Άγιοι Θεόδωρος και Ιωάννης Μάρτυρες του Κιέβου

Δύο από τους πρώτους χριστιανούς μάρτυρες της ρωσικής γης πέθαναν για τον Χριστό, όταν ένας πατέρας υπερασπίστηκε με γενναιότητα τον γιο του από ειδωλολατρική θυσία. Οι Άγιοι μάρτυρες Θεόδωρος ο Βαράγγος και ο γιος του Ιωάννης ζούσαν στο Κίεβο τον δέκατο αιώνα μετά Χριστόν. Οι Βαράγγοι ήταν πρόγονοι των σημερινών Σουηδών και Νορβηγών και έπαιζαν ενεργό ρόλο στη διοίκηση και τη στρατιωτική ζωή της Ρωσίας. Ήταν έμποροι και στρατιώτες ταυτόχρονα και είχαν ανοίξει νέους εμπορικούς δρόμους προς το Βυζάντιο και την μακρινή Ανατολή.

Συμμετείχαν επίσης σε εκστρατείες κατά της Κωνσταντινουπόλεως και αποτελούσαν σημαντικό μέρος του πληθυσμού του αρχαίου Κιέβου. Ο κύριος εμπορικός δρόμος της Ρωσίας από τη Βαλτική θάλασσα έως τη Μαύρη θάλασσα ονομαζόταν τότε δρόμος των Βαράγγων προς τους Έλληνες. Όπως οι Σλάβοι ανάμεσα στους οποίους ζούσαν, πολλοί από τους θαλασσοπόρους νεοφερμένους δέχθηκαν το άγιο βάπτισμα από την επιρροή της Βυζαντινής Εκκλησίας. Το Κίεβο της Ρωσίας στεκόταν ανάμεσα στους ειδωλολάτρες Σκανδιναβούς του βορρά και τους Ορθόδοξους Βυζαντινούς του νότου.

Η πνευματική ζωή της πόλης επηρεαζόταν άλλοτε από τη ζωοποιό επιρροή της χριστιανικής πίστης και άλλοτε από καταστροφικούς ανέμους ειδωλολατρίας. Επί του Πρίγκιπα Σβιατοσλάβου ο ειδωλολατρικός βορράς υπερίσχυσε προσωρινά, καθώς εκείνος αρνήθηκε να βαπτιστεί παρά την επίμονη παρακίνηση της μητέρας του Αγίας Όλγας. Αυτή η αντιπαράθεση ανάμεσα στους δύο κόσμους θα όριζε το πεπρωμένο των πρώτων χριστιανών μαρτύρων της σλαβικής γης. Όταν ο πρίγκιπας Σβιατοσλάβος σκοτώθηκε από τους Πετσένεγους, η ηγεσία του Κιέβου ανατέθηκε στον μεγαλύτερο γιο του Γιαροπόλκο.

Η βασιλεία του Γιαροπόλκο, όπως και της γιαγιάς του Όλγας, έγινε εποχή κυρίαρχης χριστιανικής επιρροής στην πνευματική ζωή της Ρωσίας. Ο Γιαροπόλκο, σύμφωνα με τους ιστορικούς, ομολογούσε τον χριστιανισμό και αυτό ενοχλούσε σφόδρα τη σκανδιναβική μισθοφορική φρουρά. Οι Σκανδιναβοί ήταν ειδωλολάτρες και θεωρούσαν το Κίεβο προπύργιο της δικής τους επιρροής στις σλαβικές χώρες. Οι αρχηγοί τους προσπάθησαν να δημιουργήσουν διχόνοια ανάμεσα στα αδέλφια και υποκίνησαν αδελφοκτόνο πόλεμο μεταξύ Γιαροπόλκο και Όλεγκ.

