Ο Άγιος ιερομάρτυς Θεόδωρος έζησε ευλαβώς στα χρόνια της βασιλείας του ασεβούς αυτοκράτορα Διοκλητιανού, μεταξύ των ετών διακόσια ογδόντα τέσσερα. Έζησε στη μεγάλη πόλη της Κυρήνης, η οποία βρισκόταν στην ευλογημένη γη της παλαιάς Λιβύης της βόρειας Αφρικής. Από εκείνη ακριβώς τη μεγάλη πόλη της Κυρήνης καταγόταν ο γνωστός Σίμων, που σήκωσε τον Σταυρό του Σωτήρα Χριστού. Ο γενναίος Άγιος Θεόδωρος ήταν επίσκοπος, αλλά και ευλαβής αντιγραφέας ιερών χριστιανικών βιβλίων προς ωφέλεια του ορθοδόξου λαού.

Είχε φθάσει σε υψηλή τέχνη και τελειότητα στην ιερή τέχνη της καλλιγραφίας και της αντιγραφής των πατερικών συγγραμμάτων. Άφησε λοιπόν με μεγάλο κόπο σε πολλές εκκλησίες της εποχής πολλά ιδιόχειρα γραμμένα ευλαβή χριστιανικά οικοδομητικά βιβλία. Όμως ο ίδιος ο σαρκικός γιος του, ονόματι Λέων, τον κατήγγειλε αμέσως στον τοπικό ασεβή ηγεμόνα Διγνιανό. Είπε στις δημόσιες αρχές της εποχής ότι ο πατέρας του διέθετε χριστιανικά βιβλία και απομάκρυνε πολλούς από τους ψεύτικους θεούς.

Τον κατηγόρησε ότι προσηλύτιζε με τα βιβλία του πολλούς ειδωλολάτρες στην αληθινή και ζώσα πίστη του Κυρίου Ιησού Χριστού. Έτσι παραδόθηκε ο σεβάσμιος Άγιος επίσκοπος στις σκληρές χείρες των ασεβών διωκτικών δικαστηρίων της δύσκολης εποχής εκείνης. Πιθανόν αυτή η οδυνηρή προδοσία του γιου του να συνέβη γύρω το διακόσια ενενήντα εννέα μετά Χριστόν. Ο σεβάσμιος Άγιος Θεόδωρος οδηγήθηκε αμέσως μπροστά στον ασεβή ηγεμόνα Διγνιανό, και τον ακολουθούσαν πολλοί ευλαβείς ευσεβείς χριστιανοί.

Μεταξύ των πιστών χριστιανών που τον ακολούθησαν εκεί ήταν και οι ευλογημένες Αγίες Κυπρίλλα, Αρόα και Λουκία. Ο ηγεμόνας με αυστηρότητα ζήτησε από τον σεβάσμιο επίσκοπο να παραδώσει αμέσως τα τίμια βιβλία του και να αρνηθεί τον Κύριο. Όμως ο γενναίος Άγιος δεν υπάκουσε στη βλάσφημη διαταγή του ηγεμόνα και ομολόγησε με παρρησία τη πίστη στον Σωτήρα. Έτσι υπέστη πολλά και σκληρά μαρτύρια από τους ασεβείς δημίους εξαιτίας της σταθερής ομολογίας του Σωτήρος Χριστού.

Στην αρχή τον μαστίγωσαν ανελέητα με βαριές μολυβένιες ράβδους, που μάτωσαν ολόκληρο το γέροντα σώμα του ευλαβούς ιεράρχη. Παρόλους τους φοβερούς πόνους ο Άγιος δεν φοβήθηκε καθόλου, αλλά πήγε γενναία και κατέστρεψε τους ειδωλολατρικούς βωμούς της πόλεως. Τότε οι ασεβείς δικαστές διέταξαν να τον κρεμάσουν επάνω σε ξύλο και να τον ξύσουν επώδυνα σε όλο το σώμα. Έτριβαν επιπλέον τις ανοιχτές πληγές του με ξύδι, με αλάτι και με αιχμηρά κομμάτια από σπασμένα κεραμικά.

