Στις πρώτες δεκαετίες του τρίτου αιώνα, όταν η ομολογία του Χριστού πληρωνόταν με αίμα σε όλη τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, η Έφεσος ανέδειξε επτά νέους αθλητές. Ονομάζονταν Μαξιμιλιανός, Ιάμβλιχος, Μαρτινιανός, Ιωάννης, Διονύσιος, Εξακουστωδιανός, που λεγόταν και Κωνσταντίνος, και Αντωνίνος, και ήταν φίλοι από μικρά παιδιά. Ο Μαξιμιλιανός ήταν γιος του διοικητή της Εφέσου, ενώ οι υπόλοιποι έξι κατάγονταν από επιφανείς και πλούσιες οικογένειες της πόλεως.

Υπηρετούσαν όλοι μαζί στον στρατό της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και αγαπιόντουσαν σαν γνήσιοι αδελφοί στην καρδιά του Χριστού. Όταν ο αυτοκράτορας Δέκιος ήρθε στην Έφεσο, διέταξε όλους τους κατοίκους να θυσιάσουν στους ψεύτικους και άψυχους θεούς της ειδωλολατρίας. Όποιος αρνιόταν να υπακούσει αντιμετώπιζε φοβερά βασανιστήρια και τον βέβαιο θάνατο μέσα στα δικαστήρια της πόλεως. Κάποιοι κατάδωσαν τους επτά νέους στις αρχές, και αμέσως αυτοί κλήθηκαν σε απολογία ενώπιον του αυτοκράτορα.

Στάθηκαν με γενναιότητα μπροστά του και ομολόγησαν δημόσια την πίστη τους στον αληθινό και αναστάντα Χριστό. Τους αφαιρέθηκαν αμέσως οι στρατιωτικές ζώνες και τα διακριτικά τους εμβλήματα και τα τιμητικά τους αξιώματα. Ο Δέκιος όμως τους άφησε προσωρινά ελεύθερους, ελπίζοντας πως θα άλλαζαν γνώμη όσο εκείνος βρισκόταν σε εκστρατεία. Οι νέοι έφυγαν κρυφά από την Έφεσο και κατέφυγαν σε ένα σκοτεινό σπήλαιο στο όρος Όχλον. Εκεί περνούσαν τις ώρες τους σε προσευχή και νηστεία, ετοιμαζόμενοι ψυχικά για το μαρτύριο που τους περίμενε.

Ο νεότερος από τους επτά, ο Ιάμβλιχος, ντυνόταν σαν ζητιάνος και κατέβαινε στην πόλη για να αγοράσει ψωμί. Σε μία από τις εξορμήσεις του στην Έφεσο, άκουσε ότι ο αυτοκράτορας είχε επιστρέψει και τους αναζητούσε επιμόνως. Ο Μαξιμιλιανός παρότρυνε τους συντρόφους του να βγουν από το σπήλαιο και να παρουσιαστούν θαρρετά μπροστά στους δικαστές. Όταν ο αυτοκράτορας έμαθε πού είχαν κρυφτεί τα νεαρά αυτά παιδιά, διέταξε να σφραγιστεί η είσοδος του σπηλαίου με πέτρες.

Σκοπός του ήταν να αφήσει τους επτά αγίους να χαθούν από την πείνα και τη δίψα μέσα στη φυλακή τους. Δύο αξιωματούχοι που εποπτεύονταν το σφράγισμα ήταν στην πραγματικότητα κρυφοί χριστιανοί και θέλησαν να σώσουν τη μνήμη των μαρτύρων. Έβαλαν μέσα στο σπήλαιο ένα σφραγισμένο μεταλλικό δοχείο με δύο πλάκες, όπου χάραξαν τα ονόματα και την ιστορία τους. Ο Κύριος όμως είχε άλλο σχέδιο για τους πιστούς αυτούς νέους, καθώς δεν τους άφησε να τελειώσουν εκεί τη ζωή τους.

Τους βύθισε σε έναν θαυμαστό υπερφυσικό ύπνο που διήρκεσε σχεδόν δύο ολόκληρους αιώνες μέσα στο σπήλαιο εκείνο. Στο μεταξύ οι διωγμοί κατά των χριστιανών έπαψαν και η αυτοκρατορία αναγνώρισε επίσημα τη χριστιανική πίστη. Όταν βασίλευσε ο ευσεβής Θεοδόσιος ο νεότερος, μερικοί αιρετικοί άρχισαν να αμφισβητούν την ανάσταση των νεκρών στη Δευτέρα Παρουσία. Ο Κύριος αποκάλυψε τότε μέσα από αυτούς τους επτά αγίους το μέγα μυστήριο της κοινής αναστάσεως.

