατος παρασύρει και άλλους στρατιώτες στην πίστη του Χριστού, αποφάσισε να τον πετάξει στη θάλασσα. Πρόσταξε λοιπόν να τον κλείσουν μέσα σε δερμάτινο σάκο και να τον ρίξουν στο βαθύ πέλαγος ενώπιον όλων των παρόντων.

Στάθηκε ο ίδιος στην ακτή, περιμένοντας να δει την καταστροφή του δούλου του Χριστού με τα ίδια του τα μάτια. Ο μάρτυρας προσευχόταν μέσα στον σάκο όπως άλλοτε ο προφήτης Ιωνάς μέσα στο στομάχι του μεγάλου θαλάσσιου κήτους. Με τη βούληση του Θεού, το ασκί χτύπησε σε αιχμηρό βράχο της θάλασσας και άνοιξε από τη δύναμη της κρούσης. Δύο μεγάλα δελφίνια εμφανίστηκαν τότε και ανέβασαν τον Καλλίστρατο πάνω στις πλάτες τους με θαυμαστή πραότητα και ηρεμία ψυχής.

Τον μετέφεραν απαλά στη στεριά, ενώ εκείνος έψαλλε με χαρά μεγάλη τους ευχαριστήριους στίχους του ψαλμωδού Δαβίδ προς τον Σωτήρα. Έλεγε ότι κατέβηκε στα βάθη της θάλασσας, αλλά η ταραχή των κυμάτων δεν τον βύθισε στον αιώνιο θάνατο. Σαράντα εννέα στρατιώτες από εκείνους που έβλεπαν τα όσα συνέβαιναν έπεσαν στα πόδια του και ζήτησαν παρακλητικά τη σωτηρία τους. Ομολόγησαν ότι ο Θεός που λυτρώνει με τέτοιο θαυμαστό τρόπο από τη θάλασσα είναι ο μόνος αληθινός και ζωντανός Θεός.

Ο στρατηγός εξεπλάγη βλέποντας το θαύμα και κατηγόρησε τον Καλλίστρατο για μαγική δύναμη που πλανά τους στρατιώτες του τάγματος. Διέταξε να συλληφθούν αμέσως οι σαράντα εννέα νέοι πιστοί και να δοκιμάσουν φοβερά κτυπήματα στις αρθρώσεις των μελών τους. Εκείνοι όμως φώναζαν με μία φωνή προς τον Κύριο Ιησού Χριστό και Τον παρακαλούσαν να σταθεί βοηθός των δούλων Του. Ζητούσαν να φυλάξει τον διδάσκαλο τους Καλλίστρατο, ώστε να μάθουν ακόμη περισσότερα για τον Ένα και αληθινό Θεό του ουρανού.

Όταν κάπως καταλάγιασε ο θυμός του Περσεντίνου, διέταξε να οδηγηθούν όλοι μαζί στη φυλακή για περαιτέρω σκέψη και απόφαση. Εκεί μέσα στον σκοτεινό χώρο ο Καλλίστρατος άνοιξε το στόμα του και τους δίδαξε τα μυστήρια της πίστης με αγάπη. Ξεκίνησε από τη δημιουργία του κόσμου και την παράβαση των πρωτοπλάστων μέσα στον παράδεισο της τρυφής και της ευτυχίας. Έφτασε μέχρι την ενανθρώπηση του Χριστού, το εκούσιο πάθος Του και την ένδοξη Ανάστασή Του από τους νεκρούς.

Τους μίλησε για την κρίση των ψυχών, για την αιώνια ζωή και για την ανταπόδοση των δικαίων στη βασιλεία. Τους ενίσχυσε με αυτά τα λόγια, ώστε να σταθούν θαρραλέοι στο επερχόμενο μαρτύριο για χάρη του ονόματος του Σωτήρα Χριστού. Την επομένη ημέρα ο στρατηγός κάθισε στο δικαστικό βήμα και διέταξε να παρουσιαστούν όλοι μπροστά στην εξουσία για ανάκριση. Ομολόγησαν σύσσωμοι ότι είναι χριστιανοί και πιστεύουν στον Ένα Θεό που δημιούργησε τον ουρανό και την γη μαζί.

Διακήρυξαν με τόλμη την πίστη τους στον Μονογενή Υιό, τον Κύριο Ιησού Χριστό, και στο Πανάγιο Πνεύμα της αλήθειας. Οργίστηκε τότε ο Περσεντίνος και διέταξε να τους δείρουν σκληρά τον έναν μετά τον άλλον με ξυλιές δίχως οίκτο. Έπειτα ζήτησε να δέσουν χέρια και πόδια όλων και να τους ρίξουν μέσα στα νερά μιας μεγάλης δεξαμενής. Πριν εκτελεστεί η σκληρή εντολή, ο Καλλίστρατος προσευχήθηκε ζητώντας από τον Κύριο να καταξιώσει την ομάδα του Αγίου Βαπτίσματος.

Μόλις τους έριξαν στο νερό, τα δεσμά τους διαλύθηκαν αυτομάτως και έστεκαν όρθιοι με φωτεινά τα πρόσωπα τους. Ένας λαμπρός στέφανος κατέβηκε από τον ουρανό και ακούστηκε φωνή που ονόμαζε τον Καλλίστρατο με τη συνοδία του. Σείστηκε η γη με μεγάλη δύναμη και έπεσε κοντά τους το είδωλο κάποιου ειδωλολατρικού θεού, σκορπίζοντας σκόνη. Άλλοι εκατόν τριάντα πέντε στρατιώτες πίστεψαν τότε, και μέσα στη νύχτα οι μάρτυρες τελειώθηκαν με τα ξίφη. Ταις πρεσβείαις του γενναίου αθλητή Καλλιστράτου και των σαράντα εννέα συνάθλων του, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.