Ένα βέλος κυνηγού χτύπησε κατά λάθος τον Όσιο Ζωσιμά μέσα στο δάσος, και ο ένοχος έγινε κτήτορας της μονής που φυλάει σήμερα το άφθαρτο λείψανό του. Ο ήρωας εκείνος ήταν ο Μίλος Όμπιλιτς, που λίγο αργότερα νίκησε τους Τούρκους στη μάχη του Κοσόβου και χάρισε στη Σερβία ελευθερία για περισσότερα από εβδομήντα χρόνια. Επτά Όσιοι Πατέρες λάμπρυναν την σερβική γη με τον λόγο και την ησυχία τους, ακολουθώντας τα ίχνη του μεγάλου διδασκάλου τους Οσίου Γρηγορίου του Σιναΐτη.

Όταν εκείνος επισκέφθηκε τη Σερβία γύρω στα χίλια τριακόσια είκοσι έξι μετά Χριστόν, οι μαθητές του ρίζωσαν εκεί την παράδοση της νοεράς προσευχής. Έγιναν δάσκαλοι του ησυχασμού με κέντρο τη φημισμένη μονή Ραβάνιτσα, αλλά διέδωσαν τον λόγο και στο Κόσοβο και τη Βοσνία. Τα ονόματά τους ήταν Ρωμύλος, Ρωμανός, Νέστωρ, Σισώης, Γρηγόριος, Νικόδημος και Κύριλλος, και η μνήμη τους τιμάται κάθε χρόνο μαζί. Η ζωή τους υφάνθηκε με αγώνες ασκητικούς, με ιεραποστολικές πορείες σε σερβικά εδάφη και με βαθιά αγάπη προς την ορθόδοξη παράδοση.

Καθένας τους άφησε δικό του αποτύπωμα στην ιστορία της Εκκλησίας. Ο Όσιος Ρωμύλος γεννήθηκε στην πόλη Βιδίνιο, με πατέρα ελληνικής καταγωγής και μητέρα από τη γειτονική Βουλγαρία. Από μικρός ένιωσε τη φλόγα της μοναχικής ζωής και εκάρη μοναχός στη μονή της Υπεραγίας Θεοτόκου της Ζαγοράς. Στην πρώτη του κουρά έλαβε το όνομα Ρωμαίος και έδειξε αμέσως σπάνια προθυμία στην υπακοή και την προσευχή. Αργότερα αποσύρθηκε σε ένα σπήλαιο κοντά στη μονή Ραβάνιτσα, όπου πάλεψε με τους λογισμούς και τη μοναξιά.

Εκεί έλαβε το μεγάλο και αγγελικό σχήμα, με το οποίο πήρε και το όνομα Ρωμύλος, με το οποίο τον γνωρίζει η Εκκλησία. Κοιμήθηκε με ειρήνη, αφού πέρασε χρόνια σιωπής, νηστείας και αδιάλειπτης προσευχής μέσα στη σπηλιά του. Τα ιερά του λείψανα αποθησαυρίστηκαν στη μονή Ραβάνιτσα και ευωδιάζουν μέχρι σήμερα τους προσκυνητές. Δίπλα του πρέπει να μνημονεύσουμε τους Οσίους Ρωμανό και Νέστορα, που ήταν μεταξύ τους αδέλφια κατά σάρκα. Ασκήτεψαν θεοφιλώς, αγωνίστηκαν μαζί στον ίδιο δρόμο της αρετής και κοιμήθηκαν με ειρήνη.

Τα τίμια λείψανά τους φυλάσσονται με μεγάλη ευλάβεια στην πόλη Ντγιούνις της Σερβίας. Ο πιστός λαός τα τιμά ως πηγή χάριτος και ως ζωντανή απόδειξη της αγιότητάς τους. Ο Όσιος Σισώης πέρασε τη μοναχική του ζωή στο Άγιον Όρος, μέσα στην ιστορική μονή Χιλανδαρίου, που είναι το σερβικό μοναστικό κέντρο του Άθω. Με τον χρόνο η αρετή και η σύνεσή του τον ανέδειξαν ηγούμενο της αδελφότητας, όπου ποίμανε τους μοναχούς με σοφία και πραότητα. Κοιμήθηκε με ειρήνη, αφήνοντας πίσω του παράδειγμα διοικητικής διάκρισης και ασκητικής αυστηρότητας.

Στο χωριό Τούμαν της Σερβίας ασκήτεψε ο Όσιος Ζωσιμάς, με νηστεία, αγρυπνία και αδιάλειπτη προσευχή. Μία ημέρα, ενώ βρισκόταν στην έρημο του δάσους, βρέθηκε στο διάβα του ο Μίλος Όμπιλιτς, σπουδαίος Σέρβος ήρωας και πολεμιστής. Ο Μίλος είχε πάει για κυνήγι και έριξε από αμέλεια το βέλος του, που χτύπησε θανάσιμα τον αθώο Όσιο. Λίγο αργότερα ο ίδιος ηγέτης νίκησε τους Τούρκους στη μάχη του Κοσόβου και ελευθέρωσε τη χώρα του για πάνω από εβδομήντα χρόνια.

