Στο διωγμό του Διοκλητιανού και του Μαξιμιανού, ο επίσκοπος Αλβιανός της Αναίας αρνήθηκε να ρίξει λιβάνι σε ειδωλικό βωμό. Μαζί του στάθηκε όρθιος και ένας πιστός μαθητής του, που μοιράστηκε κάθε βάσανο μέχρι την τελευταία στιγμή στο καμίνι. Η μικρή πόλη Αναία βρισκόταν στη Μικρά Ασία, σε μια επαρχία που τότε διοικούσε ο σκληρός έπαρχος Ελιανός. Όταν ο ειδωλολάτρης ιερέας Αγριππίνος ετοίμαζε δημόσια θυσία στα είδωλα, οι ρωμαίοι στρατιώτες συνέλαβαν τον επίσκοπο μέσα στην πόλη και τον οδήγησαν μπροστά στον βωμό.

Του ζήτησαν να καταθέσει λιβάνι πάνω στη φωτιά και να αναγνωρίσει δημόσια τους ψεύτικους θεούς της αυτοκρατορίας. Εκείνος απάντησε με σιγουριά και χωρίς δισταγμό, ομολογώντας πως μόνο τον Χριστό δοξάζει και πως αποστρέφεται κάθε υπηρεσία στα είδωλα. Τα γενναία λόγια του προκάλεσαν την οργή των ειδωλολατρών δικαστών, οι οποίοι αμέσως διέταξαν να αρχίσουν τα σκληρά βασανιστήρια. Πυρακτωμένες σιδερένιες ράβδοι έκαψαν την κοιλιά και τα πόδια του αγίου, χωρίς να λυγίσουν ούτε στιγμή τη θέλησή του.

Ο νεαρός μαθητής του παρακολουθούσε τα πάντα από κοντά, αλλά κρατούσε την ψυχή του ατάραχη και πιστή στον Κύριο. Η ομολογία τους ακουγόταν μέσα στον τόπο της εκτέλεσης σαν ζωντανή απάντηση στους δικαστές, που νόμιζαν ότι ο φόβος θα νικούσε την πίστη. Όταν τα πύρινα σίδερα δεν λύγισαν τον επίσκοπο, οι δήμιοι άρχισαν να τον χτυπούν ανελέητα με σκληρά ραβδιά. Τα ίδια ακριβώς βάσανα δοκίμασε δίπλα του και ο πιστός μαθητής, χωρίς να ξεστομίσει ούτε μία λέξη άρνησης του Χριστού.

Οι δικαστές περίμεναν πως η μεγάλη οδύνη θα ανάγκαζε τουλάχιστον τον νεαρό συνοδό να υποχωρήσει και να θυσιάσει. Όμως εκείνος έμεινε στερεός δίπλα στον δάσκαλό του, αντλώντας θάρρος από το παράδειγμα της δικής του ομολογίας. Βλέποντας τη γενναιότητά τους και την ακλόνητη πίστη τους, ο έπαρχος Ελιανός εξέδωσε την τελική δικαστική απόφαση. Καταδίκασε και τους δύο μάρτυρες σε θάνατο με φωτιά, για να σταματήσει το παράδειγμά τους να εμπνέει τους πιστούς της περιοχής.

Πυρακτώθηκε ένα μεγάλο καμίνι κοντά στον τόπο της δίκης και οι δύο μάρτυρες ρίχτηκαν μέσα, χωρίς δάκρυα και χωρίς παράπονο. Εκεί, μέσα στις φλόγες, ο επίσκοπος και ο μαθητής του παρέδωσαν την ψυχή τους στον Κύριο, τον οποίο αγάπησαν πάνω από κάθε ζωή. Η ορθόδοξη Εκκλησία τους κατέταξε ανάμεσα στους αγίους μάρτυρες των πρώτων αιώνων και τιμά τη μνήμη τους στις τέσσερις του Μαΐου. Διά πρεσβειών του αγίου ιερομάρτυρος Αλβιανού και του αφοσιωμένου μαθητή του, Χριστέ ο Θεός, ελέησε και σώσε όλους εμάς.