Ο ιδιοκτήτης του βουνού Όχλον ανακάλυψε εκείνες τις ημέρες την παράξενη πέτρινη κατασκευή στην είσοδο του σπηλαίου. Οι εργάτες του άνοιξαν με προσοχή την είσοδο, και τότε ο Κύριος ξύπνησε τους επτά νέους από τον υπερφυσικό τους ύπνο. Οι παίδες ξύπνησαν χωρίς να ξέρουν ότι είχαν περάσει σχεδόν διακόσια χρόνια από τη στιγμή που είχαν κοιμηθεί. Τα σώματά τους και τα ίδια τα ρούχα τους ήταν εντελώς ακέραια, χωρίς ίχνος φθοράς από τον χρόνο. Ετοιμαζόμενοι να αντιμετωπίσουν τα φοβερά βασανιστήρια, έστειλαν πάλι τον Ιάμβλιχο στην πόλη για να αγοράσει ψωμί.

Πορευόμενος προς την Έφεσο, ο νέος εξεπλάγη βαθιά βλέποντας τον τίμιο σταυρό υψωμένο πάνω στις πύλες της πόλεως. Άκουγε καθαρά το όνομα του Ιησού Χριστού να αναφέρεται ελεύθερα και με ευλάβεια από όλους τους περαστικούς. Όταν πλήρωσε για το ψωμί, έδωσε στον έμπορο νομίσματα που έφεραν την εικόνα του αυτοκράτορα Δεκίου. Τον κράτησαν αμέσως ως ύποπτο, νομίζοντας ότι έκρυβε κάπου ολόκληρο θησαυρό παλαιών νομισμάτων που είχαν εξαφανιστεί προ πολλού.

Τον οδήγησαν στον διοικητή της πόλεως, που έτυχε να είναι και ο επίσκοπος της Εφέσου εκείνο τον καιρό. Ακούγοντας τις παράξενες αποκρίσεις του νέου, ο επίσκοπος κατάλαβε ότι μέσα από εκείνον φανερωνόταν κάποιο θείο μυστήριο. Πήγε αμέσως μαζί με άλλους κατοίκους της πόλεως μέχρι το σπήλαιο για να εξακριβώσει την αλήθεια του παράξενου εκείνου γεγονότος. Στην είσοδο του σπηλαίου ο επίσκοπος βρήκε το σφραγισμένο μεταλλικό δοχείο και το άνοιξε με μεγάλη ευλάβεια στα χέρια του.

Διάβασε με δέος τα ονόματα των επτά νέων και την πλήρη ιστορία του σφραγίσματος επί αυτοκράτορος Δεκίου. Μπαίνοντας μέσα στο σπήλαιο, αντίκρισε ζωντανούς όλους τους αγίους και χάρηκε μαζί με το πλήθος που τον ακολουθούσε. Όλοι κατάλαβαν τότε ότι ο Κύριος, ξυπνώντας τους από τον μακρόχρονο ύπνο, φανέρωνε στην Εκκλησία τη βεβαιότητα της αναστάσεως. Σε λίγες ημέρες έφτασε στην Έφεσο ο ίδιος ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος, για να συναντήσει αυτοπροσώπως τους θαυματουργούς εκείνους νέους.

Συνομίλησε με τους αγίους μέσα στο σπήλαιο και άκουσε από τα δικά τους χείλη τη μαρτυρία του μεγάλου εκείνου θαύματος. Τότε οι επτά παίδες, μπροστά στα μάτια όλων, έκλιναν τα κεφάλια τους στη γη και κοιμήθηκαν ξανά εν ειρήνη. Αυτή τη φορά κοιμήθηκαν τον αληθινό ύπνο του Κυρίου, που θα διαρκέσει μέχρι την κοινή ανάσταση των νεκρών. Ο αυτοκράτορας επιθύμησε να τοποθετήσει τα ιερά λείψανά τους σε πολύτιμες χρυσοποίκιλτες θήκες, αλλά οι άγιοι του εμφανίστηκαν σε όνειρο.

Του ζήτησαν να αφήσει τα ιερά τους σώματα πάνω στο χώμα του σπηλαίου, εκεί όπου είχαν αναπαυθεί. Τον δωδέκατο αιώνα ο ρώσος προσκυνητής ηγούμενος Δανιήλ είδε με τα ίδια του τα μάτια τα ιερά τους λείψανα. Η μνήμη τους εορτάζεται και την τετάρτη Αυγούστου, που σύμφωνα με την παράδοση κοιμήθηκαν για δεύτερη φορά. Ταις πρεσβείαις των αγίων επτά παίδων της Εφέσου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.