Συντετριμμένος για το ακούσιο έγκλημά του, ο Μίλος έχτισε μονή ακριβώς στον τόπο όπου είχε σωριαστεί ο Όσιος Ζωσιμάς. Μέσα σε αυτή τη μονή φυλάσσεται μέχρι τις ημέρες μας το άφθορο και ευωδιάζον λείψανο του ταπεινού ασκητή. Έτσι ο τόπος του μαρτυρίου του μεταβλήθηκε σε τόπο προσκυνήματος και θαυμαστής χάριτος για τους πιστούς. Ο Όσιος Γρηγόριος έλαβε δύο χαρακτηριστικές προσωνυμίες μέσα στη μνήμη της Εκκλησίας, που φανερώνουν το ήθος και τη θέση του.

Ονομάστηκε Ειρηνικός για τη γλυκύτητα της ψυχής του και Νέος για να ξεχωρίζει από τον μεγάλο διδάσκαλό του Γρηγόριο τον Σιναΐτη. Πέρασε στο Άγιον Όρος, όπου ασκήτεψε με αυστηρότητα και θεμελίωσε εκεί την ιστορική μονή του Οσίου Γρηγορίου. Η μονή αυτή έγινε φάρος της ησυχαστικής παράδοσης και πνευματικό λιμάνι για χιλιάδες μοναχούς ανά τους αιώνες. Κοιμήθηκε με ειρήνη, αφήνοντας πλούσια πνευματική κληρονομιά στους μαθητές και στους διαδόχους του.

Τα ιερά του λείψανα μοιράστηκαν σε δύο τόπους, στη μονή Γκορνγιάκ της Σερβίας και στην αθωνική μονή του Οσίου Γρηγορίου. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του και την έβδομη ημέρα του Δεκεμβρίου, εκτός από τη σημερινή κοινή σύναξη. Δίπλα του ο Όσιος Νικόδημος, με πατέρα ελληνικής καταγωγής και μητέρα σερβίδα, ακολούθησε τον μοναχικό δρόμο πολύ νωρίς. Γύρω στα χίλια τριακόσια εβδομήντα πέντε μετά Χριστόν ανέλαβε ευαίσθητη εκκλησιαστική αποστολή για την αποκατάσταση των ειρηνικών σχέσεων ανάμεσα στις Εκκλησίες της Κωνσταντινουπόλεως και της Σερβίας.

Έγινε γέφυρα ειρήνης σε δύσκολους καιρούς, με σύνεση, διάκριση και βαθιά αγάπη προς την ενότητα. Η Αρχιεπισκοπή Πεκίου είχε εσωτερική αυτονομία, βρισκόταν όμως υπό την πνευματική εποπτεία του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Η ισορροπία αυτή ανατράπηκε στα μέσα του δέκατου τέταρτου αιώνα, όταν ο Σέρβος ηγεμόνας Στέφανος Δουσάν επέκτεινε τα όρια του κράτους του. Ίδρυσε τότε το μεγάλο Σερβικό κράτος και ανήγειρε τον Αρχιεπίσκοπο Πεκίου Ιωαννίκιο σε αξίωμα Πατριάρχη με δική του απόφαση.

Ο νέος Πατριάρχης τον έστεψε αυτοκράτορα, δηλαδή τσάρο, τη δέκατη έκτη ημέρα του Απριλίου του έτους χίλια τριακόσια σαράντα έξι μετά Χριστόν. Οι ενέργειες αυτές προκάλεσαν ρήξη των εκκλησιαστικών σχέσεων ανάμεσα στη Σερβία και το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, με βαριές πνευματικές συνέπειες. Η αποκατάσταση ήρθε ύστερα από τριάντα ολόκληρα χρόνια, χάρη σε αμοιβαίες υποχωρήσεις και στον κόπο ανθρώπων όπως ο Όσιος Νικόδημος. Ο ταπεινός μοναχός κοιμήθηκε με ειρήνη, αφού είχε εκπληρώσει την αποστολή της εκκλησιαστικής συμφιλίωσης.

Τέλος, ο Άγιος Κύριλλος εξελέγη Αρχιεπίσκοπος του Πεκίου και ποίμανε τον λαό του με αγιότητα βίου. Κοιμήθηκε με ειρήνη το έτος χίλια τετρακόσια δεκαοκτώ μετά Χριστόν, κλείνοντας έναν θαυμαστό κύκλο επτά αγίων ανδρών της Σερβίας. Η Εκκλησία τιμά τη σύναξή τους κάθε χρόνο τη δέκατη ένατη ημέρα του Μαΐου.