Ο σεπτός Άγιος Ευγένιος, Επίσκοπος της παλαιάς Ρώμης, γεννήθηκε στην ίδια την πόλη της Ρώμης από ευσεβείς ορθόδοξους χριστιανούς γονείς. Ο πατέρας του ονομαζόταν Ρουφινιανός και ανήκε σε επιφανή ορθόδοξη οικογένεια της εποχής εκείνης στη βασιλεύουσα της δύσης. Εξελέγη επίσημα Επίσκοπος της Ρώμης από τον τοπικό κλήρο και τον ευλαβή λαό στις δέκα Αυγούστου. Συγκεκριμένα η επίσημη εκλογή του πραγματοποιήθηκε στις δέκα Αυγούστου του έτους εξακόσια πενήντα τέσσερα μετά Χριστόν στην Ιταλία.

Διαδέχθηκε στον ιερό θρόνο της Ρώμης τον σπουδαίο Πάπα Μαρτίνο τον Πρώτο, έναν γενναίο ομολογητή της Ορθοδοξίας. Ο Πάπας Μαρτίνος είχε αρνηθεί να υπογράψει κάποιο αιρετικό κείμενο που απαγόρευε να μιλάνε περί μιας ή δυο εν Χριστώ θελήσεων. Ο σκληρός αυτοκράτορας Κώνστας ο Δεύτερος, που βασίλευσε από το εξακόσια σαράντα δύο έως το εξακόσια εξήντα οκτώ, αντέδρασε. Συνέλαβε τον Πάπα Μαρτίνο το εξακόσια πενήντα τρία και τον εξόρισε ασθενή και κλινήρη στη Χερσώνα.

Στον τόπο της σκληρής εξορίας ο γενναίος ομολογητής Πάπας Μαρτίνος πέθανε από τις κακουχίες και την παραμέληση. Η σκυτάλη της ομολογίας πέρασε λοιπόν στον σεπτό Άγιο Ευγένιο, που ανέλαβε το βαρύ έργο της εκκλησιαστικής διοίκησης. Ήρθε δηλαδή να ηγηθεί της Εκκλησίας της Ρώμης σε μια ιδιαιτέρα δύσκολη περίοδο εκκλησιαστικών δοκιμασιών και αιρετικών διωγμών. Όταν εστάλη από την Κωνσταντινούπολη μια νέα έκθεση πίστεως υπό του Πατριάρχου Πύρρου, προς τη δυτική Εκκλησία, αρχικά ο Ευγένιος ήταν διατεθειμένος.

Στη νέα αυτή θεολογική έκθεση συνιστάτο, αντί της παραδοσιακής μιας ή δυο θελήσεων στον Σωτήρα Χριστό, η αιρετική παραδοχή τριών θελήσεων. Ο Άγιος Ευγένιος ήταν αρχικά έτοιμος να αποδεχθεί συμβιβαστικά αυτή την παράδοξη νέα ομολογία της βασιλεύουσας Κωνσταντινούπολης. Όμως ο ευσεβής λαός και ο σταθερός κλήρος της Ρώμης αντιστάθηκαν με σθένος και απαγόρευσαν τη Θεία Λειτουργία στον επίσκοπό τους. Έτσι ο Ευγένιος δεν συμφώνησε τελικά με το κείμενο της επιστολής και τήρησε σθεναρή στάση κατά της φοβερής αιρέσεως του Μονοθελητισμού.

Με αυτή την ξεκάθαρη απόφαση ο αυτοκράτορας Κώνστας ο Δεύτερος οργίσθηκε ιδιαίτερα εναντίον του ορθοδόξου επισκόπου της Ρώμης. Αυτή όμως η αυτοκρατορική οργή δεν πτόησε διόλου τον γενναίο Άγιο Ευγένιο, που συνέχισε ακάθεκτος τους αγώνες του. Αγωνίσθηκε δηλαδή με σθένος υπέρ της πατρώας ορθόδοξης ευσέβειας και υπέρ της διδασκαλίας της σπουδαίας Δ' Οικουμενικής Συνόδου. Ο σεπτός αυτός ιεράρχης της Ρώμης διακρίθηκε ιδιαίτερα για την οσιότητα του βίου του και για την προσωπική του ευγένεια.

Διακρίθηκε επίσης για τη φιλανθρωπία του προς τους πτωχούς αδελφούς και για την ορθόδοξη ομολογία του ενώπιον των βασιλέων. Τέλος ο μακάριος αυτός Άγιος Επίσκοπος εκοιμήθη ειρηνικά εν Κυρίω το εξακόσια πενήντα επτά μετά Χριστόν στη Ρώμη. Πρεσβείαις του Αγίου Ευγενίου Επισκόπου Ρώμης, Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον τας ψυχάς ημών των δούλων σου, αμήν.