Στην κωμόπολη Νικήτια της Αμάστριδος, πάνω στις ακτές του Εύξεινου Πόντου, γεννήθηκε ο Άγιος Σέργιος ο Δίκαιος μέσα σε αριστοκρατική και βαθύτατα ευσεβή οικογένεια. Η γενιά του συνδεόταν με στενούς συγγενικούς δεσμούς με την οικογένεια της αυτοκράτειρας Θεοδώρας, που υπήρξε σύζυγος του εικονομάχου αυτοκράτορα Θεοφίλου. Έλαβε λαμπρή μόρφωση από νεαρή ηλικία και ξεχώρισε γρήγορα σε υψηλά στρατιωτικά και πολιτικά αξιώματα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Αν και ο αυτοκράτωρ Θεόφιλος υπήρξε θερμός προστάτης της εικονομαχίας, ο Σέργιος παρέμεινε αμετακίνητος στην ορθόδοξη πίστη και αγωνίστηκε με σθένος για την αναστήλωση των ιερών εικόνων.

Ανέλαβε προστάτης πολλών ομολογητών που υπέφεραν τον σκληρό διωγμό από τον αυτοκράτορα και έχασαν τα αξιώματα ή και τη ζωή τους. Μετά την κοίμηση του Θεοφίλου, εξάντλησε όλη την επιρροή του για να ενισχυθεί η απόφαση της Θεοδώρας περί συγκλήσεως Οικουμενικής Συνόδου για την επαναφορά των αγίων εικόνων. Έτσι συνέβαλε αποφασιστικά στον θρίαμβο της ορθοδοξίας τον Μάρτιο του οκτακόσια σαράντα τρία, στον οποίο και αναγνωρίστηκε ως πρωταγωνιστής. Εκοιμήθη ειρηνικά στην Κρήτη και ετάφη στη μονή του Μαγίστρου, όπου τιμήθηκε από τους ντόπιους πιστούς ως δίκαιος και ομολογητής.

Αργότερα τα ιερά λείψανά του μετακομίσθηκαν με μεγάλες τιμές προς τη Νικομήδεια, στον κόλπο της οποίας βρισκόταν η αγαπημένη του μονή. Εκεί ετάφησαν στο καθολικό της μονής της Υπεραγίας Θεοτόκου, την οποία ο ίδιος είχε ανεγείρει για την προστασία πολλών ψυχών. Η ίδια η μονή ονομάστηκε του Νικητιάνου, καθώς ο κτήτοράς της καταγόταν από τη μικρή κωμόπολη της Νικήτιας.