Όταν ο Όλεγκ σκοτώθηκε στη μάχη, υποστήριξαν τότε τον νεαρό Βλαδίμηρο εναντίον του ίδιου του βασιλέα Γιαροπόλκο. Ο μελλοντικός βαπτιστής της Ρωσίας ξεκίνησε τον δρόμο του ως πεπεισμένος ειδωλολάτρης και στηρίχθηκε αρχικά στους Βαράγγους πολεμιστές. Η εκστρατεία του εναντίον του Κιέβου είχε όχι μόνο στρατιωτικό σκοπό, αλλά και θρησκευτικό χαρακτήρα ενάντια στον αναπτυσσόμενο χριστιανισμό. Στις έντεκα του Ιουνίου ο Βλαδίμηρος κάθισε επίσημα στον θρόνο του πατέρα του στο μεγάλο Κίεβο της σλαβικής γης.

Ο δυστυχής Γιαροπόλκο δολοφονήθηκε με δόλο όταν δέχθηκε πρόσκληση του αδελφού του για διαπραγματεύσεις στην εξώπορτα του παλατιού. Δύο Βαράγγοι τον περίμεναν εκεί κρυμμένοι και τον μαχαίρωσαν με τα σπαθιά τους ευθύς αμέσως κατά την είσοδό του. Για να εκφοβίσουν τους Κιεβανούς ανάμεσα στους οποίους ήταν ήδη πολλοί χριστιανοί, οι ειδωλολάτρες έστησαν ξανά νέα είδωλα στους ιερούς λόφους. Άρχισαν τότε ανθρώπινες θυσίες στο ειδωλολατρικό ιερό, μια συνήθεια άγνωστη μέχρι τότε στους Σλάβους του Δνείπερου ποταμού.

Οι χρονικογράφοι αναφέρουν ότι ο Βλαδίμηρος έστησε είδωλα και του πρόσφεραν θυσίες, ευφημίζοντάς τα ως θεούς της φυλής. Έφερναν τους ίδιους τους γιους και τις θυγατέρες τους και πρόσφεραν τη ζωή τους ως αναίμακτη θυσία στα δαιμόνια. Έτσι η ρωσική γη και ο ιερός λόφος μολύνθηκαν με αθώο αίμα από αυτές τις φοβερές ανθρώπινες θυσίες. Το μαρτύριο των Αγίων Θεοδώρου και Ιωάννου συνέβη πιθανώς το έτος χίλια εννιακόσια ογδόντα ή το ογδόντα τρία.

Εκείνη ακριβώς την εποχή σήκωσε κεφάλι ένα μεγάλο κύμα ειδωλολατρικής αντίδρασης σε ολόκληρο τον σλαβογερμανικό κόσμο. Ταυτόχρονα οι ειδωλολάτρες σηκώθηκαν εναντίον του Χριστού στη Δανία, τη Γερμανία, τις βαλτικές σλαβικές ηγεμονίες και αλλού. Η αναταραχή αυτή συνοδευόταν παντού από καταστροφή ορθόδοξων ναών και θανάτωση κληρικών και πολλών χριστιανών ομολογητών της εποχής. Εκείνη τη χρονιά ο Βλαδίμηρος εκστράτευσε εναντίον της λιθουανικής φυλής των Γιάτβιγκι και κέρδισε λαμπρή νίκη επάνω τους.

Η νίκη αυτή υπήρξε αφορμή για την μεγαλύτερη ειδωλολατρική πρόκληση που γνώρισε η νεαρή χριστιανική κοινότητα του Κιέβου. Σε αναγνώριση αυτής της νίκης οι ειδωλολάτρες ιερείς του Κιέβου αποφάσισαν να προσφέρουν αιματηρή θυσία στους ψεύτικους θεούς τους. Ανάμεσα στους Κιεβανούς, λέει ο Άγιος Νέστωρ ο χρονογράφος, ζούσε ένας Βαράγγος ονομαζόμενος Θεόδωρος, που είχε υπηρετήσει στρατιωτικά στην Κωνσταντινούπολη παλαιότερα. Εκεί στην βασιλεύουσα είχε βαπτιστεί χριστιανός, ενώ το προηγούμενο ειδωλολατρικό όνομά του ήταν Τουρ ή Ουτόρ στη σκανδιναβική γλώσσα.

