Ένας Τατάρος πρίγκιπας, αιχμάλωτος πολέμου στη Μόσχα, έγινε ασκητής σε μια ερημική χερσόνησο της παγωμένης ρωσικής Βορρά. Ο Τουρτάς Γκραβίροβιτς, που βαπτίστηκε με το όνομα Σέργιος, έφτασε αιχμάλωτος των Τατάρων του Καζάν στη Μόσχα κατά το έτος χίλια πεντακόσια πενήντα ένα. Έζησε στο σπίτι του βογιάρου Ζαχαρία Πλεστσέγιεφ και εκεί γνώρισε από κοντά τη χριστιανική πίστη με όλη του την καρδιά. Η αγάπη του για τον Χριστό μεγάλωνε καθημερινά και μέσα του γεννήθηκε η επιθυμία να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στον Θεό.

Άφησε τα πλούτη και τις ανέσεις της πρωτεύουσας και αναζήτησε τόπο ησυχίας μακριά από τον κόσμο. Έφτασε σε μια έρημη χερσόνησο της λίμνης Κοζέγια κατά το έτος χίλια πεντακόσια εξήντα και συνάντησε τον αναχωρητή Νίφωνα. Εκείνος τον δέχθηκε κοντά του ως πνευματικό του γέροντα και του δίδαξε τον δρόμο της σκληρής ασκητικής ζωής. Μαζί μοιράζονταν τους κόπους, τις προσευχές και την αυστηρή νηστεία μέσα στην απομονωμένη εκείνη ερημιά. Η τροφή τους ήταν μόνο χόρτα και άγρια μούρα που έβρισκαν γύρω από το κελί τους.

Ο Σέργιος υπάκουε τυφλά στις εντολές του γέροντα με σπάνια αφοσίωση και πνευματική απλότητα. Μετά από μια μακρά δοκιμασία ζήτησε από τον Νίφωνα να τον κουρέψει μοναχό και να τον ντύσει το αγγελικό σχήμα. Ο γέροντας είδε την ειλικρίνεια και την καθαρότητα της ψυχής του και τον έκειρε με το όνομα Σεραπίων. Σιγά σιγά οι δύο ερημίτες έγιναν γνωστοί στους γύρω τόπους και οι διηγήσεις για τους αγώνες τους έφεραν κοντά τους πολλούς ζηλωτές μοναχούς. Η αυστηρή και ησυχαστική ζωή του Σεραπίωνος κράτησε σχεδόν δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια μέσα στην απόλυτη σιωπή της ερήμου.

Όταν μαζεύτηκε αρκετός αριθμός αδελφών γύρω τους, ο πατέρας Νίφων ξεκίνησε για τη Μόσχα για να ζητήσει γη για το μοναστήρι. Δυστυχώς όμως κοιμήθηκε εκεί προτού προλάβει να ολοκληρώσει την αποστολή του και να επιστρέψει στους αδελφούς. Η μοναστική συνοδεία στην έρημο δεν γνώριζε ακόμη τίποτε για το τέλος του αγαπημένου τους γέροντα. Εκείνα τα δύσκολα χρόνια έπεσε μεγάλη πείνα στην περιοχή λόγω της έλλειψης τροφίμων και βασικών αγαθών. Οι άνθρωποι υπέφεραν φοβερά και ο Σεραπίων, με βαθιά συμπόνια για τους πάσχοντες, βγήκε ο ίδιος να ζητήσει βοήθεια και ελεημοσύνη.

Στους ελεήμονες χριστιανούς βρήκε σιτάρι για ψωμί και μια μυλόπετρα για να αλέθουν τον καρπό οι αδελφοί. Κουβάλησε όλα αυτά μόνος του στο μακρινό μοναστήρι και έσωσε τους αδελφούς από βέβαιο θάνατο μέσα στην πείνα. Όταν έμαθε την κοίμηση του γέροντα Νίφωνα, ξεκίνησε και ο ίδιος για τη Μόσχα με βαριά καρδιά αλλά γενναία ψυχή. Εκεί τον δέχθηκε ο τσάρος Θεόδωρος και του παρέδωσε επίσημο έγγραφο με ημερομηνία την τριακοστή του Σεπτεμβρίου του έτους χίλια πεντακόσια ογδόντα τέσσερα.

Το έγγραφο παραχωρούσε γη για τη νέα μοναστική κοινότητα, τέσσερα βέρστια προς κάθε κατεύθυνση γύρω από τη λίμνη. Ο Μητροπολίτης της Μόσχας του έδωσε γράμμα ευλογίας για την επίσημη ίδρυση και τη λειτουργία της μονής. Επιστρέφοντας στον τόπο της άσκησής του, ο όσιος Σεραπίων με τους μοναχούς έκοψαν τα δέντρα του πυκνού δάσους. Δημιούργησαν έτσι καλλιεργήσιμη γη για να σπείρουν σιτηρά και να εξασφαλίσουν την τροφή τους με τα ίδια τους τα χέρια. Ύψωσαν περίφραγμα γύρω από το μοναστήρι και ανήγειραν δύο ναούς, έναν αφιερωμένο στη Θεοφάνεια και έναν στον άγιο Νικόλαο.

Ο πατριάρχης Ιώβ έστειλε στον όσιο Σεραπίωνα δύο αντιμήνσια για τους νεόδμητους ναούς της κοινότητας. Κατά το έτος χίλια εξακόσια οκτώ, όταν ο όσιος Σεραπίων είχε πια γεράσει πολύ, παρέδωσε την ηγουμενία στον μαθητή του Αβράμιο. Έτσι ησύχασε τις τελευταίες μέρες της ζωής του μέσα στην προσευχή και την προετοιμασία για τη συνάντηση με τον Κύριο. Ο όσιος Σεραπίων εκοιμήθη εν Κυρίω την εικοστή εβδόμη του Ιουνίου του έτους χίλια εξακόσια έντεκα σε βαθύ γήρας.

Ενταφιάστηκε με τιμές μέσα στον ναό της μονής της λίμνης Κοζέγια που ο ίδιος είχε ιδρύσει με τόσους κόπους. Άφησε πίσω του μοναστική συνοδεία από σαράντα περίπου μοναχούς, που συνέχισαν το έργο του με ζήλο και αφοσίωση. Η ζωή του υπήρξε ένα θαυμαστό παράδειγμα μεταστροφής, ταπείνωσης, υπακοής και αδιάκοπης αγάπης προς τους αδελφούς του. Δύο χρόνια μετά την κοίμησή του, ο μοναχός Βογκολέπ της ίδιας λίμνης κατέγραψε όλη την ιστορία της μονής. Έγραψε αναλυτικά για την ίδρυση και τα πρώτα δύσκολα χρόνια της οικοδόμησής της κάτω από την καθοδήγηση του οσίου.

Συνέταξε επίσης τον πλήρη βίο του αγίου Σεραπίωνος για να γνωρίζουν οι μεταγενέστεροι τους αγώνες του. Έτσι διασώθηκε η μνήμη ενός Τατάρου αιχμαλώτου που έγινε φωτεινός ασκητής της ρωσικής ερήμου και πατέρας πολλών μοναχών.