Στη χορεία των μεγάλων ασκητών της Βαλκανικής λάμπει με φωτεινή αίγλη η αγία μορφή του οσίου Ιωάννου του Ρίλσκι. Ο μέγας αυτός νηστευτής και θαυματουργός έγινε πατέρας της ησυχαστικής παραδόσεως και προστάτης ολόκληρου του βουλγαρικού λαού. Καταγόταν από βουλγαρικό χωριό με το όνομα Σκρίνα, που βρισκόταν κοντά στην ένδοξη πόλη Σρέδετς, τη σημερινή Σόφια. Έζησε στα ευλογημένα εκείνα χρόνια του φιλοχρίστου τσάρου της Βουλγαρίας Πέτρου και του βυζαντινού αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Πορφυρογεννήτου.

Από τη νεαρή του ηλικία αγάπησε τον Χριστό περισσότερο από κάθε άλλο και υπερβολή κάθε γήινου πράγματος. Όταν κοιμήθηκαν οι ευσεβείς γονείς του, μοίρασε όλη την κληρονομία που του είχαν αφήσει στους φτωχούς. Έλαβε αμέσως το μοναχικό σχήμα και άφησε για πάντα το χωριό όπου είχε ανατραφεί ως παιδί. Δεν είχε πάνω του τίποτε άλλο, παρά μόνο ένα φτωχικό και τραχύ ένδυμα από κατεργασμένο δέρμα ζώου. Ανέβηκε σε ένα ψηλό και απομονωμένο βουνό, για να ζήσει αυστηρή ασκητική ζωή μακριά από τους ανθρώπους.

Τρεφόταν εκεί μόνον με άγρια χόρτα και βλαστούς που του χάριζε η ευλογημένη γη της ερήμου. Μετά από καιρό όμως, με διαβολική ενέργεια, του επιτέθηκαν τη νύχτα ληστές, που τον χτύπησαν άγρια και τον έδιωξαν από τη σπηλιά. Έτσι αναγκάστηκε ο μακάριος Ιωάννης να αφήσει το πρώτο εκείνο ασκητήριο και να αναζητήσει νέο τόπο ησυχίας. Κατέφυγε τότε ο όσιος στην ερημία της Ρίλας και βρήκε εκεί τον πραγματικό του τόπο πνευματικής αναπαύσεως. Συνέχισε με μεγαλύτερη ένταση και ζήλο την αυστηρή ασκητική ζωή που είχε αρχίσει στο προηγούμενο βουνό.

Έκανε κατοικία του ένα τεράστιο δένδρο με μεγάλο κουφάλα στον κορμό του και έζησε εκεί δοξάζοντας τον Θεό. Περνούσε όλο τον χρόνο με αυστηρή νηστεία, με δάκρυα κατανύξεως και με αδιάλειπτη προσευχή προς τον επουράνιο Δεσπότη. Έμεινε στην έρημο της Ρίλας εξήντα ολόκληρα χρόνια χωρίς ποτέ να αντικρίσει ανθρώπινο πρόσωπο μέσα στην απομόνωση. Είχε για συντροφιά μόνο τα άγρια θηρία της ερήμου, τα οποία τον σέβονταν ως πραγματικό φίλο του Θεού. Τρεφόταν εκεί αποκλειστικά με άγριες ρίζες και χορτάρια της ερήμου, χωρίς ποτέ να γευθεί άλλη ανθρώπινη τροφή.

Ο Κύριος όμως, βλέποντας την υπομονή του και την ασκητική του γενναιότητα, του χάρισε θαυμαστή ουράνια ευλογία. Διέταξε ο φιλάνθρωπος Θεός να φυτρώσει σε εκείνο το έρημο και ξηρό μέρος μυστηριωδώς αρκετός σπόρος μπιζελιού. Με τους καρπούς αυτούς τρεφόταν ο μακάριος Ιωάννης επί πολλά χρόνια, παίρνοντας από τη γη την αναγκαία τροφή του. Κάποτε ορισμένοι βοσκοί που γύριζαν στα γύρω βουνά ανακάλυψαν εντελώς τυχαία το ταπεινό καταφύγιο του οσίου ασκητή.

