Όσιος Θεοφάνης ο Νέος και Θαυματουργός της Ναούσης

Στα ηπειρωτικά Γιάννενα, στις αρχές του δέκατου έκτου αιώνα, γεννήθηκε ένα παιδί προορισμένο να γίνει φως της μοναχικής πολιτείας στη Μακεδονία. Από πολύ νέος ο Θεοφάνης ένιωσε στην ψυχή του τη φλόγα της εγκατάλειψης του κόσμου και του πόθου για τα ουράνια. Εγκατέλειψε λοιπόν την πατρίδα του και κατευθύνθηκε προς το Άγιον Όρος, αναζητώντας οδηγό πνευματικό και τόπο αληθινής αφιερώσεως. Κατατάχθηκε στη συνοδεία της Μονής Δοχειαρίου, ενός από τα πρώτα παραθαλάσσια μοναστήρια που αντικρίζει όποιος προσεγγίζει το Όρος από τη θάλασσα.

Εκεί άρχισε να ασκείται με μεγάλη σύνεση, διατηρώντας τον νου του καθαρό από τις παγίδες και τις διαστροφές του πονηρού. Γλύκαινε την ψυχή του με τη Χάρη του Θεού και μεριμνούσε πρωτίστως για τη σωτηρία της, παρά για το τι θα φάει ή θα πιει. Η αρετή του όμως, όσο επιδίωκε να μείνει κρυφή, τόσο γινόταν φανερή στα μάτια των πατέρων της μονής. Όταν εκοιμήθη ο προηγούμενος γέροντας ηγούμενος, οι αδελφοί ομόψυχα τον εξέλεξαν διάδοχό του, ώστε να καθοδηγεί όλη τη συνοδεία.

Ο Θεοφάνης άρχισε λοιπόν το νέο διακόνημα με φόβο Θεού, αλλά και με αγάπη πατρική προς όλα τα πνευματικά τέκνα. Έλαμπε από την έμπρακτη εφαρμογή της αρετής και έμενε πιστός στη δικαιοσύνη και στη στοργική φροντίδα όσων του εμπιστεύτηκε ο ίδιος ο Κύριος. Σε κάποια από εκείνα τα ευλογημένα χρόνια έφτασε στο μοναστήρι ένα γράμμα γεμάτο πόνο από την αδελφή του οσίου. Διηγιόταν τη φοβερή συμφορά που της είχε συμβεί, καθώς οι Τούρκοι είχαν αρπάξει τον γιο της και τον είχαν οδηγήσει στην Κωνσταντινούπολη.

Σκοπός τους ήταν να τον αλλαξοπιστήσουν και να τον εντάξουν στο σώμα των γενιτσάρων, μακριά από τη χριστιανική του πίστη. Ο Άγιος Θεοφάνης ανησύχησε βαθιά για τον ανιψιό του και αποφάσισε, παρά τους κινδύνους, να ταξιδέψει ο ίδιος μέχρι την Πόλη. Πράγματι, με τη βοήθεια του Θεού τον εντόπισε εγκαίρως, προτού οι Τούρκοι ολοκληρώσουν την αλλαγή της πίστης του νέου. Έκανε μεγάλες προσπάθειες, χρησιμοποίησε κάθε μέσο που του υπέδειξε η Χάρη και τελικά κατόρθωσε να τον ελευθερώσει χωρίς αντίστασες.

Έτσι γύρισαν μαζί στο Άγιον Όρος, και αφού ο όσιος κράτησε τον ανιψιό του στη δοκιμασία της υπακοής, τον έκειρε μοναχό. Η αδελφότητα όμως της Μονής Δοχειαρίου άρχισε να ενοχλείται για την παρουσία του νέου μοναχού, φοβούμενη την εκδίκηση των Τούρκων. Άρχισε λοιπόν διχόνοια στη συνοδεία, καθώς οι μισοί άφηναν την υπόθεση στο θέλημα του Θεού και οι άλλοι μισοί φοβούνταν τις τουρκικές αρχές. Ο όσιος, μη θέλοντας να γίνει αφορμή ταραχής και διχόνοιας, αποφάσισε ταπεινά να βάλει τέλος στο πρόβλημα και να φύγει.

Πήρε τον ανιψιό του και αναχώρησαν για τη Θεσσαλονίκη, και από εκεί κατευθύνθηκαν στη Βέροια, πιθανότατα με σκοπό τα γενέθλια Γιάννενα. Στη Βέροια άκουσαν συγκλονιστικές διηγήσεις για την ξακουστή Σκήτη του Προδρόμου και ένιωσαν την ψυχή τους να συγκινείται από τις αφηγήσεις. Αποφάσισαν λοιπόν να την επισκεφθούν, και διέμειναν στη Μονή του Τιμίου Προδρόμου, όπου η ζωή των ασκητών τους ευχαρίστησε υπερβολικά. Ευαρεστήθηκαν τόσο πολύ από τον τόπο και την ευλαβική ζωή των πατέρων, ώστε αποφάσισαν να μείνουν εκεί μόνιμα μαζί τους.

Έγιναν γρήγορα αγαπητοί από όλη τη Σκήτη, και σύντομα τους έδωσαν οι πατέρες ευλογία να κτίσουν ένα μικρό κάθισμα. Το κάθισμα, δηλαδή ένα μονύδριο για ησυχία και προσευχή, χτίστηκε δέκα λεπτά πιο χαμηλά, προς την κοιλάδα του ποταμού. Ο Άγιος Θεοφάνης αφιέρωσε το νέο κάθισμα στο όνομα της Παναγίας, ώστε να σκεπάζει η Μητέρα του Θεού τη σκληρή ασκητική ζωή τους. Μαζί του βρισκόταν διαρκώς ο νεαρός ανιψιός του, αλλά σύντομα συγκεντρώθηκαν γύρω τους και άλλοι υποτακτικοί που ζητούσαν πνευματική καθοδήγηση.

