Διδάχθηκε στη θεολογική ακαδημία της Μόσχας και έλαβε το όνομα Θεοφύλακτος μέσα από τη μοναχική κουρά του. Ο άγιος Θεοφύλακτος, κατά κόσμον Θεόδωρος Γκουμπίν, γεννήθηκε σε ιερατική οικογένεια στο χωριό Μάκοβετς κοντά στην Ταρούσσα. Η περιοχή αυτή ανήκε στην επαρχία της Καλούγκα και του χάρισε ευσεβές οικογενειακό περιβάλλον για τη μόρφωσή του. Το έτος χίλια οκτακόσια τριάντα οκτώ φοίτησε ως νεαρός μαθητής στο θεολογικό σεμινάριο της πόλεως Καλούγκα.

Έπειτα εισήλθε στη μεγάλη θεολογική ακαδημία της Μόσχας, για να ολοκληρώσει τις ανώτερες σπουδές του στη θεολογική επιστήμη. Στις οκτώ Μαρτίου του χίλια οκτακόσια σαράντα δύο εκάρη μοναχός και έλαβε το νέο όνομα Θεοφύλακτος. Στις δεκαπέντε Μαρτίου του ιδίου έτους χειροτονήθηκε διάκονος και στις είκοσι οκτώ Ιουνίου πρεσβύτερος της Εκκλησίας. Δίδαξε σε διάφορες θεολογικές σχολές της Ρωσίας και διέπρεψε στην επιστήμη και στην ευσέβεια του βίου. Στις δέκα Φεβρουαρίου του χίλια οκτακόσια εξήντα τρία ο άγιος εξελέγη επίσκοπος Σταυρουπόλεως από την Ιερά Σύνοδο.

Αναδείχθηκε αληθινός ποιμένας του λαού και διέπρεψε στον αυστηρό ασκητικό βίο μέσα στην επισκοπική του διακονία. Ο άγιος Θεοφύλακτος κοιμήθηκε εν ειρήνη το έτος χίλια οκτακόσια εβδομήντα δύο και άφησε πίσω του πλούσιο πνευματικό έργο. Με τις πρεσβείες του αγίου Θεοφυλάκτου επισκόπου Σταυρουπόλεως, αξίωσε και εμάς Κύριε, της επουρανίου σου βασιλείας.