Διηγήθηκαν αμέσως παντού όσα είδαν, και η φήμη του αγίου άρχισε να διαδίδεται σε όλη τη γύρω περιοχή. Άρχισαν να έρχονται πολλοί πιστοί από διάφορα μέρη, για να ζητήσουν τη συμβουλή του γέροντα και την προσευχή του. Έφερναν μαζί τους αρρώστους, βασανισμένους και κατατρεγμένους, οι οποίοι με τις προσευχές του οσίου ελάμβαναν θαυμαστή ίαση από κάθε ασθένεια. Η φήμη του οσίου Ιωάννη απλώθηκε γρήγορα σε όλη εκείνη τη γη και έφθασε ως τα πιο μακρινά μέρη της χώρας.

Πολλοί άνθρωποι, βλέποντας τη μεγάλη ασκητική του πολιτεία, θέλησαν να μιμηθούν τη ζωή του και να μείνουν κοντά του. Έχτισαν λοιπόν σε μια γειτονική σπηλιά μικρή εκκλησία και αμέσως οικοδόμησαν εκεί κοντά κανονικό κοινόβιο μοναστήρι. Ως ηγούμενος και πνευματικός πατέρας ολόκληρης της νεοσύστατης αδελφότητας ορίστηκε φυσικά ο ίδιος ο μακάριος Ιωάννης. Στάθηκε καλός ποιμένας στο ποίμνιό του και οδήγησε πολλούς απίστους και ειδωλολάτρες στην επίγνωση του αληθινού Θεού.

Έκανε με δύναμη του Κυρίου μεγάλα και ένδοξα θαύματα, που μαρτυρούσαν την παρρησία του ενώπιον του Παντοκράτορα. Όταν έφθασε σε βαθύ γήρας, ο όσιος Ιωάννης κοιμήθηκε εν ειρήνη και αξιώθηκε της αιώνιας μακαριότητας στους ουρανούς. Οι μαθητές του τον ενταφίασαν με βαθύ σεβασμό μέσα στο ίδιο το μοναστήρι, που είχε ιδρύσει ο ίδιος. Μετά από αρκετό καιρό όμως εμφανίστηκε στους μαθητές του και τους πρόσταξε να μεταφέρουν τα τίμια λείψανά του στην πόλη Σρέδετς.

Όταν άνοιξαν με σεβασμό τον τάφο, αντίκρισαν το σώμα του αγίου ολόκληρο, άθικτο και ευωδιάζον υπερφυσικά. Δόξασαν τότε όλοι μαζί τον Θεό για το μεγάλο εκείνο θαύμα που είχε φανερώσει στο σώμα του οσίου του. Μετέφεραν τα τίμια λείψανα με μεγάλη τιμή στην πόλη Σρέδετς και τα τοποθέτησαν στον ναό του αγίου ευαγγελιστή Λουκά. Αργότερα οικοδομήθηκε εκεί ένας θαυμάσιος και μεγαλοπρεπής ναός στο όνομα του ίδιου του οσίου Ιωάννου του Ρίλσκι. Σε αυτόν τον λαμπρό ναό τοποθέτησαν τα τίμια λείψανά του, από τα οποία άρχισαν να αναβλύζουν θαυμαστές και πολλές ιάσεις.

