Στα μεγαλόπρεπα παλάτια της βυζαντινής Καππαδοκίας, μέσα σε αρχοντική οικογένεια πλούσια και ευγενική, γεννήθηκε εκείνη την μακρινή εποχή των εικονομάχων μια κόρη ονόματι Ειρήνη. Η πατρική γη της παρθένου τιμούσε τους μεγάλους ιεράρχες και τους ασκητάς, μυρώνοντας την ψυχή της με ευλάβεια από τα τρυφερά της χρόνια. Η αυτοκράτειρα Θεοδώρα, αφού πέθανε ο σύζυγός της Θεόφιλος, κυβερνούσε την βασιλεύουσα ως επίτροπος του ανήλικου υιού της Μιχαήλ. Η ευσεβής αυτή δέσποινα νίκησε την αίρεση των εικονομάχων και αποκατέστησε τις άγιες εικόνες στους ναούς της οικουμένης.

Όταν ο μικρός Μιχαήλ ενηλικιώθηκε στα δώδεκά του χρόνια, η μητέρα του απέστειλε αγγελιαφόρους σε όλη την επικράτεια, αναζητώντας μια νέα ενάρετη και καλλιεργημένη να γίνει σύζυγός του. Οι απεσταλμένοι έφτασαν στην Καππαδοκία και διέκριναν στην Ειρήνη τα χαρίσματα που αναζητούσαν, την ταπεινοφροσύνη, την σωφροσύνη, την παιδεία της ψυχής. Η νεαρά κόρη δέχτηκε με σεμνότητα την πρόταση και ξεκίνησε για την μεγάλη βασιλεύουσα πρωτεύουσα της οικουμένης. Στο μακρύ εκείνο ταξίδι μέσα από τα βουνά της Μικράς Ασίας, ζήτησε να σταματήσουν στον Όλυμπο της Βιθυνίας.

Ποθούσε διακαώς την ευλογία του μεγάλου ασκητού Ιωαννικίου, που ζούσε στο όρος εκείνο ως ουρανοπολίτης σχεδόν ασώματος και αναμένοντας την ουρανίαν αμοιβήν. Ο όσιος, που μόνο στους αξιότερους προσκυνητές φανερωνόταν, προέβλεψε προφητικώς τον ερχομό της και την θεοτίμητη μελλοντική της πορεία. Ο όσιος Ιωαννίκιος υποδέχτηκε την ταπεινή ταξιδιώτισσα και την συμβούλεψε να συνεχίσει την πορεία της προς την Κωνσταντινούπολη. Της απεκάλυψε ότι η γυναικεία μονή της Χρυσοβαλάντου είχε ανάγκη της παρουσίας της και της προσευχής της.

Έκπληκτη από την διορατικότητα του γέροντος, η Ειρήνη έπεσε με δάκρυα στη γη και ζήτησε ευλογία πατρική. Ο όσιος, αφού την ευλόγησε σταυροειδώς και της παρέδωσε πνευματικές συμβουλές, την έστειλε στον δρόμο της με ειρήνη. Όταν η συνοδεία έφτασε στην βασιλεύουσα, οι συγγενείς της Ειρήνης την υποδέχτηκαν με μεγαλοπρεπή τελετή, ετοιμάζοντας τα του γάμου. Ο Κύριος όμως κατευθύνει τα διαβήματα του ανθρώπου κατά το θέλημά Του, και έτσι ο Μιχαήλ είχε ήδη νυμφευθεί άλλην κόρη λίγες ημέρες ενωρίτερα.

Η Ειρήνη, πολύ μακριά από το να απογοητευτεί, χάρηκε ολόψυχα από την απρόσμενη στροφή των γεγονότων, διότι αντιλαμβανόταν εκεί ξεκάθαρα το θέλημα του Θεού. Θυμήθηκε τα προφητικά λόγια του οσίου Ιωαννικίου και επισκέφθηκε αμέσως την ιερή μονή της Χρυσοβαλάντου ως πτωχή προσκυνήτρια. Εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από τις μοναχές και τον τρόπο της ζωής τους, ώστε ελευθέρωσε όλους τους δούλους της και διαμοίρασε τον πλούτο της στους πτωχούς. Άλλαξε τα πολυτελή της ενδύματα με την ταπεινή στολή της μοναχής και υπηρετούσε τις αδελφές με βαθιά υπακοή και ταπείνωση.

Η ηγουμένη της μονής έμεινε εντυπωσιασμένη βλέποντας την νέα μοναχή να εκτελεί τα πιο ταπεινά διακονήματα χωρίς γογγυσμό. Η οσία Ειρήνη μελετούσε στο κελί της τους Βίους των Αγίων με προσοχή, μιμούμενη τις αρετές τους κατά την δύναμή της. Συχνά στεκόταν σε προσευχή ολονύκτια με τα χέρια υψωμένα, όπως ο Μωυσής στο όρος Σινά κατά τη μάχη του Ισραήλ. Πέρασε αρκετά χρόνια σε σκληρούς πνευματικούς αγώνες, αποκρούοντας τις επιθέσεις των δαιμόνων με την δύναμη του Σταυρού.

Έφερε στην ψυχή της τους πολύτιμους καρπούς του Αγίου Πνεύματος, αγάπη ολόψυχη, χαρά πνευματική, ειρήνη βαθιά, μακροθυμία και πραότητα Χριστού. Όταν η ηγουμένη αισθάνθηκε να πλησιάζει το τέλος της, παράγγειλε στις αδελφές να μην δεχτούν άλλην ως διάδοχό της παρά μόνον την ταπεινή Ειρήνη. Η οσία αγνοούσε εντελώς αυτή την μυστική παραγγελία της προϊσταμένης της και συνέχιζε ταπεινά τα διακονήματά της στην μονή. Όταν εκοιμήθη η γερόντισσα, οι μοναχές απέστειλαν αντιπροσώπους στον πατριάρχη Άγιο Μεθόδιο για να ζητήσουν την συμβουλή του.

