Στη βορειοδυτική Λευκάδα ένα ολόκληρο παραθαλάσσιο χωριό φέρει το όνομά του, χωρίς ποτέ ο ίδιος να γνώρισε εκείνον τον τόπο. Στα βράχια του γιαλού βρέθηκε κάποτε με θαυμαστό τρόπο μια εικόνα που έδειχνε επίσκοπο και έγραφε καθαρά «Άγιος Νικήτας». Όταν την έφεραν στον Μητροπολίτη της Λευκάδας, εκείνος βρέθηκε σε πλήρη αμηχανία ενώπιον της επιγραφής που συνόδευε τη μορφή. Από τα αγιολόγια ήξερε μόνο έναν Άγιο Νικήτα μάρτυρα και όχι κάποιον επίσκοπο με το ίδιο όνομα.

Έστειλε λοιπόν γράμματα στις μονές του Αγίου Όρους και ζήτησε φωτισμό για την ταυτότητα του εικονιζομένου ομολογητή. Οι Αγιορείτες κρατούσαν λεπτομερέστερους καταλόγους Αγίων από όσους είχε στη διάθεσή του ο νησιώτης ποιμενάρχης. Απάντησαν με σιγουριά ότι επρόκειτο για τον Νικήτα τον Αρχιεπίσκοπο Χαλκηδόνος, έναν ομολογητή του ογδόου αιώνα. Από εκείνη τη στιγμή υψώθηκε ναός στο σημείο της εύρεσης και κοντά σε αυτόν απλώθηκε ο μικρός παραθαλάσσιος οικισμός.

Σήμερα ο Αη Νικήτας της Λευκάδας παραμένει πασίγνωστο θέρετρο και υπενθυμίζει σε κάθε προσκυνητή τη μακρινή παρουσία ενός μεγάλου ιεράρχη. Η ευλάβεια του νησιού συνεχίζει έτσι έναν αόρατο δεσμό με την παλιά μητρόπολη της απέναντι ακτής. Έτσι ένας άγνωστος ομολογητής της Ανατολής έγινε για τους Λευκαδίτες οικογενειακός προστάτης μέσα από μια θαυμαστή ανεύρεση εικόνας στα παλιά βράχια. Ο Νικήτας έζησε κατά τους χρόνους της εικονομαχίας και κατείχε τον επισκοπικό θρόνο της απέναντι από την Πόλη Χαλκηδόνος.

Σύμφωνα με τους Λαυριωτικούς Κώδικες, η αρχιερατική του παρουσία τοποθετείται ανάμεσα στα επτακόσια είκοσι έξι και το επτακόσια εβδομήντα πέντε μετά Χριστόν. Από τα νεανικά του χρόνια αγάπησε ολόψυχα τον Χριστό και άφησε πίσω του κάθε κοσμική προσκόλληση χωρίς δισταγμό. Με βίο ενάρετο και διακριτικό ευαρέστησε τον Θεό και ανυψώθηκε στο ύψιστο αξίωμα του ποιμένα της Χαλκηδόνος. Πάνω στον θρόνο εκείνον λάμπρυνε την Εκκλησία σαν λυχνία τοποθετημένη ψηλά στη λυχνία της, φωτίζοντας γύρω του τον κόσμο.

Η αγιότητά του δεν περιορίστηκε σε τυπικά εκκλησιαστικά καθήκοντα ούτε σε στενά διοικητικές μέριμνες της μητροπολιτικής έδρας. Είχε καρδιά απλόχερη και πατρικό βλέμμα προς όσους τον προσέγγιζαν με ανάγκη ή με βαθύ πόνο. Ο Άγιος δεν ξεχώριζε πλούσιους από φτωχούς, ντόπιους από ξένους, ούτε νέους από γέρους ανθρώπους της πόλης. Όλους τους δεχόταν με την ίδια ανοιχτή αγκαλιά και με την ίδια εκκλησιαστική ζεστασιά της καρδιάς του.

Η φήμη της φιλανθρωπίας του απλώθηκε γρήγορα πέρα από τα όρια της επαρχίας του και έφτασε σε γειτονικές πόλεις. Έγινε για τους Χαλκηδονίους ένας ζωντανός μάρτυρας του Ευαγγελίου, μια λυχνία τοποθετημένη ψηλά για να φωτίζει την κουρασμένη γειτονιά της Πόλης. Ο Νικήτας ελεούσε πλουσιοπάροχα τους πτωχούς και άπλωνε πάντοτε το χέρι του σε όποιον πεινούσε ή κρύωνε στους δρόμους. Έντυνε όσους έμεναν γυμνοί και έβαζε στο σπίτι του τους ξένους που περνούσαν κουρασμένοι από τη Χαλκηδόνα.

