Στη Λαύρα του Αγίου Σάββα έπιασε ο νεαρός Μιχαήλ από την Έδεσσα το κοφίνι και το μαχαίρι του ασκητικού του βίου. Στην αγορά των Ιεροσολύμων, καθώς πουλούσε τα καλάθια του, τον είδε ο ευνούχος της μουσουλμάνας βασίλισσας Σεϊδάς και άλλαξε για πάντα τη ζωή του. Ο όσιος Μιχαήλ έζησε τον ένατο αιώνα και καταγόταν από την Έδεσσα της Μεσοποταμίας, από γονείς ευσεβείς και πιστούς χριστιανούς. Μετά τον θάνατο των γονιών του μοίρασε ολόκληρη την κληρονομιά του στους φτωχούς και ξεκίνησε αμέσως για τα Ιεροσόλυμα.

Ήθελε με όλη την ψυχή του να προσκυνήσει τους Αγίους Τόπους, που τότε βρίσκονταν κάτω από μουσουλμανική κυριαρχία. Αφού προσκύνησε ευλαβικά τα ιερά προσκυνήματα της πόλης, αποσύρθηκε στη μονή του Αγίου Σάββα και πέρασε αμέσως στη μοναχική ζωή. Έγινε υποτακτικός του συγγενούς του, αγίου Θεοδώρου του Εδεσσηνού, που ζούσε άλλοτε στη Λαύρα και άλλοτε ως ερημίτης στην Ιουδαϊκή έρημο. Ο άγιος Θεόδωρος τον δέχτηκε με χαρά και τον έκειρε χωρίς καθυστέρηση στο μοναχικό σχήμα.

Οι δύο τους έπλεκαν μαζί καλάθια από καλαμιές, για να ζουν τίμια από τον κόπο των χεριών τους. Ο νεαρός Μιχαήλ κατέβαινε τακτικά στην αγορά της Ιερουσαλήμ, για να διαθέσει τα έργα τους στους κατοίκους της πόλης. Μια ημέρα, ενώ στεκόταν στην αγορά με τα έργα της μονής, τον πρόσεξε ο ευνούχος της βασίλισσας Σεϊδάς. Τα καλάθια ήταν τόσο ωραία και προσεγμένα, ώστε ο ευνούχος αποφάσισε να τον οδηγήσει αμέσως στην κυρία του.

Η βασίλισσα βρισκόταν τότε στην Ιερουσαλήμ μαζί με τον σύζυγό της, τον μουσουλμάνο βασιλιά αλ Μαμούν, σε επίσκεψη στην πόλη. Η Σεϊδά είδε τον όμορφο μοναχό, με το πρόσωπο αδυνατισμένο από τη νηστεία, και τον επιθύμησε σαρκικά. Άρχισε αμέσως να τον παρακινεί στην αμαρτία της μοιχείας και του υποσχέθηκε να τον γιατρέψει, αν παρουσιαζόταν ως άρρωστος. Ο όσιος της απάντησε με σταθερότητα ότι πάσχει μόνο από τις δικές του αμαρτίες και δεν θέλει να την ακούσει.

Δήλωσε καθαρά ότι υπηρετεί τον Κύριό του Ιησού Χριστό και κανέναν άλλον κύριο πάνω στη γη. Η Σεϊδά εξακολούθησε να τον πιέζει με κάθε τρόπο για ανομία, όπως κάποτε η γυναίκα του Πεντεφρή στην Αίγυπτο πίεζε τον Ιωσήφ τον πάγκαλο. Ο σώφρων Μιχαήλ επέμεινε λέγοντας πως είναι μοναχός και έχει δώσει υπόσχεση στον Θεό να φυλάξει αμόλυντο το σώμα του. Είπε ξεκάθαρα ότι δεν μπορεί να γίνει τέτοιο ανόσιο πράγμα μέχρι το τέλος των ημερών του.

