Ο μοναχός Νικήτας έπεσε σε φρικτή πλάνη του διαβόλου, αλλά διά της προσευχής των πατέρων ανέβηκε πάλι στην αληθινή αρετή. Ο Όσιος Νικήτας καταγόταν από τη Ρωσία και ήταν κατά σάρκα αδελφός του Οσίου Νίκωνος, του ηγουμένου της Λαύρας του Κιέβου. Η μνήμη του αδελφού του τιμάται από την Εκκλησία με ιερές ακολουθίες στις είκοσι τρεις Μαρτίου εκάστου έτους. Μόνασε ο Νικήτας στην περίφημη Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου, μαζί με άλλους ορθοδόξους μοναχούς.

Όμως η ανυπακοή και η αυθάδεια του χαρακτήρα του τον οδήγησαν σε μια σφαλερή και επικίνδυνη απόφαση. Εγκατέλειψε χωρίς ευλογία την κοινοβιακή ζωή και αποτραβήχτηκε αμέσως από τους θεοφόρους Πατέρες της μονής εκείνης. Ζούσε πλέον ως μοναχός σε απομόνωση μέσα σε ένα ταπεινό κελί, που έφτιαξε ο ίδιος για τον εαυτό του. Ο ηγούμενος Νίκων δεν είχε δώσει την ευλογία του για την παράτολμη απομάκρυνση του νεαρού μοναχού Νικήτα. Είδε με μεγάλη θλίψη την παράτολμη πράξη του και περίμενε με φόβο την τιμωρία της παρακοής.

Πράγματι, η πικρή δοκιμασία δεν άργησε να έλθει επάνω στον νεαρό και ανυπάκουο μοναχό της Λαύρας. Έτσι ο πανούργος εχθρός βρήκε εύκολη ευκαιρία να επιτεθεί στον νεαρό Νικήτα, που αγωνιζόταν μόνος χωρίς ευλογία πνευματικού. Μια ημέρα, ενώ ο Όσιος Νικήτας προσευχόταν μόνος του στο κελί, ο διάβολος μεταμορφώθηκε σε φωτεινό Άγγελο Κυρίου. Παρουσιάσθηκε μπροστά του με δολιότητα και του είπε να μην προσεύχεται πλέον, αλλά να μελετά τις Άγιες Γραφές μόνο.

Το έργο της προσευχής, υποσχέθηκε ο ψευδάγγελος, θα το αναλάμβανε εκείνος αντί του Οσίου και θα έδιωχνε τη μέριμνα. Ο Όσιος υπέκυψε δυστυχώς στον δαιμονικό αυτό πειρασμό από έλλειψη πνευματικής διακρίσεως, υπακοής και διαλογισμού. Νόμισε ότι κατά θεία παραχώρηση και λόγω των ασκητικών του αγώνων ο Θεός του χάρισε αυτή τη μεγάλη δωρεά. Έτσι σταμάτησε εντελώς την προσευχή και άρχισε αποκλειστικά τη μελέτη των ιερών κειμένων χωρίς θεία βοήθεια. Όμως η μελέτη του λόγου του Θεού χωρίς αληθινή προσευχή δεν γίνεται και δεν φέρει πνευματικό καρπό.

Έτσι η καρδιά του περιέπεσε σιγά σιγά σε ακηδία και βαθύ πνευματικό λήθαργο, χωρίς θεωρία. Δεν κατάφερε καν να τελειώσει ούτε τη μελέτη ολόκληρης της Αγίας Γραφής, που είχε αρχίσει με ζήλο. Ο Όσιος άρχισε ξαφνικά να προφητεύει μόνο τα μέλλοντα κακά, όπως κλοπές, εγκλήματα και κακές πράξεις. Όλα δηλαδή εκείνα τα κακά που κατεργάζεται ο διάβολος, ο πατέρας του ψεύδους και κάθε κακίας. Η φήμη του απλώθηκε παντού, και όλοι τον θαύμαζαν για την ακριβή εκπλήρωση των προφητειών.

Οι θεοφόροι Πατέρες της μονής άρχισαν να καταλαβαίνουν ότι ο Όσιος είχε πέσει σε πλάνη και είχε οδηγηθεί σε οδό απωλείας. Έτσι ξεκίνησαν θερμή ομαδική προσευχή για να φωτισθεί ο νους του Οσίου και να σωθεί η ψυχή του. Χάρη στην κοινή προσευχή των συνασκητών του, που από αγάπη προσεύχονταν για τον αδελφό τους, ο νους του φωτίσθηκε. Άρχισε πάλι να προσεύχεται και να βιώνει τους αληθινούς καρπούς της μοναχικής πολιτείας, της αρετής και της ασκήσεως.

Ο φιλάνθρωπος Θεός όχι μόνο έκανε δεκτή τη βαθιά μετάνοιά του, αλλά και τον αξίωσε του χαρίσματος της θαυματουργίας. Λόγω της οσιακής ζωής του, ο Άγιος Νικήτας εξελέγη Επίσκοπος Νόβγκοροντ το έτος χίλια ενενήντα έξι μετά Χριστόν. Αφού ποίμανε με αρετή, άξια και θεοφιλώς το ποίμνιο των πιστών της επισκοπής του, εκοιμήθη ειρηνικά. Η μακαρία κοίμησή του συνέβη ειρηνικά το έτος χίλια εκατό εννέα μετά Χριστόν, σε γεροντική και ώριμη ηλικία. Το τίμιο λείψανό του ενταφιάσθηκε στον ναό των Αγίων και Δικαίων Θεοπατόρων Ιωακείμ και Άννης. Η ανακομιδή του τιμίου λειψάνου του πραγματοποιήθηκε αργότερα το έτος χίλια πεντακόσια πενήντα οκτώ μετά Χριστόν. Είθε με τις πρεσβείες του Οσίου Νικήτου ο Κύριος να ελεεί και να σώζει τις ψυχές μας, αμήν.