Στα στενά των Δαρδανελίων, εκεί όπου τα νερά κυλούν αργά κάτω από τα τουρκικά μιναρέ, ένας νέος ορθόδοξος είκοσι ετών ετοιμαζόταν να σφραγίσει την πίστη του με αίμα. Η μέρα ήταν η δευτέρα Αυγούστου του χιλίων εξακοσίων ενενήντα, κοντά στις τρεις το απόγευμα, όταν ο μάρτυρας έκλινε τον αυχένα του στο τουρκικό σπαθί. Ο νεομάρτυρας Θεόδωρος γεννήθηκε σε ένα χωριό της επαρχίας Ελλησπόντου και Τρωάδος, που στα τουρκικά ονομαζόταν τότε Ερένκιοι, από οικογένεια φτωχή και ταπεινή. Ανατράφηκε από ευσεβείς γονείς, τον Γεώργιο και την Κυριακή, οι οποίοι τον δίδαξαν να αγαπά τον Χριστό και να φυλάει την ορθόδοξη πίστη του γένους του.

Σε νεαρή ηλικία πήγε στην πόλη Τανάκ Καλέ, που οι Έλληνες ονόμαζαν Δαρδανέλια, όπου έμαθε και εξασκούσε την τέχνη της επεξεργασίας του σουσαμιού. Αν και ήταν μόλις είκοσι χρονών, ο Θεός τον είχε προικίσει με πλούσια αρετή, με σύνεση σπάνια και με σεμνότητα παροιμιώδη μέσα στην αγορά. Αυτή την προικισμένη φύση του πρόσεξε κάποιος πλούσιος και επιφανής Τούρκος της πόλης, που θέλησε να τον εξισλαμίσει για να τον κάνει γαμπρό του και κληρονόμο της μεγάλης περιουσίας του. Ο μουσουλμάνος εκείνος ονειρευόταν να έχει ως διάδοχο τον αρετοκόσμητο νεαρό χριστιανό, και θέλησε να τον τραβήξει στη θρησκεία του με κάθε τρόπο.

Γι αυτόν τον σκοπό χρησιμοποίησε πολλά δόλια μέσα και τεχνάσματα, για να τον δελεάσει ή να τον εξαναγκάσει με τρόπο πλάγιο. Ο Θεόδωρος όμως απέρριψε με σταθερότητα όλες τις προτάσεις του Τούρκου, διότι δεν θα έδινε ποτέ την ψυχή του για επίγεια αγαθά. Τότε εκείνος ο Τούρκος τον συκοφάντησε στον κριτή της πόλης, ισχυριζόμενος ότι ο Θεόδωρος δήθεν είπε πως θα γίνει μωαμεθανός μετά από μια αρρώστια του. Ο κριτής τον κάλεσε ενώπιόν του και τον ρώτησε αν αληθεύουν όλα αυτά, εξετάζοντάς τον αυστηρά μπροστά στο πλήθος.

Τότε ο μάρτυρας απάντησε με θάρρος αποστολικό, δηλώνοντας ότι από τους γονείς του ήταν χριστιανός και χριστιανός ήθελε να πεθάνει. Είπε ακόμη πως δεν αρνείται με κανέναν τρόπο τον Ιησού του και πως απεχθάνεται τη μιαρή θρησκεία των διωκτών του. Αμέσως τότε τον άρπαξαν με βία και υπέστη πολλά και φρικτά βασανιστήρια, αλλά εκείνος έμενε σταθερός στην ομολογία του. Τελικά τον αποκεφάλισαν στις τρεις το απόγευμα, στη δευτέρα Αυγούστου του χιλίων εξακοσίων ενενήντα, εκεί στα Δαρδανέλια.

Το έτος χίλια εννιακόσια είκοσι δύο, φεύγοντας από τις πατρικές εστίες της Μικράς Ασίας, ο αείμνηστος ιερέας πατήρ Κωνσταντίνος Οικονόμου μαζί με μερικούς πατριώτες μετέφεραν την αγία κάρα του Θεοδώρου στη Νίκαια. Σήμερα η ιερή κάρα του νεομάρτυρα φυλάσσεται με τιμή και ευλάβεια μέσα στον ιερό ναό της οσίας Ξένης. Ταις πρεσβείαις του αγίου ενδόξου νεομάρτυρος Θεοδώρου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.