Η ασεβής γυναίκα γέμισε ντροπή και οργή και πρόσταξε να χτυπήσουν με ραβδιά τον ευλογημένο μοναχό μέσα στο παλάτι. Έπειτα τον έστειλε στον σύζυγό της, παρουσιάζοντάς τον ως υβριστή της μουσουλμανικής θρησκείας και ανοιχτό εχθρό του Ισλάμ. Ο βασιλιάς αλ Μαμούν ανέκρινε τον άγιο και πρόσταξε να τον λύσουν από τα δεσμά. Άνοιξε μάλιστα μαζί του συζήτηση για το ποια θρησκεία είναι η αληθινή, ο Χριστιανισμός ή το Ισλάμ.

Άρχισε να τον πείθει με κάθε λόγο να ομολογήσει τον Μωάμεθ ως προφήτη και απόστολο του Χριστού. Του υποσχέθηκε ακόμη και υιοθεσία στο παλάτι, αν δεχόταν να αλλαξοπιστήσει και να βασιλέψει μαζί του ως γιος. Ο όσιος Μιχαήλ απάντησε με σταθερή φωνή ότι δεν εγκαταλείπει τον αληθινό Θεό, για να γίνει οπαδός του δαίμονα. Είπε ότι ο Μωάμεθ δεν είναι ούτε απόστολος ούτε προφήτης, αλλά πλάνος και πρόδρομος του αντιχρίστου.

Έπειτα έθεσε στον βασιλιά τρεις επιλογές με θαρραλέα παρρησία, χωρίς ίχνος φόβου στα λόγια του. Ζήτησε πρώτα να τον αφήσει να επιστρέψει στον γέροντά του στη Λαύρα, για να συνεχίσει την ασκητική του ζωή. Ζήτησε επίσης να βαπτιστεί ο ίδιος ο βασιλιάς στην πίστη του Χριστού, για να βασιλέψει αιώνια στους ουρανούς. Διαφορετικά να τον στείλει στον Χριστό διά του μαρτυρίου, χτυπώντας τον αμέσως με την τομή του σπαθιού.

Ο τύραννος προτίμησε τον δρόμο της βίας και πρόσταξε να φέρουν δηλητήριο, για να δοκιμάσει την πίστη του. Έδωσαν στον άγιο κύπελλο γεμάτο θανατηφόρο φάρμακο, ετοιμασμένο επίτηδες για να φέρει σύντομο και βέβαιο θάνατο. Ο όσιος Μιχαήλ έκανε επάνω από το ποτήρι το σημείο του σταυρού και ήπιε χωρίς δισταγμό όλο το δηλητήριο. Έμεινε όμως αβλαβής, σύμφωνα με την υπόσχεση του Κυρίου ότι κάτι θανατηφόρο αν πιουν οι πιστοί, δεν θα τους βλάψει.

Ο βασιλιάς ντροπιάστηκε από το θαύμα και διέταξε να αποκεφαλίσουν τον δούλο του Χριστού στο μέσο της Ιερουσαλήμ. Την ίδια ημέρα ο Κύριος αποκάλυψε τον θάνατο του μάρτυρα στον άγιο Θεόδωρο τον Εδεσσηνό μέσα στη Λαύρα. Ο γέροντας ειδοποίησε αμέσως τους αδελφούς και έστειλε μοναχούς να παραλάβουν τα τίμια λείψανα του μαθητή του. Καθώς μετέφεραν το ιερό σκήνωμα στη Λαύρα, στύλος φωτεινός από τον ουρανό συνόδευε την πορεία μέχρι την ίδια τη μονή.

Ο άγιος Θεόδωρος και η αδελφότητα βγήκαν με αναμμένες λαμπάδες και ψαλμωδίες, για να υποδεχθούν τον νέο μάρτυρα του Χριστού. Έθαψαν με μεγάλες τιμές το λείψανο του ανάμεσα στους άλλους οσιομάρτυρες πατέρες της σεβάσμιας Λαύρας. Στις αρχές του δωδέκατου αιώνα ο Δανιήλ, ηγούμενος του Κιέβου, προσκύνησε τα λείψανα κατά την περιοδεία του στους Αγίους Τόπους. Με το αίμα του ποτίστηκε η Εκκλησία· είθε και εμείς να αντλούμε δύναμη από την αντοχή του.