Στους χρόνους του ασεβέστατου αυτοκράτορα Ιουλιανού του Παραβάτη ξέσπασε φοβερός διωγμός εναντίον της Εκκλησίας του Χριστού. Σύμφωνα με τη γνώμη του γνωστού λόγιου Μιχαήλ Γαλανού, ο Άγιος Δονάτος ταυτίζεται με τον επίσκοπο Αρέρρο της Ετρουρίας. Οι ευσεβείς γονείς του Αγίου είχαν ήδη πεθάνει μαρτυρικά για τον Χριστό σε κάποιον προηγούμενο σκληρό διωγμό. Ο γενναίος υιός τους Δονάτος, μαζί με έναν ευλαβή και πιστό μοναχό ονόματι Ιλαρίωνα, κατέφυγε στη πόλη Αρέρρο.

Στη πόλη αυτή της Ετρουρίας ο νεαρός Δονάτος αναδείχθηκε αργότερα από τον λαό σεβάσμιος και ευλαβής ποιμενάρχης. Όταν όμως ο ασεβής αυτοκράτορας Ιουλιανός ο Παραβάτης κίνησε σκληρό διωγμό εναντίον των χριστιανών, η ησυχία διακόπηκε. Ο τοπικός έπαρχος Κουαδρατιανός, υπακούοντας στις αυτοκρατορικές διαταγές, διέταξε τους δύο γενναίους ομολογητές να θυσιάσουν στα νεκρά είδωλα. Εκείνοι όμως όχι μόνο αρνήθηκαν με γενναιότητα, αλλά διαμαρτυρήθηκαν δυναμικά στις δημόσιες αρχές για την πλάνη.

Με μεγάλη παρρησία ήλεγξαν την ειδωλολατρική πλάνη ενώπιον του δικαστηρίου και ομολόγησαν τη πίστη τους στον Χριστό. Τότε τον μεν αγαπητό Ιλαρίωνα τον χτύπησαν αλύπητα με μεγάλα ραβδιά μέχρι την μαρτυρική θανατηφόρα κοίμηση του. Τον δε γενναίο επίσκοπο Δονάτο, μετά από πολλά και πολυώδυνα βασανιστήρια, τον αποκεφάλισαν με κοφτερό μεγάλο ξίφος. Τα άγια λείψανά τους τα παρέλαβαν με ευλάβεια οι ευσεβείς χριστιανοί από τον τόπο της δημοσίας εκτελέσεως.

Τα έθαψαν τέλος ευλαβώς με τιμές μάρτυρος και κάθε χρόνο τα τιμούσαν με δοξολογία και πανηγυρική λειτουργία. Δια πρεσβειών των Αγίων Μαρτύρων Δονάτου και Ιλαρίωνος, Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον τας ψυχάς ημών των αμαρτωλών δούλων σου.