Μέσα στους χιονισμένους δρόμους της παλιάς Μόσχας περπατούσε γυμνός ένας άνθρωπος που γελούσε όπως κανείς άλλος μέσα στην ορθόδοξη ρωσική πρωτεύουσα. Το παράξενο γέλιο εκείνο έκρυβε μια αγιότητα τόσο βαθιά, που τάραζε ολοένα τους ισχυρούς και παρηγορούσε με τρόπο μυστικό τους ταπεινούς. Ο Άγιος Βασίλειος ο διά Χριστόν σαλός γεννήθηκε στη Μόσχα το χίλια τετρακόσια εξήντα οκτώ, επί βασιλείας του Ιβάν του Τρίτου, από φτωχούς αλλά τίμιους και ευσεβείς γονείς. Από τα πρώτα του χρόνια φάνηκε ότι θα γινόταν άγιος άνθρωπος, διότι αρνιόταν να θηλάσει από τον αριστερό μαστό της μητέρας του.

Ποτέ δεν θήλαζε τις Τετάρτες και τις Παρασκευές, σεβόμενος από βρέφος ακόμη τις νηστίσιμες ημέρες της Εκκλησίας με αξιοθαύμαστη ευλάβεια. Όταν μεγάλωσε λίγο, ο πατέρας του τον έστειλε μαθητευόμενο σε έναν υποδηματοποιό της πόλης, για να μάθει την τέχνη και να βγάζει το ψωμί του. Εκεί ο μικρός Βασίλειος δούλευε και εξυπηρετούσε το αφεντικό του με συνέπεια, με ταπείνωση και με υπακοή σπάνια για τέτοιο μικρό αγόρι. Κάποια ημέρα έφτασε ένας πελάτης που παράγγειλε ένα ζευγάρι μπότες ιδιαίτερα ανθεκτικές, για να του κρατήσουν πολλά χρόνια στους δρόμους.

Ο νεαρός Βασίλειος χαμογέλασε με τρόπο παράξενο, και όταν τον ρώτησε αργότερα το αφεντικό, αποκάλυψε ότι ο πελάτης εκείνος δεν θα προλάβαινε ποτέ να φορέσει τις παραγγελμένες μπότες, διότι σύντομα θα πέθαινε. Πράγματι, την επόμενη ημέρα ο άνθρωπος εκείνος πέθανε ξαφνικά μέσα στη Μόσχα, χωρίς να προλάβει να χρησιμοποιήσει τίποτε από όσα ετοίμαζε. Το γεγονός αυτό σημάδεψε όλη την υπόλοιπη πορεία του αγίου ανθρώπου, που έβλεπε πια καθαρά το πρόσκαιρο κάθε ανθρώπινης φροντίδας. Σκέφτηκε πως, εάν ο νεκρός εκείνος γνώριζε πόσο σύντομα θα έφευγε, θα μεριμνούσε για την ψυχή του και όχι για ευτελή πράγματα όπως οι ανθεκτικές μπότες.

Αφήνει λοιπόν τον υποδηματοποιό και αρχίζει να γυρίζει εντελώς γυμνός μέσα στους δρόμους της Μόσχας, χειμώνα και καλοκαίρι, χωρίς ποτέ να φοράει τίποτε. Πάντα ανυπόδητος διέσχιζε τις γειτονιές της πόλης και προειδοποιούσε όλους τους ανθρώπους που τον έβλεπαν για το πόσο πρόσκαιρη είναι η ζωή αυτή. Ελεούσε με αγάπη ξεχειλιστή τους ζητιάνους, τους σακάτες και κάθε λογής δυστυχισμένους και εμπερίστατους ανθρώπους της μεγάλης ρωσικής πρωτεύουσας. Συχνά επισκεπτόταν τις ειδικές φυλακές, όπου κρατούνταν αλκοολικοί για αποτοξίνωση, και στήριζε τους ταλαίπωρους τροφίμους με λόγια ζεστά και πολύτιμα ψυχολογικά.

