Τρεις στρατιώτες του Χριστού φανέρωσαν θαυμαστά τα κρυμμένα τους λείψανα μετά από αιώνες, για να ευφράνουν τις καρδιές των πιστών της Κεφαλληνίας. Στο ανατολικό τμήμα της αγιοστόλιστης Κεφαλονιάς, και συγκεκριμένα στην περιοχή της Σάμης, έζησαν και κοιμήθηκαν οσιακώς οι ομολογητές Άγιοι Γρηγόριος, Θεόδωρος και Λέων. Είναι περισσότερο γνωστοί στον λαό μας με την προσωνυμία «Άγιοι Φανέντες», η οποία δόθηκε λόγω της θαυματουργικής φανερώσεως των ιερών λειψάνων τους. Σύμφωνα με τα δύο διασωθέντα λατινικά συναξάρια, που συντάχθηκαν τον δέκατο τέταρτο μετά Χριστόν αιώνα, οι τρεις άγιοι κατάγονταν από την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Το πρώτο συναξάριο γράφτηκε από τον Βενετό Πέτρο Καλό και το δεύτερο από τον επίσκοπο της Ακυληίας Πέτρο Νατάλι. Υπηρετούσαν ως στρατιωτικοί στον ρωμαϊκό αυτοκρατορικό στρατό και διακρίνονταν για τις πολλές τους αρετές και τη βαθιά τους πίστη στον αληθινό Θεό. Την εποχή εκείνη βρισκόταν σε μεγάλη εξάπλωση η ολέθρια αίρεση του αρειανισμού μέσα στις τάξεις της αυτοκρατορίας. Σύμφωνα με το ασεβές διάταγμα του αιρετικού αυτοκράτορος Κωνσταντίου του δευτέρου, όλοι οι υπήκοοι του κράτους έπρεπε να ασπασθούν την ανόσια αυτή αίρεση.

Έτσι ξεκίνησε ο μεγάλος πνευματικός αγώνας των τριών μελλοντικών Αγίων Φανέντων της Κεφαλληνίας ενάντια στην αιρετική κακοδοξία της εποχής. Οι τρεις ευσεβείς και ενάρετοι στρατιωτικοί φοβήθηκαν μήπως αναγκασθούν να ασπασθούν την ανόσια αρειανική κακοδοξία και να πάρουν μέρος στους διωγμούς των ορθοδόξων χριστιανών. Εγκατέλειψαν λοιπόν μαζί με άλλους έλληνες στρατιώτες τη Σικελία, όπου βρίσκονταν εκείνη την εποχή, και κατέφυγαν στην Κεφαλληνία προς αναζήτηση καταφυγίου. Μόλις αποβιβάσθηκαν στο νησί του Ιονίου, πληροφορήθηκαν ότι το διάταγμα του αιρετικού Κωνσταντίου είχε τεθεί ήδη σε ισχύ στον τόπο που υπηρετούσαν προηγουμένως.

Προτίμησαν τότε να αποχωρισθούν από τους υπόλοιπους συντρόφους τους και να παραμείνουν στην Κεφαλληνία, ασκούμενοι ως αληθινοί ομολογητές της Πίστεως. Ο γέροντας Γρηγόριος ήταν ηλικιωμένος με κάτασπρα μαλλιά και πλήρης πνευματικής σοφίας μετά από δεκαετίες αρετής. Ο Θεόδωρος ήταν περίπου τριάντα ετών και βρισκόταν στην ακμή της σωματικής και πνευματικής του δυνάμεως, ενώ ο νεώτερος Λέων έλαμπε μέσα στη νιότη του. Αποφάσισαν λοιπόν να αφιερώσουν ολοκληρωτικά τη ζωή τους στον αληθινό Θεό και αναζητούσαν κατάλληλο τόπο για άσκηση και αδιάλειπτη προσευχή.

Η Πρόνοια του Παναγάθου Θεού οδήγησε τα βήματά τους προς μια απομονωμένη και ήσυχη κοιλάδα του ευλογημένου νησιού. Εκεί θα έβρισκαν τόπο πνευματικού καταφυγίου και αληθινού ησυχαστικού αγώνος μέσα στην ορθόδοξη παράδοση των μεγάλων ασκητών της Ανατολής. Η αναζήτηση αυτή του ησυχαστικού τόπου ήταν χαρακτηριστική όλων των γνησίων μοναχών και ομολογητών των πρώτων χριστιανικών αιώνων. Η ευλογημένη κοιλάδα ονομάζεται Σάμη και βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα της Κεφαλληνίας απέναντι από το νησί της Ιθάκης.

Αποτέλεσε τον ιδανικό τόπο για να ζήσουν αφιερωμένοι στον Θεό το υπόλοιπο της επιγείου ζωής τους. Στον τόπο αυτό ανακάλυψαν μέσα σε ένα μικρό αλλά πυκνό δάσος από χαμηλά δένδρα και θάμνους τα ερείπια ενός μισοκαταστραμμένου ναού. Ο τόπος αυτός αποτέλεσε το πνευματικό τους καταφύγιο, στο οποίο εγκαταστάθηκαν αμέσως και άρχισαν τη μοναχική τους πολιτεία. Έζησαν εκεί ασκητικά, προσευχόμενοι αδιάλειπτα στον Θεό και αγωνιζόμενοι ως γνήσιοι στρατιώτες του Χριστού κατά των δαιμόνων.