Έγινε πατέρας αληθινός στα ορφανά παιδιά και σταθερός προστάτης για τις χήρες που έμεναν χωρίς οικογενειακό στήριγμα. Όταν κάποιος αδικείτο από ισχυρούς, ο επίσκοπος έσπευδε αμέσως να τον υπερασπιστεί χωρίς φόβο ενώπιον κάθε αρχής. Όταν όμως ανέβηκε στον θρόνο ο Λέων ο Αρμένιος, ξέσπασε νέο κύμα εικονομαχικής βίας μέσα στην αυτοκρατορία. Ο Νικήτας αναδείχθηκε γενναίος ομολογητής του ονόματος του Χριστού και αντιστάθηκε ολόψυχα στη νέα αίρεση των εικονοκλαστών.

Ήλεγξε τα κακόδοξα δόγματα με σαφήνεια και προέτρεπε τους πιστούς να ασπάζονται με ευλάβεια τις άγιες εικόνες. Δίδασκε ιδιαίτερα την τιμή προς την εικόνα του Χριστού και προς την εικόνα της Παναγίας Μητέρας του Κυρίου. Ο ίδιος υπέμεινε πολλά μαρτύρια από τον ασεβή βασιλέα και από τους ομόφρονές του στην αυτοκρατορική αυλή. Δοκίμασε εξορίες, εξευτελισμούς και άλλες περιπέτειες χάριν της ορθής πίστης, χωρίς ποτέ να υποχωρήσει ούτε στιγμή.

Σε κάθε βασανιστήριο απαντούσε με την ίδια ομολογία και επέμενε πως η εικόνα οδηγεί την ψυχή στο εικονιζόμενο αρχέτυπο. Τα παθήματά του συμπλήρωσαν με τιμημένο μαρτυρικό αίμα τον ποιμαντικό αγώνα της προηγούμενης ειρηνικής περιόδου της αρχιερατείας του. Μετά από μακρόχρονη ομολογιακή πορεία ο Άγιος έφυγε από τη γη και πέρασε στις ουράνιες σκηνές με ειρήνη. Κάποιες μαρτυρίες αναφέρουν ότι παραιτήθηκε από τον θρόνο της Χαλκηδόνος και αποσύρθηκε σε μονή της Παλαιστίνης.

Εκεί αφοσιώθηκε αποκλειστικά σε ασκητικούς αγώνες και ολοκλήρωσε ταπεινά τον δρόμο της ομολογιακής του μαρτυρίας απέναντι στους εικονομάχους. Η κοίμησή του τοποθετείται γύρω στις αρχές του ενάτου αιώνα και έγινε με ησυχία αληθινού δικαίου του Θεού. Ο Κύριος τον δόξασε στους ουρανούς ενώπιον των αγγέλων και επάνω στη γη ενώπιον όλων των ανθρώπων. Από τα τίμια λείψανά του χάρισε πολλά θαύματα και αναρίθμητες θεραπείες ασθενειών σε όσους προσέρχονταν με βαθιά πίστη.

Στις ακολουθίες του Αγίου, που έγραψε ο πρεσβύτερος Ιωσήφ της Κωνσταντινουπόλεως, μνημονεύεται μαζί του και ο αδελφός Ιγνάτιος. Μαζί τους τιμάται και ένας τρίτος συγγενής ομολογητής, που επίσης αναδείχθηκε για τους αγώνες του υπέρ των εικόνων. Το όνομα του Νικήτα διατηρείται στους τέσσερις Λαυριωτικούς Κώδικες με πλήρη ακολουθία και αρκετά πλούσια υμνογραφία. Η εκκλησιαστική μνήμη τον ξεχωρίζει μέσα στους άλλους ομωνύμους ως τον ιεράρχη που στάθηκε όρθιος ενώπιον του Λέοντος του Αρμενίου.

Με τις ποιμαντικές πρεσβείες του ομολογητή Νικήτα, Κύριε, στερέωσε διαρκώς την Εκκλησία σου στην αλήθεια της πίστης.