Ένας μαθητής του οσίου Βαρλαάμ του Χουτίν αγωνίσθηκε ασκητικά κάτω από σκληρές συνθήκες και ίδρυσε μοναστήρι στη Ρωσία. Ο όσιος Ξενοφών ξεχωρίζει στη ρωσική μοναχική παράδοση ως ιδρυτής της μονής Ρομπέικα κοντά στο Νόβγκοροντ της κεντρικής Ρωσίας. Από νεαρά ηλικία διέκρινε την ευσέβεια και την κλίση του προς τη μοναχική ζωή και τη φυγή των γηίνων. Γνώριζε καλά ότι ο παρών αιώνας πρόκειται να παρέλθει σύντομα και ότι η αληθινή ζωή βρίσκεται στην αιωνιότητα.

Επιδίωκε με όλη την καρδιά, τον νου και την ψυχή του τη μετάβαση προς αυτή τη χαρμόσυνη και αιώνια ζωή. Έβλεπε ξεκάθαρα ότι η παρούσα επίγειος ζωή είναι γεμάτη θλίψεις και ότι μετά θα ακολουθήσει η αληθινή πνευματική ευτυχία. Προσπαθούσε λοιπόν να αποφεύγει τις γοητείες της κοσμικής ζωής και να επιδιώκει μόνο τη μεγαλύτερη και βαθύτερη πνευματική σημασία. Κατατάχθηκε νέος ακόμη μαθητής του οσίου Βαρλαάμ του Χουτίν και ακολούθησε τον γέροντα στις πνευματικές του ασκήσεις.

Έγινε αργότερα ο τρίτος ηγούμενος της μονής Χουτίν μετά τον Ισίδωρο και κατόπιν παραιτήθηκε από τη διοίκηση. Στράφηκε ο όσιος προς τη μεγαλύτερη ησυχία και προς πιο αυστηρή προσωπική άσκηση μέσα στην ορθόδοξη μοναχική παράδοση. Ζητούσε με μεγαλύτερη ένταση την ησυχαστική απομόνωση που είχε διδαχθεί από τον αυστηρό γέροντα Αντώνιο του Ντίμσκ. Εγκαταστάθηκε αρχικά μαζί με τον γέροντα Βαρλαάμ σε έρημο τόπο μακριά από την πολυτάραχη πόλη του Νόβγκοροντ της Ρωσίας.

Ύψωσαν μαζί τίμιο σταυρό, έκτισαν μικρό παρεκκλήσι και τέλος ένα ταπεινό κελί για τη συνεχή προσευχή τους. Μέσα στο θέλημα του Θεού όμως ο όσιος Ξενοφών απομακρύνθηκε από τον γέροντα και αναζήτησε άλλον αυστηρότερο τόπο. Κάποτε εξέταζαν μαζί τον τόπο όπου ήθελαν να εγκαταστήσουν την κοινή τους ασκητική κατοικία της εποχής εκείνης. Ξέσπασε ξαφνικά μια τρομερή καταιγίδα στην ευρύτερη περιοχή και ο Ξενοφών κάλεσε τον γέροντα να εισέλθει στο κελί.

Ο γέρων όμως θύμωσε με τον υποτακτικό του και τον διέταξε να φύγει με σχεδία προς αναζήτηση άλλου τόπου. Του παρέδωσε ένα κομμάτι ψωμιού ως όλη του την προμήθεια για το επικίνδυνο ταξίδι μέσα στην καταιγίδα. Ο όσιος ξεκίνησε ταπεινά το ταξίδι του πάνω σε σχεδία στον ποταμό Ρομπέικα της απομακρυσμένης ρωσικής περιοχής. Παράδοξα η σχεδία του προχωρούσε ενάντια στο φυσικό ρεύμα του ποταμού, χάρη στη θεία επίνευση και πρόνοια.

Σύντομα στάθηκε σε μια όχθη του ποταμού όπου σταμάτησε η σχεδία και επέλεξε αυτόν τον τόπο για τη μόνωσή του. Είδε στο γεγονός αυτό την επίνευση του Θεού και αποφάσισε να μείνει εκεί προς πνευματική και ησυχαστική άσκηση. Ο όσιος Ξενοφών αλίευε εκεί ψάρια με προσευχή προς τον φιλάνθρωπο Κύριο για να ενισχύσει τις πνευματικές του δυνάμεις. Μετά από κάποιον καιρό επέστρεψε στον πνευματικό πατέρα Βαρλαάμ ζητώντας ταπεινά συγχώρεση για κάθε ανυπακοή του.

Έλαβε την επίσημη ευλογία του γέροντος για την ίδρυση μικρού παρεκκλησίου στον νέο τόπο της ασκήσεώς του. Ο γέρων τον ευλόγησε και ο ταπεινός μαθητής επέστρεψε αμέσως, ύψωσε τίμιο σταυρό και έκτισε μικρό παρεκκλήσι. Έκτισε ακόμη μια μικρή ξύλινη καλύβα ως κελί διαμονής για τη μοναχική και ησυχαστική του βιοτή. Αργότερα μετά την καθιέρωση του ναού του αγίου Νικολάου ιδρύθηκε επισήμως η μοναχική κοινότητα του οσίου σε εκείνη την περιοχή.

Άλλοι ευσεβείς ασκητές έσπευσαν να ενταχθούν στη μικρή ορθόδοξη αδελφότητα ζητώντας πνευματική καθοδήγηση από τον γέροντα Ξενοφώντα. Ο αριθμός των μοναχών της κοινότητος παρέμενε όμως μικρός μέσα στις απομακρυσμένες ελώδεις εκτάσεις της ρωσικής υπαίθρου. Κατά το χιλιοστό διακοσιοστό πεντηκοστό πρώτο έτος ο Ξενοφών έγινε ηγούμενος της νέας μονής με ομόφωνη επιθυμία. Παρά τη φτώχια και την αφάνεια της μονής, οι μοναχοί κοπίασαν για να την ομορφύνουν με μεγάλη επιμέλεια.

Ο όσιος Ξενοφών εκοιμήθη ειρηνικά κατά την ημέρα των είκοσι οκτώ Ιουνίου του χιλιοστού διακοσιοστού εξηκοστού δευτέρου έτους. Τα ιερά λείψανά του φυλάσσονταν για πολλά έτη μέσα στον ναό της μονής, η οποία αργότερα έγινε ενορία.