Εκείνος τις ρώτησε ποιαν επιθυμούσαν για ηγουμένη τους και αυτές απάντησαν ότι περίμεναν την έμπνευση του Αγίου Πνεύματος. Χωρίς να γνωρίζει τίποτε από τα όσα είχε ζητήσει η αείμνηστη γερόντισσα, ο πατριάρχης τις ρώτησε αν υπήρχε κάποια ταπεινή μοναχή ονόματι Ειρήνη. Οι αδελφές αναφώνησαν με αγαλλίαση πνευματική και ευχαρίστησαν τον Θεό για την θαυμαστή σύμπτωση των επιλογών του Πνεύματος. Ο Άγιος Μεθόδιος χειροθέτησε την Ειρήνη ηγουμένη και την συμβούλεψε πατρικώς πως να ποιμαίνει τις αδελφές της.

Η νέα ηγουμένη επέστρεψε στην μονή και προσευχόταν θερμά να την ενισχύσει ο Θεός στο βαρύ διακόνημά της. Διπλασίασε τους ασκητικούς της κόπους, αυξάνοντας τις νηστείες και τις αγρυπνίες, και ζητούσε καθημερινά την επιστασία του Αγίου Παρακλήτου. Επεδείκνυε εξαιρετική σύνεση στην πνευματική καθοδήγηση των μοναχών και έλαβε από τον Θεό αμέτρητες αποκαλύψεις, που την βοηθούσαν στο έργο της. Ζήτησε επίσης από τον Κύριο το χάρισμα της διοράσεως, ώστε να γνωρίζει εκ των προτέρων τους πειρασμούς που περίμεναν τις αδελφές της μονής.

Έτσι μπορούσε να τους δίνει την κατάλληλη συμβουλή την κατάλληλη στιγμή, χωρίς ποτέ να φανερώνει την δωρεά της. Σε μεγάλες εορτές συνήθιζε να αγρυπνεί στην αυλή της μονής κάτω από τον έναστρο ουρανό, ολόκληρη βυθισμένη στην προσευχή. Μια αδελφή, αδυνατώντας να κοιμηθεί, πέρασε μια νύκτα από την αυλή και είδε με δέος την ηγουμένη να αιωρείται ψηλά πάνω από το έδαφος. Δύο κυπαρίσσια της αυλής έσκυβαν τις κορυφές τους ως την γη, σαν να προσκυνούσαν την οσία με βαθιά ευλάβεια.

Όταν ολοκλήρωσε την προσευχή της η οσία, ευλόγησε τα δένδρα και αυτά επανήλθαν αμέσως στην όρθια θέση τους. Η αδελφή τότε έδεσε μαντήλια στις κορυφές των κυπαρισσιών την επόμενη νύκτα, για να εξακριβώσει αν επρόκειτο για αυθεντικό θαύμα. Όταν η Ειρήνη πληροφορήθηκε ότι το θαύμα έγινε γνωστό, λυπήθηκε πολύ και παράγγειλε σιωπή ως μετά την κοίμησή της. Η οσία τιμούσε ιδιαιτέρως την εορτή του Μεγάλου Βασιλείου, εφόσον και εκείνος καταγόταν από την Καππαδοκία της δικής της πατρίδας.

Μια χρονιά, μετά τον εορτασμό, άκουσε φωνή ουρανία να της παραγγέλλει να υποδεχθεί έναν ναυτικό που θα ερχόταν την επομένη μέρα στη μονή. Της είπε επίσης να γευθεί με χαρά πνευματική τους ουρανίους καρπούς που εκείνος θα της έφερνε ως δώρο αγαπητό. Πράγματι κατά τον όρθρο έφτασε ένας ναυτικός και παρέμεινε στον ναό μέχρι μετά την Λειτουργία ευλαβικά. Διηγήθηκε ότι ερχόμενος από την Πάτμο είδε ένα γέροντα στην ακτή να φωνάζει στο πλοίο να σταθεί.

Με ευνοϊκό άνεμο, το πλοίο σταμάτησε ξαφνικά, και ο γέρων περπάτησε επάνω στη θάλασσα και ανέβηκε στο κατάστρωμα. Παρέδωσε τρία μήλα για τον πατριάρχη και άλλα τρία για την ηγουμένη της Χρυσοβαλάντου, λέγοντας ότι έρχονται από τον Παράδεισο. Η οσία νήστεψε επί εβδομάδα ευχαριστώντας τον Θεό και έπειτα μοίρασε από τον δεύτερο καρπό στις αδελφές κατά την Μεγάλη Πέμπτη. Άγγελος ουράνιος της ανήγγειλε ότι θα καλούνταν από τον Κύριο μετά την εορτή του Αγίου Παντελεήμονος του ιαματικού.

Στις είκοσι οκτώ Ιουλίου εκάλεσε τις αδελφές, τις παρηγόρησε και παρέδωσε την ψυχή της εν ειρήνη, σε ηλικία υπερβαίνουσα τα εκατό χρόνια. Πρέσβευε αδιαλείπτως, οσία Μήτερ Ειρήνη, υπέρ ημών των τιμώντων την σεπτή σου μνήμη, ίνα ευρωμεν έλεος εν ημέρα κρίσεως. Αμήν, γένοιτο, διά της ευωδίας των ουρανίων μήλων του ηγαπημένου σου Ιωάννου του Θεολόγου, εις τους αιώνας πάντας.