Από την Κρήτη στη Σμύρνη και πάλι στην Κρήτη, ένας νέος έζησε την οδυνηρή πορεία της εξωμοσίας και της τελικής μετανοίας. Ο Άγιος Νεομάρτυς Μάρκος ήταν γέννημα και θρέμμα της φωτεινής νήσου Κρήτης, της ιερής γης πολλών μαρτύρων. Ο πατέρας του ονόματι Ανδρέας καταγόταν από τη Ζάκυνθο, ενώ η μητέρα του είχε καταγωγή κρητική. Σε πολύ μικρή ηλικία, μετά τον θάνατο της αγαπητής μητέρας του, ακολούθησε τον πατέρα του στη Σμύρνη της Μικράς Ασίας, μακριά από την πατρίδα.

Εκεί, εξαιτίας της βίαιης και αχαλίνωτης διαγωγής του πατέρα του, ο νεαρός Μάρκος εξισλαμίσθηκε από τους Τούρκους κατακτητές παρά τη θέλησή του. Έμεινε τέσσερα ολόκληρα χρόνια στον Ισλαμισμό μέσα σε σύγχυση πνευματική και μετονομάσθηκε από τους εξωμότες σε Μουσταφά. Στη συνέχεια, με τη θεία χάρη του Κυρίου, μετανόησε πολύ βαθιά για το βαρύ αμάρτημα της εξωμοσίας και ανένηψε. Απέκρουσε με μεγάλη βδελυγμία ψυχής την πλάνη των Αγαρηνών και τις σκοτεινές διδασκαλίες του ψευδοπροφήτη τους.

Διέφυγε με κίνδυνο της ζωής του στη Ζάκυνθο, κοντά στους πατρικούς του συγγενείς, και κατόπιν επέστρεψε στην Κρήτη. Κατέφυγε στην ακμάζουσα τότε ιερά μονή της Κυρίας Ακρωτηριανής, που λεγόταν Τοπλού, στη Σητεία της ανατολικής Κρήτης. Επιδόθηκε εκεί σε αυστηρή περισυλλογή, σε άσκηση και προσευχή για την κάθαρση της ψυχής του. Έπειτα ο Μάρκος αναχώρησε για την Κωνσταντινούπολη, την περίφημη πρωτεύουσα της ορθόδοξης οικουμένης, για πνευματική στήριξη.

Εκεί εξομολογήθηκε με δάκρυα μετανοίας και μαθήτευσε κοντά στον σοφό και πολυμαθή διδάσκαλο Μελέτιο Συρίγο. Με την πατρική βοήθεια του διδασκάλου ολοκλήρωσε τη μετάνοιά του και αναζωογόνησε την πίστη του. Στη συνέχεια επανήλθε γενναιόψυχος στη Σμύρνη, στον τόπο της προηγούμενης αρνήσεως, για να μαρτυρήσει δημόσια τον Χριστό. Εκεί κήρυξε δημόσια τον Χριστιανισμό μπροστά στους Τούρκους και ομολόγησε με παρρησία την ορθόδοξη πίστη του. Για τον λόγο αυτό συνελήφθη αμέσως από τους τοπικούς διώκτες της Σμύρνης και οδηγήθηκε σε δικαστήριο.

Παρά όλες τις απειλές, με σθένος πολύ μεγάλο αρνήθηκε να προδώσει την πίστη του στον αληθινό Θεό. Βασανίσθηκε σκληρά και τέλος αποκεφαλίσθηκε με ξίφος στη Σμύρνη το έτος χίλια εξακόσια σαράντα τρία μετά Χριστόν. Το τίμιο λείψανό του εξαγοράσθηκε με χρήματα από τους ευσεβείς Χριστιανούς της πόλεως της Σμύρνης. Έπειτα ενταφιάσθηκε με τιμές και ευλάβεια στον ναό της Αγίας Φωτεινής της μεγαλομάρτυρος και ισαποστόλου. Σε ανταμοιβή της θυσίας του τον ανέδειξε ο Θεός πηγή ιαμάτων για όσους προσέτρεχαν με πίστη. Το συγκινητικό μαρτύριο του Νεομάρτυρος διηγήθηκε ο Ιησουίτης Ισαάκ ο Πρώτος προς γνώση και ωφέλεια των μετέπειτα πιστών. Είθε με τις πρεσβείες του Νεομάρτυρος ο Κύριος να ελεεί και να σώζει τις ψυχές μας, αμήν.