Λίγα είναι τα γεγονότα που γέμισαν την Κωνσταντινούπολη με τόσο μεγάλη χαρά όσο η ευλογημένη μεταφορά της ιερής εικόνας του Αγίου Μεγαλομάρτυρα Δημητρίου από τη Θεσσαλονίκη. Αυτή η σπουδαία μετάθεση πραγματοποιήθηκε το χίλια εκατόν σαράντα εννέα, επί της βασιλείας του φιλόχριστου αυτοκράτορα Μανουήλ του Κομνηνού. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη, καθηγούμενος της περίφημης μονής του Παντοκράτορος ήταν τότε ο ευλαβής Ιωσήφ.

Όταν ο βασιλιάς Μανουήλ ξεκίνησε από την Κωνσταντινούπολη για να πορευτεί προς τον πόλεμο της Σικελίας, ο ηγούμενος Ιωσήφ θέλησε να τον συναντήσει για επείγουσες υποθέσεις της μονής. Δεν τον βρήκε όμως στη Θεσσαλονίκη, όπως ευελπιστούσε ο ίδιος, αλλά τον προσέγγισε σε ένα μικρό χωρίο ονομαζόμενο Ντομπροχούβιστα, κοντά στη Βέρροια. Όταν τέλος συναντήθηκε με τον αυτοκράτορα, ο ηγούμενος Ιωσήφ τού υπέβαλε μία ιερή και τολμηρή παράκληση. Τον ικέτευσε δηλαδή να μεταφερθεί στη μονή του Παντοκράτορος εκείνη η ιερή και αρχαία εικόνα του Αγίου Δημητρίου, η οποία βρισκόταν επάνω στον ίδιο τον τάφο και τη σορό του μυροβλύτη μάρτυρα.

Ο Μανουήλ άκουσε με μεγάλη χαρά την αίτηση του πιστού ηγουμένου και δέχτηκε αμέσως να την εκπληρώσει χωρίς καμία καθυστέρηση, στέλνοντας μάλιστα και σχετική επίσημη εντολή προς τις αρμόδιες θεσσαλονικείς αρχές. Ο αυτοκράτορας έγραψε αμέσως προς τον δούκα και χαρτουλάριο της Θεσσαλονίκης, κυρ Βασίλειο, δίνοντας λεπτομερείς και ξεκάθαρες οδηγίες για την όλη υπόθεση. Διέταξε να κατασκευαστεί επιτόπου μία νέα και πιο πολυτελής εικόνα από χρυσάφι και ασήμι, ωραιότερη και μεγαλύτερη από την παλαιότερη.

Αυτή η νέα εικόνα έπρεπε να τοποθετηθεί επάνω στον ιερό τάφο του Αγίου Δημητρίου ως ένα διαρκές προσκύνημα για τους πιστούς. Η παλαιά αρχαία εικόνα όμως, που εικόνιζε τον μέγαν Δημήτριο όρθιο, με τα χέρια ψηλά υψωμένα προς τον ουρανό σε στάση ικεσίας, θα έφευγε για την Κωνσταντινούπολη. Όλα έγιναν με ακρίβεια όπως διέταξε ο βασιλιάς, υπό την επιμέλεια του κυρ Ιωάννη Σμενιώτη, του επιτρόπου της μονής του Παντοκράτορος στη Θεσσαλονίκη. Όταν λοιπόν διαδόθηκε στη Βασιλεύουσα η είδηση ότι η αρχαία εικόνα του πολιούχου της Θεσσαλονίκης έρχεται, οι κάτοικοι κυριεύτηκαν από συγκίνηση.

Οι άρχοντες της συγκλήτου, οι ιερωμένοι, ο λαός και ιδιαίτερα οι μοναχοί του Παντοκράτορος βγήκαν όλοι σε προϋπάντηση. Πορεύτηκαν επτά μίλια έξω από την πόλη, για να υποδεχθούν με δορυφορία και μεγάλη προπομπή την σεβάσμια αυτή εικόνα του αγίου. Την προϋπάντησαν με ύμνους και ωδές, με λαμπάδες αναμμένες και πλούσια θυμιάματα, σαν να υποδέχονταν τον ίδιο τον μάρτυρα. Η εικόνα εισήλθε επίσημα στη μονή του Παντοκράτορος την εικοστή τρίτη ημέρα του Οκτωβρίου, και ήταν συγκινητικό να βλέπει κανείς το πλήθος των χριστιανών.

Έτρεχαν στη μονή όχι μόνο από την ίδια την Κωνσταντινούπολη αλλά και από τα γύρω χωριά της απέραντης ευρύτερης περιοχής. Προσκυνούσαν με ευλάβεια ακατάπαυστα την άγια εικόνα από τις εικοσιτρείς μέχρι τις εικοσιέξι του Οκτωβρίου, ημέρα της κύριας εορτής του Αγίου Δημητρίου. Εκείνη η εορτή θεωρήθηκε χαριστήρια και λαμπρότερη από κάθε άλλη χρονιά, καθώς η παρουσία της αρχαίας εικόνας έδινε ξεχωριστή πνευματική θαλπωρή. Ο Άγιος Νικόδημος μας αναφέρει τρεις βασικούς λόγους για τους οποίους έγινε αυτή η ιερή μεταφορά της εικόνας.

Πρώτον, για να είναι η εικόνα μέγας στολισμός, φύλακας και βοηθός της σεβάσμιας και βασιλικής μονής του Παντοκράτορος στη Βασιλεύουσα. Δεύτερον, για να συνδράμει ως ακοίμητος βοηθός τον ίδιο τον αυτοκράτορα Κομνηνό και όλους τους διαδόχους του στα δύσκολα έτη. Τρίτον, για να ενεργεί ως αόρατος φύλακας ολόκληρης της Βασιλευούσης των πόλεων ενάντια στους εχθρούς της αυτοκρατορίας. Η μονή του Παντοκράτορος είχε χτιστεί από τον αυτοκράτορα Ιωάννη τον Κομνηνό, ή κατά τον Κίνναμο από τη σύζυγό του Ειρήνη.

Σε αυτή τη φημισμένη μονή φυλάσσονταν πολλά αξιόλογα κειμήλια, μεταξύ των οποίων και η περίφημη εικόνα της Θεοτόκου την οποία ζωγράφισε ο ευαγγελιστής Λουκάς. Ταις πρεσβείαις του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου του Μυροβλύτου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.