Τέλος του έκοψαν με ξυράφι την ευλογημένη γλώσσα του και τον έριξαν δεμένο στην σκοτεινή φυλακή της πόλεως. Πήρε την κομμένη γλώσσα του από τις ευλαβείς γυναίκες και την έβαλε στο στήθος του γεμάτος εμπιστοσύνη. Όλοι οι παρόντες παρατήρησαν τότε το θαυμαστό σημείο που ακολούθησε αμέσως μέσα στη ευλογημένη φυλακή του οσίου ιερομάρτυρα. Ένα ωραίο περιστέρι κατέβαινε από το παραθύρι της φυλακής και άγγιζε με τα φτερά του το τίμιο σώμα του Αγίου.

Βλέποντας αυτό το θαυμαστό και υπερφυσικό σημείο, κάποιος ειδωλολάτρης ονόματι Λούκιος πίστεψε αμέσως στον αληθινό Σωτήρα Χριστό. Με τη χάρη του Θεού ο Άγιος Θεόδωρος έγινε υγιής και η γλώσσα του αποκαταστάθηκε στο στόμα του. Όμως δεν έζησε για πολύ χρονικό διάστημα μετά από αυτό, διότι παρέδωσε σύντομα την αγία ψυχή του στον Κύριο. Όλοι οι παρόντες είδαν ξεκάθαρα ότι η μακαρία ψυχή του βγήκε από το σώμα μαζί με το ευλογημένο περιστέρι.

Όταν ο ηγεμόνας πληροφορήθηκε ότι ο Λούκιος πίστεψε στον Χριστό, διέταξε αμέσως τον θάνατο των Αγίων γυναικών. Στις γυναίκες αυτές ανήκαν η Αγία Κυπρίλλα, η Αγία Λουκία και η Αγία Αρόα, που είχαν ακολουθήσει τον επίσκοπο. Διατάχθηκε ο θάνατος και όσων άλλων πιστών είχαν βαπτιστεί χριστιανοί από τον σεβάσμιο επίσκοπο Θεόδωρο της Κυρήνης. Έπειτα ο νέος χριστιανός Λούκιος βαπτίστηκε επίσημα και έπεισε τον ίδιο τον ηγεμόνα Διγνιανό να γίνει πιστός χριστιανός.

Έτσι η σπορά του γενναίου επισκόπου καρποφορούσε ακόμη και μετά τη μακαρία κοίμησή του στη φυλακή. Στη συνέχεια ο νέος χριστιανός Λούκιος και ο μεταστραφείς Διγνιανός αναχώρησαν μαζί από την Κρήτη με κατεύθυνση το ευλογημένο νησί της Κύπρου. Στην Κύπρο υπηρετούσε ένας άλλος ηγεμόνας, που βασάνιζε με σκληρότητα τους πιστούς χριστιανούς της εποχής εκείνης. Ο Λούκιος, χωρίς να ενημερώσει τον σύντροφό του Διγνιανό, παρέδωσε γενναία τον εαυτό του στους σκληρούς εκείνους ασεβείς βασανιστές.

Πήγε αμέσως και κατέστρεψε με γενναιότητα τους ειδωλολατρικούς βωμούς της πόλεως, διακηρύσσοντας δημοσίως την αληθινή πίστη του Σωτήρος. Για αυτή του τη γενναία ομολογία τον αποκεφάλισαν με κοφτερό μεγάλο ξίφος και έλαβε έτσι το στεφάνι του μαρτυρίου. Ο Διγνιανός έπειτα παρέλαβε με ευλάβεια το άγιο σώμα του φίλου του Λουκίου και το έθαψε με χριστιανικές τιμές. Η Αγία Κυπρίλλα καταγόταν επίσης από την ίδια ευλογημένη πόλη της Κυρήνης, στην οποία έζησε και ο Άγιος Θεόδωρος.

Είχε παντρευτεί στα νεαρά της χρόνια και έζησε με τον σύζυγό της περίπου δύο ολόκληρα ευλογημένα χριστιανικά έτη. Μετά τον θάνατο του συζύγου της παρέμεινε για είκοσι οκτώ μακρά έτη πιστή και αφοσιωμένη χριστιανή χήρα. Όταν αρνήθηκε να θυσιάσει στα είδωλα, οι δήμιοι έκαψαν αλύπητα το χέρι της κρατώντας το πάνω από φωτιά. Έπειτα την κρέμασαν επίσης σε ξύλο και έξυσαν τις σάρκες της, ενώ από τις πληγές της έτρεχε μαζί με αίμα και θαυμαστό γάλα.

Δια πρεσβειών των Αγίων Ιερομάρτυρος Θεοδώρου, Λουκίας, Αρόας και Κυπρίλλας, Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον τας ψυχάς ημών.