Η μεγάλη του άσκηση και η σπάνια αγιότητά του καλύπτονταν επιμελώς πίσω από τη γύμνια, τις μωρίες και το δυνατό του γέλιο. Το γέλιο αυτό έμεινε στη συνέχεια παροιμιώδες σε ολόκληρη τη ρωσική πρωτεύουσα και τράβηξε την προσοχή ακόμη και των ισχυρών της εποχής. Το έτος χίλια πεντακόσια σαράντα επτά, ημέρα της επίσημης στέψης του Ιβάν του Τρομερού, ο Βασίλειος πήγε στο μοναστήρι της Εύρεσης της Τίμιας Κάρας του Ιωάννη του Βαπτιστή. Άρχισε εκεί να κλαίει γοερά και να προσεύχεται μπροστά στα μάτια όλων, χωρίς να εξηγεί σε κανέναν τον λόγο της οδύνης του.

Οι άνθρωποι, γνωρίζοντας ότι ο σαλός δεν έκανε ποτέ τίποτα χωρίς λόγο, αναρωτιόνταν ολημερίς τι σήμαινε αυτή η ξαφνική μετάνοια του προφήτη. Την απάντηση την πήραν την επόμενη ημέρα, όταν τεράστια πυρκαγιά ξέσπασε στον ίδιο εκείνον ναό και απλώθηκε γρήγορα σε ολόκληρη την ξύλινη πόλη. Οι φλόγες έκαψαν τα πάντα στο πέρασμά τους και άφησαν πίσω μόνο χόβολη και μαυρισμένα ερείπια ναών και κατοικιών της πόλης. Κάποτε, ενώ ένα περσικό πλοίο κινδύνευε μέσα στην ταραγμένη Κασπία Θάλασσα, ένας Ρώσος ορθόδοξος ναύτης άρχισε να καλεί τον Βασίλειο σε βοήθεια με δάκρυα στα μάτια.

Τότε ο γυμνός σαλός εμφανίστηκε ξαφνικά να περπατά πάνω στα κύματα, μπήκε στο πλοίο και άρπαξε το τιμόνι του με βεβαιότητα. Το οδήγησε σε ασφαλισμένα νερά, παρέδωσε το σκάφος σώο στους κατατρομαγμένους ναύτες και αμέσως εξαφανίστηκε από τα μάτια όλων χωρίς ίχνος. Μετά από κάποιον καιρό οι Πέρσες έμποροι ήρθαν στη Μόσχα για τις δουλειές τους και αναγνώρισαν τον τρελό σωτήρα τους περπατώντας στους δρόμους. Εκείνος όμως, θέλοντας να αποφύγει τη δημοσιότητα και τους επαίνους, άρχισε αμέσως να κάνει διάφορες μωρίες μπροστά τους και να μη μιλάει.

Οι Πέρσες ενημέρωσαν αμέσως τον Τσάρο για το παράδοξο γεγονός, και ο Ιβάν κάλεσε αμέσως τον Βασίλειο στο παλάτι του σε επίσημη δεξίωση. Εκεί ο ηγεμόνας θύμωσε όταν τον είδε να χύνει το ποτήρι με κρασί που του έδωσαν, τρεις συνεχόμενες φορές από το παράθυρο. «Μη θυμώνεις, Τσάρε, καθόλου», του είπε ο σαλός με γαλήνη, «μία μεγάλη πυρκαγιά μόλις ξέσπασε στο Νόβγκοροντ και προσπαθώ να τη σβήσω από μακριά». Ο Τσάρος έστειλε αμέσως απεσταλμένους, οι οποίοι επιβεβαίωσαν πλήρως το γεγονός και την ώρα ακριβώς που είχε ειπωθεί στο παλάτι. Οι κάτοικοι του Νόβγκοροντ μαρτυρούσαν παντού ότι τις φλόγες έσβησε κάποιος γυμνός άντρας με ένα ποτήρι στο χέρι.