Μετά από αρκετά χρόνια όμως ο βασιλιάς της Ουγγαρίας ξεκίνησε εκστρατεία εναντίον της ελληνικής γης με πολυάριθμο στρατό. Κατέλαβε όλη τη χώρα και έφθασε ως την ίδια την πόλη Σρέδετς, όπου βρισκόταν η ιερή λάρνακα του αγίου. Επειδή είχε ακούσει πολλά για τα θαύματα του οσίου Ιωάννου, πήρε τα λείψανά του μαζί του στην ίδια του τη χώρα. Διέταξε να μεταφερθούν με μεγάλη τιμή και ευλάβεια στην πόλη Οστριγκόμ και να τοποθετηθούν εκεί σε επίσημο ναό. Ο αρχιεπίσκοπος όμως της πόλης Οστριγκόμ δεν ήθελε να πιστέψει σε όσα έλεγαν για τον άγιο Ιωάννη.

Υποστήριζε ότι τα αρχαία βιβλία της Εκκλησίας δεν αναφέρουν πουθενά τέτοιον μεγάλο θαυματουργό άγιο της Ορθοδοξίας. Γι' αυτόν τον λόγο αρνήθηκε επίμονα να πάει και να προσκυνήσει το τίμιο και θαυματουργό σκήνωμα του Ρίλσκι. Τότε ξαφνικά παρέλυσε η γλώσσα του και έχασε την ικανότητα να μιλήσει ως τιμωρία της δυσπιστίας του. Κατάλαβε αμέσως ο αρχιεπίσκοπος ότι η ξαφνική σιωπή του προήλθε από τη βλασφημία κατά του οσίου Ιωάννου. Έσπευσε λοιπόν μετανοιωμένος στη λάρνακα του αγίου, έπεσε μπροστά της και ασπάστηκε με δάκρυα τα τίμια λείψανα.

Ζητούσε με ταπείνωση να συγχωρηθεί από τον δούλο του Θεού για το αμάρτημα της απιστίας του. Ο όσιος Ιωάννης άκουσε γρήγορα τη μετανοημένη προσευχή και ελευθέρωσε αμέσως τη γλώσσα του από την παράλυση. Έλαβε ξανά την ικανότητα να ομιλεί καθαρά, και εξομολογήθηκε δημόσια μπροστά σε όλους το βαρύ του παράπτωμα. Δόξαζε τον Θεό και μεγάλυνε τον δούλο του τον άγιο Ιωάννη με δάκρυα μετανοίας και χαράς συγχρόνως. Πολλά άλλα ένδοξα θαύματα έκανε ο όσιος Ιωάννης στην ουγγρική γη με τη δύναμη της θείας χάριτος.

Βλέποντας ο βασιλιάς της Ουγγαρίας τόσα θαύματα, έμεινε καταπληγμένος από τη μεγαλειώδη παρρησία του οσίου Ιωάννου ενώπιον του Θεού. Διέταξε λοιπόν με μεγάλη ευλάβεια να στολιστεί η ιερή λάρνακα του αγίου με ασήμι και χρυσάφι πολύτιμο. Ασπάστηκε με σεβασμό τα τίμια λείψανα και τα έστειλε πίσω με μεγαλοπρεπή πομπή στην πόλη Σρέδετς. Μετά από αρκετό καιρό ευδόκησε ο Θεός να αναγεννηθεί η αυτονομία του βουλγαρικού κράτους, που είχε καταπιεστεί από τη βυζαντινή κυριαρχία.

Η αναγέννηση αυτή ξεκίνησε με τον φιλόχριστο τσάρο Ιωάννη τον Ασέν, που στερέωσε ξανά με δύναμη το βουλγαρικό βασίλειο. Στην αρχή της βασιλείας του ο τσάρος ανοικοδόμησε και στερέωσε τις κατεστραμμένες βουλγαρικές πόλεις με μεγάλη φροντίδα. Εκστράτευσε ακόμη στις γύρω χώρες και προσάρτησε νέες πόλεις και πολλές επαρχίες στο φιλόχριστο βασίλειο του. Φθάνοντας μέχρι την πόλη Σρέδετς, την κατέλαβε με γενναιότητα και είδε εκεί τα τίμια λείψανα του οσίου Ιωάννου του Ρίλσκι.