Στον ευλογημένο αυτό τόπο της ανατολικής Κεφαλληνίας, πλησίον της σημερινής κωμοπόλεως της Σάμης, διήλθαν το υπόλοιπο της επιγείου ζωής τους με αρετή. Κάποια ευλογημένη ημέρα, αφού γονάτισαν και προσευχήθηκαν, παρέδωσαν μετά από λίγο τις πάναγνες ψυχές τους στον Πανάγαθο Θεό, τον οποίο τόσο πολύ αγάπησαν. Τα σώματα των τριών Αγίων έμειναν για πάρα πολλά χρόνια άγνωστα και άταφα μέσα στο πυκνό δάσος της Σάμης. Η Πρόνοια του Θεού όμως θέλησε να αποκαλύψει τα ιερά τους λείψανα με τρόπο εντελώς θαυματουργικό μετά την πάροδο πολλών αιώνων.

Η αποκάλυψη αυτή έμελλε να συντελεσθεί μέσω ενός μεγάλου και χαρακτηριστικού θαύματος, το οποίο δίδαξε όλη την Κεφαλληνία. Στο νησί ζούσε κάποιος επιφανής και πλούσιος κάτοικος, ο οποίος ονομαζόταν Μιχαήλ και έπασχε από φοβερή ασθένεια λέπρας, την ελεφαντίαση. Ο Μιχαήλ απευθύνθηκε σε πολλούς γιατρούς, δαπανώντας μεγάλο μέρος της περιουσίας του, για να μπορέσει να θεραπευτεί από την βαριά ασθένειά του. Δυστυχώς όμως δεν βρήκε πουθενά την ποθούμενη θεραπεία, παρά τις πολλές προσπάθειες και τα μεγάλα έξοδα που έκανε με ελπίδα.

Κάποιο βράδυ εμφανίσθηκαν σε όραμα στον ύπνο του τρεις άνδρες με μορφές αγγέλων, οι οποίοι του είπαν ότι θα θεραπευτεί. Όρισαν όμως ως αναγκαία προϋπόθεση να βρει τα άταφα και άφθορα σώματά τους μέσα στο πυκνό δάσος της Σάμης. Όταν ο Μιχαήλ ξύπνησε, δεν γνώριζε όμως ούτε τα ονόματα των τριών ανδρών ούτε και τον ακριβή τόπο που βρίσκονταν. Συνάντησε όμως έναν χοιροβοσκό, ο οποίος του διηγήθηκε ότι, ακολουθώντας έναν χοίρο που είχε απομακρυνθεί από το κοπάδι, εισήλθε στο πυκνό δάσος.

Εκεί αντίκρισε τρία άταφα και άφθορα σώματα, από τα οποία αναδιδόταν μία υπέροχη και ουράνια ευωδία προς όλο το γύρω δάσος. Τότε ο Μιχαήλ κατάλαβε αμέσως ότι επρόκειτο για τους εμφανισθέντες στον ύπνο του τρεις Αγίους Ομολογητές της Πίστεως. Ανέβηκε αμέσως στο άλογό του και κατευθύνθηκε με οδηγό τον χοιροβοσκό προς το ευλογημένο δάσος, όπου βρίσκονταν τα ιερά τους λείψανα. Αφού προσκύνησε με ευλάβεια τα τρία φεγγοβολούντα ιερά σκηνώματα και παρακάλεσε με δάκρυα τους Αγίους, αμέσως η λέπρα του εξαφανίσθηκε.

Επέστρεψε στο σπίτι του εντελώς υγιής και δοξάζοντας τον Πανάγαθο Θεό για το μέγα και ανερμήνευτο θαύμα της θεραπείας του. Λόγω της θαυματουργικής αυτής φανερώσεως των ιερών λειψάνων τους και της αναδείξεώς τους από την αφάνεια, ονομάστηκαν τότε «Άγιοι Φανέντες». Με την προσωνυμία αυτή είναι μέχρι και σήμερα περισσότερο γνωστοί στους πιστούς της Κεφαλληνίας και ολοκλήρου της ορθοδόξου οικουμένης. Σύμφωνα με τα λατινικά συναξάρια, η ιστορική ιερά μονή των Αγίων Φανέντων ανεγέρθηκε αργότερα στον τόπο της θαυματουργικής ανευρέσεως.

Η ανέγερσή της έγινε με δαπάνη του θεραπευθέντος από τη λέπρα Μιχαήλ και αφιερώθηκε στους τρεις ομολογητές Αγίους της Κεφαλληνίας. Δυστυχώς όμως κάποια εποχή τα ιερά λείψανα αρπάχθηκαν από τους Ενετούς και μεταφέρθηκαν στη μακρινή πόλη της Βενετίας. Εκεί φυλάσσονται μέχρι και σήμερα μέσα σε μεγαλοπρεπή μαρμάρινη λάρνακα στον περικαλλή ναό του Προφήτου Ζαχαρίου. Δίπλα στα ιστορικά ερείπια της παλαιάς ιεράς μονής ανεγέρθηκε αργότερα ένα μικρό αλλά ευλογημένο παρεκκλήσιο των τριών Αγίων.

Σε αυτό εορτάζεται πανηγυρικά κάθε χρόνο η μνήμη τους την Κυριακή των Αγίων Πάντων με μεγάλη ευλάβεια. Διά πρεσβειών των Αγίων Φανέντων Γρηγορίου, Θεοδώρου και Λέοντος, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησον και σώσον ημάς, Αμήν.