Ο Θεόδωρος είχε έναν γιο τον Ιωάννη, νέο ευσεβή και ωραίο, που ομολογούσε επίσης τον χριστιανισμό όπως ο πατέρας του. Οι γέροντες και οι βογιάροι αποφάσισαν να ρίξουν κλήρο πάνω στα νέα παιδιά της πόλης για να επιλέξουν θύμα. Σε όποιο παιδί έπεφτε ο κλήρος, εκείνο θα σφαζόταν ως θυσία στους ψεύτικους θεούς της ειδωλολατρίας. Ο κλήρος που έριξαν οι ιερείς, προφανώς όχι τυχαία, έπεσε επάνω στον νεαρό χριστιανό Ιωάννη τον γιο του Θεοδώρου.

Όταν οι αγγελιοφόροι είπαν στον Θεόδωρο ότι ο γιος του είχε εκλεγεί για θυσία, ο γέροντας πολεμιστής απάντησε με τόλμη. Είπε ότι αυτά δεν είναι θεοί αλλά ξύλα κατασκευασμένα από ανθρώπινα χέρια, που σήμερα υπάρχουν και αύριο σαπίζουν. Ο μόνος αληθινός Θεός είναι Ένας, τον οποίο λατρεύουν οι Έλληνες και ο οποίος δημιούργησε τον ουρανό, τη γη και τα άστρα. Ο Άγιος Θεόδωρος δήλωσε με τόλμη ότι δεν θα παραδώσει με κανέναν τρόπο τον γιο του στους δαίμονες της ειδωλολατρίας.

Αυτή η ομολογία ήταν άμεση πρόκληση του χριστιανού στις παμπάλαιες συνήθειες και πεποιθήσεις των ειδωλολατρών της εποχής. Ένα οργισμένο πλήθος ειδωλολατρών όρμησε αμέσως πάνω στον Θεόδωρο, σύντριψε την αυλή του και περικύκλωσε ολόκληρο το σπίτι του. Ο Θεόδωρος στάθηκε στην εξώπορτα μαζί με τον γιο του Ιωάννη και με όπλο στο χέρι αντιμετώπισε γενναία τον εχθρό. Κοίταζε ήρεμα τους δαιμονόπληκτους ειδωλολάτρες και έλεγε ότι αν είναι θεοί, ας έρθουν να πάρουν μόνοι τους τον γιο του.

Βλέποντας ότι οι γενναίοι Θεόδωρος και Ιωάννης δεν μπορούσαν να νικηθούν σε δίκαιη μάχη, οι πολιορκητές γκρέμισαν τα στηρίγματα της οροφής. Όταν τα ξύλινα στηρίγματα έπεσαν στο έδαφος, το οργισμένο πλήθος όρμησε επάνω στους ομολογητές και τους θανάτωσε με αγριότητα. Έτσι ο Θεόδωρος και ο Ιωάννης έγιναν οι πρώτοι μάρτυρες υπέρ της ορθόδοξης πίστης στη ρωσική γη. Στον τόπο του μαρτυρίου τους ο Άγιος Βλαδίμηρος έχτισε αργότερα τη Δεκατινή Εκκλησία της Κοιμήσεως της Παναγίας στο Κίεβο.

Τα ιερά λείψανα της Αγίας Όλγας μεταφέρθηκαν στον ναό αυτόν αργότερα και αποτέλεσαν μεγάλη πνευματική παρηγοριά. Κύριε Ιησού Χριστέ, με τις θερμές πρεσβείες των Αγίων Θεοδώρου και Ιωάννου του Κιέβου, χάρισέ μας πίστη ισχυρή και τόλμη για την ομολογία.