Επειδή είχαν αυξηθεί αρκετά οι αδελφοί, χρειάστηκε να βρουν κάποιο μεγαλύτερο χώρο, ώστε να μπορούν όλοι να στεγάζονται άνετα. Η Σκήτη της Βέροιας όμως ήταν εκείνη την εποχή γεμάτη και κατάμεστη, καθώς πενήντα αδελφότητες κοσμούσαν την κοιλάδα και κάθε γωνιά της. Ο όσιος αναζήτησε προσευχητικά τη θέληση του Θεού και πληροφορήθηκε με χάρη ότι κατάλληλος τόπος βρισκόταν κοντά στην πόλη της Νάουσας. Πηγαίνοντας λοιπόν εκεί, με βοήθεια Θεού και πιστών συνεργατών, ανέγειρε τη Μονή των Αγίων Ταξιαρχών και Αρχαγγέλων.

Ο όσιος Θεοφάνης πηγαινοερχόταν πλέον συνεχώς ανάμεσα στη Σκήτη της Βέροιας και στη νέα Μονή των Ταξιαρχών στη Νάουσα. Κατά τη διάρκεια του κτισίματος, ο πρωτομάστορας δεν ενέκρινε αρχικά τον τόπο της οικοδομής, θεωρώντας τον ακατάλληλο για μοναστήρι. Ο Άγιος όμως ζήτησε σημάδι από τους ίδιους τους Αρχαγγέλους, και πραγματικά το έλαβε με τρόπο εμφανέστατο και θαυμαστό. Τοποθέτησαν τα σχέδια σε ένα συγκεκριμένο σημείο και συμφώνησαν πως όπου τα μεταθέσουν οι ουράνιοι ταξιάρχες, εκεί θα κτιστεί η μονή.

Όντως, την επόμενη ημέρα τα σχέδια βρέθηκαν θαυματουργικά στο ακριβές σημείο που εξαρχής είχε προτείνει ο Άγιος Θεοφάνης. Μια άλλη φορά, ένα άγριο αρκούδι κατασπάραξε το γαϊδουράκι που μετέφερε τα οικοδομικά υλικά για το κτίσιμο της μονής. Τόσο σπουδαία όμως ήταν η αγιότητα του οσίου, ώστε έζεψε ο ίδιος το αρκούδι στη θέση του υποζυγίου που χάθηκε. Ενόσω ο Άγιος έκτιζε επίμονα τη μονή, χειροθέτησε ως ηγούμενο στη Μονή του Προδρόμου τον ευλαβή ανιψιό του.

Έτσι πέρασε τα επόμενα χρόνια της ζωής του, πηγαινοερχόμενος συνεχώς ανάμεσα στη Σκήτη και στη Μονή των Αρχαγγέλων της Νάουσας. Φρόντιζε με στοργή και τις δύο αδελφότητες, διδάσκοντας τους μοναχούς την ορθή ασκητική ζωή και τη βαθιά ταπείνωση. Όταν γέρασε πια αρκετά και ένιωσε πως ο καιρός της εξόδου πλησιάζει, απομονώθηκε ησυχαστικά στο κάθισμα της Παναγίας. Στο γαλήνιο κάθισμα της Παναγίας, ανάμεσα στις προσευχές των τελευταίων ημερών, ο όσιος εξέπνευσε από τον μάταιο τούτο και απατηλό κόσμο.

Ανήλθε πανηγυρικά στα Ουράνια κατά τη δέκατη ένατη ημέρα του μηνός Αυγούστου, μέσα σε ατμόσφαιρα κατανύξεως και ουράνιας ειρήνης. Οι πατέρες της Σκήτεως τον ετάφησαν με σεβασμό, σύμφωνα με τα ιερά έθιμα και την παράδοση της μοναχικής τάξεως. Όταν μετά από χρόνια έγινε η εκταφή του και διαπιστώθηκε από όλους η οσιότητα του βίου του, οι πατέρες χάρηκαν πνευματικά. Εκόσμησαν την τιμία κάρα του με μια αργυρή και περίτεχνη θήκη, και την τοποθέτησαν μαζί με τα άλλα ιερά λείψανα της Μονής του Προδρόμου.

Τα υπόλοιπα οστά του ξανατάφηκαν στον ίδιο τόπο, και επάνω τους κατασκευάστηκε ένα όμορφο προσκυνηματικό μνημείο. Έτσι ο τόπος του ενταφιασμού του παρέμενε αφορμή πνευματικής χαράς και κατανύξεως για όλους τους προσκυνητές που έφταναν εκεί. Όταν μετά από αιώνες οι Τούρκοι κατέστρεψαν δυστυχώς όλη τη Σκήτη, γκρεμίστηκε και το κάθισμα της Παναγίας. Το ιερό μνήμα του οσίου παραχώθηκε μέσα στα συντρίμμια και έμεινε κρυμμένο για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Στις αρχές του εικοστού αιώνα, η τιμία κάρα του οσίου κλάπηκε από Ναουσαίους, οι οποίοι ήθελαν να την έχουν στην πόλη τους. Το μνήμα του ανοίχθηκε ξανά αργότερα, και τα οστά του, περίπου εξήντα τεμάχια, τοποθετήθηκαν με ευλάβεια στο Άγιο Βήμα της Μονής Προδρόμου. Ταις πρεσβείαις του οσίου πατρός ημών Θεοφάνους του Νέου και Θαυματουργού, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.