Πληροφορήθηκε με μεγάλη χαρά τα ένδοξα θαύματα που τελούνταν στη λάρνακα και προσκύνησε αμέσως με δάκρυα ευλαβείας. Διέταξε τότε τον πατριάρχη Βασίλειο και τον κλήρο του να μεταφέρουν τη λάρνακα στη βουλγαρική πρωτεύουσα Τύρνοβο. Όρισε επιπλέον τριακόσιους επίλεκτους στρατιώτες να συνοδεύσουν με μεγάλη τιμή την πομπή των τιμίων και χαριτοβρύτων λειψάνων. Ο πατριάρχης Βασίλειος τοποθέτησε με ευλάβεια τη σεβάσμια λάρνακα επάνω σε στολισμένη άμαξα και ξεκίνησαν με χαρά.

Στην πομπή συμμετείχαν επίσης και οι μοναχοί του μοναστηριού της Ρίλας μαζί με τον ηγούμενό τους Ιωαννίκιο. Ο ευσεβής τσάρος προπορεύτηκε ταχύτατα της πομπής και έφθασε στην πρωτεύουσα, για να ετοιμάσει τα πάντα. Διέταξε αμέσως να οικοδομηθεί καινούργιος ναός και κατάλληλος τόπος για να τοποθετηθεί η λάρνακα του οσίου. Όταν πληροφορήθηκε ότι πλησίαζε η πομπή των λειψάνων, βγήκε ο ίδιος να την υποδεχθεί στο «οκόπ». Μαζί του βγήκαν επίσης οι μεγιστάνες, οι άρχοντες και πλήθος λαού, και όλοι χαίρονταν και ευφραίνονταν.

Όταν αντίκρισαν τα ιερά λείψανα του οσίου, έπεσαν όλοι με ευλάβεια στη γη και τα προσκύνησαν με δάκρυα. Η λάρνακα του οσίου παρέμεινε στο όκοπ επί επτά ολόκληρες ημέρες, μέχρι να ολοκληρωθεί ο νέος ναός. Όταν τελείωσε ο μεγαλοπρεπής εκείνος ναός, μετέφεραν τα ιερά λείψανα μέσα με ψαλμωδίες και τα τοποθέτησαν με τιμή. Καθαγίασαν τότε με κατάνυξη και τον υπέροχο νέο ναό αυτόν στο όνομα του οσίου Ιωάννου του Ρίλσκι. Εκεί παραμένουν μέχρι σήμερα τα θαυματουργά λείψανα του οσίου και αναβλύζουν ασταμάτητη πηγή ιάσεων για τους ευλαβείς προσκυνητές.

Όσοι προσέρχονται με πίστη βαθιά, αξιώνονται κάθε ευλογίας και θεραπείας από τον αγαπημένο φίλο του Χριστού. Οι τυφλοί ανακτούν εκεί το πολύτιμο φως τους και αρχίζουν να βλέπουν ξανά καθαρά τον κόσμο του Θεού. Οι μουγγοί αρχίζουν να ομιλούν καθαρά, ενώ οι ασθενείς λαμβάνουν πλήρη υγεία στα ταλαιπωρημένα τους σώματα. Ακόμη και οι δαιμονιζόμενοι ελευθερώνονται από την επήρεια των πονηρών πνευμάτων και επιστρέφουν στην ορθή τους φύση. Στο ίδιο μάλιστα ημέρα τιμάται και η ανακομιδή των ιερών λειψάνων από το Σρέδετς στην πρωτεύουσα Τύρνοβο.

Η μεταφορά αυτή έγινε το χίλια διακόσια τριάντα οκτώ μετά από τη δοξασμένη ενσάρκωση του Σωτήρος Χριστού. Ταις πρεσβείαις του οσίου σου πατρός ημών Ιωάννου του Ρίλσκι, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.