Όταν αργότερα οι ίδιοι μάρτυρες ήρθαν στη Μόσχα για υποθέσεις τους, αναγνώρισαν χωρίς δισταγμό τον γνώριμο σαλό. Έτσι σιγά σιγά οι σχέσεις σαλού και ηγεμόνα έγιναν εξαιρετικά καλές μέσα στο παλάτι και στις δημόσιες εμφανίσεις της εποχής. Ο Τσάρος μάλιστα έδωσε αρκετό χρυσάφι στον Βασίλειο, για να το μοιράσει στους φτωχούς που γύριζαν στους δρόμους της Μόσχας με ρακένδυτα κουρέλια. Ο άγιος όμως αντί γι αυτό, το παρέδωσε ολόκληρο σε έναν πλούσιο και καλοντυμένο έμπορο που στεκόταν παράμερα στο πλήθος.

Όταν τον ρώτησαν σχετικά αργότερα, απάντησε ότι ο καλοντυμένος και έντιμος εκείνος έμπορος προτιμούσε να κρύβει τη φτώχια του με βαθιά ντροπή. Άλλοτε ο Τσάρος τον ρώτησε πού ήταν μετά τη Θεία Λειτουργία, αφού δεν τον είδε καθόλου μέσα στον ναό. Ο σαλός του απάντησε με πονηρό ύφος ότι αυτός τον είδε και εκεί που ήταν και εκεί που δεν ήταν. «Σε είδα, Τσάρε, να περιφέρεσαι στον λόφο των σπουργιτιών, εκεί όπου σκοπεύεις να κτίσεις το νέο σου παλάτι». Ο βασιλιάς, χαμογελώντας μπροστά στους αυλικούς του, αναγκάστηκε να ομολογήσει με ειλικρίνεια ότι ο σαλός είχε δίκιο.

Κάποτε άρχισε να πετροβολά μια εικόνα της Παναγίας που λιτάνευαν στους δρόμους, μέχρι να την καταστρέψει εντελώς μπροστά στο εξαγριωμένο πλήθος. Το πλήθος όρμησε εναντίον του με αγανάκτηση, ώσπου ανακάλυψαν με έκπληξη ότι κάτω από την εικόνα κρυβόταν καμουφλαρισμένη μια ζωγραφιά του σατανά. Άλλοτε φιλούσε με ευλάβεια τα σκαλοπάτια κακόφημων τόπων, διότι εκεί στέκονταν άγγελοι του Κυρίου με λυπημένο πρόσωπο και προσπαθούσαν να εμποδίσουν τον κόσμο να μπει για σαρκική απόλαυση. Λίγο πριν πεθάνει σε ηλικία ογδόντα οκτώ ετών, τον επισκέφτηκε ολόκληρη η βασιλική οικογένεια στο κρεβάτι του πόνου του.

Ο σαλός προφήτευσε τότε στο μικρότερο παιδί, τον Θεόδωρο, ότι αυτός θα κληρονομούσε ολόκληρη την αυτοκρατορική περιουσία του πατέρα του. Ο Ιβάν και η Τσαρίνα Αναστασία έκλαψαν από χαρά διότι γνώρισαν άγιο άνθρωπο, αλλά και από λύπη διότι τον έχαναν για πάντα. Στη νεκρική πομπή, το φέρετρο του Βασιλείου κουβάλησαν στους ώμους τους ο ίδιος ο Τσάρος και οι πρίγκιπες της Ρωσίας. Αργότερα ανεγέρθηκε με εντολή του βασιλιά μεγαλοπρεπής ναός πάνω στον τάφο του αγίου, που έγινε στολίδι της Κόκκινης Πλατείας.

Ταις πρεσβείαις του αγίου ενδόξου Βασιλείου του διά Χριστόν σαλού, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.