Στους πρώτους αιώνες της χριστιανικής Εκκλησίας, η ρωμαϊκή αυτοκρατορία είδε ξεχωριστούς ειδωλολάτρες αξιωματούχους να εγκαταλείπουν τη δόξα τους για χάρη του αληθινού Θεού. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει με τραγική και ένδοξη λαμπρότητα η μορφή του μεγαλομάρτυρος Ευσταθίου, του πριν Πλακίδα ονομαζομένου. Καταγόταν από ένδοξη οικογένεια της αρχαίας Ρώμης και υπηρετούσε ως διακεκριμένος στρατηγός στα χρόνια του αυτοκράτορα Τραϊανού. Η ανδρεία του στις μάχες ήταν τόσο ξακουστή, ώστε μόνο το άκουσμα του ονόματός του προκαλούσε τρόμο στους εχθρούς της αυτοκρατορίας.

Αν και ήταν ακόμη ειδωλολάτρης στο θρήσκευμα, διέπρεψε στις χριστιανικές αρετές της ελεημοσύνης και της φιλανθρωπίας. Φρόντιζε με ζήλο τους πεινασμένους, τους γυμνούς και τους φυλακισμένους, και ανέπαυε με όλη του την καρδιά κάθε πονεμένο. Είχε σύζυγο ενάρετη, ονόματι Τατιανή, και δύο γιους, που μεγάλωναν στη χάρη και την ευγένεια του πατρικού οίκου. Όμως ο φιλάνθρωπος Θεός βλέποντας την καθαρή προαίρεσή του δεν τον άφησε να χαθεί στο σκοτάδι της ειδωλολατρίας.

Όπως κάποτε στον απόστολο Παύλο, έτσι τώρα ετοίμασε για τον Πλακίδα μια συγκλονιστική φανέρωση της θεϊκής αλήθειας. Σε ένα κυνήγι ελαφιού καταδίωξε μόνος του ένα μεγαλόσωμο αρσενικό ζώο στα βαθιά βουνά της ερήμου. Όταν το ελάφι σταμάτησε επάνω σε βράχο, ο γενναίος στρατηγός είδε ανάμεσα στα κέρατά του τον λαμπροφόρο Σταυρό. Επάνω στον αστραφτερό Σταυρό αναγνώρισε με τρόμο και έκπληξη τον ίδιο τον σταυρωθέντα Κύριο της δόξης. Η φωνή του Χριστού ακούστηκε καθαρά μέσα από το αστραφτερό όραμα, καλώντας τον Πλακίδα στο αληθινό φως της σωτηρίας.

Ο γενναίος στρατηγός έπεσε από το άλογο σαν νεκρός και έμεινε αρκετή ώρα έκπληκτος, ώσπου ρώτησε ποιος του μιλούσε. Ο Κύριος του αποκάλυψε ότι Αυτός είναι ο Χριστός, ο Δημιουργός του ουρανού και της γης. Του ανέφερε ακόμα ότι οι ελεημοσύνες και τα καλά του έργα είχαν φτάσει μπροστά στον θρόνο του Θεού. Τον προέτρεψε να αναζητήσει χριστιανό ιερέα, να βαπτιστεί και να γίνει γνήσιο μέλος της αληθινής Εκκλησίας. Πλημμυρισμένος από κατάνυξη ο Πλακίδας επέστρεψε στο σπίτι, αφηγήθηκε στη γυναίκα του το όραμα, και βρήκαν τον ιερέα Ιωάννη.

Εκείνος τους δίδαξε το Ευαγγέλιο, και τους βάπτισε όλους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Πήραν νέα ονόματα μέσα στο άγιο βάπτισμα και έγιναν εξ ολοκλήρου παιδιά της χάριτος του Κυρίου Ιησού. Ο Πλακίδας ονομάστηκε Ευστάθιος, η σύζυγός του Τατιανή έλαβε το όνομα Θεοπίστη, και τα παιδιά τους ονομάστηκαν Αγάπιος και Θεόπιστος. Επιστρέφοντας στον τόπο του οράματος ο νέος χριστιανός Ευστάθιος προσευχήθηκε με δάκρυα ευχαριστίας στον φανερωθέντα Κύριο.

Εκεί ο Χριστός τον προειδοποίησε ότι θα δοκιμαστεί όπως ο δίκαιος Ιώβ, αλλά η χάρη Του δεν θα τον εγκαταλείψει. Δέχθηκε με ευγνωμοσύνη και μεγάλη ταπείνωση να περάσει από κάθε δοκιμασία της παρούσας ζωής για χάρη Του. Η οικογένειά του τότε μαστίχτηκε από αρρώστιες και πέθαναν σχεδόν όλοι οι δούλοι του και τα ζώα του οίκου. Κλέφτες κατέκλεψαν τη μεγάλη περιουσία του, και ο ένδοξος στρατηγός βρέθηκε ξαφνικά πτωχός, ταπεινωμένος και ξεχασμένος. Αποφάσισε λοιπόν να φύγει κρυφά από τη Ρώμη μαζί με τη σύζυγο και τα δύο παιδιά, με σκοπό την Αίγυπτο.

Όταν έφτασαν στο λιμάνι, βρήκαν πλοίο και επιβιβάστηκαν για το ταξίδι, αγνοώντας τα φρικτά γεγονότα που τους περίμεναν. Ο κυβερνήτης του καραβιού ήταν άνθρωπος βάρβαρος και ακόλαστος, και επιθύμησε με πάθος τη σώφρονα σύζυγο του Ευσταθίου. Όταν έφτασαν στην ακτή, ο πλοίαρχος ζήτησε ως πληρωμή την ίδια τη γυναίκα και απείλησε τον σύζυγο με θάνατο. Αναγκάστηκε ο Ευστάθιος να αποχωριστεί τη σύζυγό του με σπαρακτικά δάκρυα, κρατώντας μόνο τα δύο μικρά παιδιά του.

Λίγο αργότερα έφτασε σε ορμητικό ποταμό, πέρασε πρώτα τον έναν γιο, και γύρισε να μεταφέρει και τον άλλο. Ενώ βρισκόταν στη μέση του ποταμού, ένα λιοντάρι όρμησε στον πρώτο γιο, και ένας λύκος στον δεύτερο. Από τους δύο τους αρπαξε τα παιδιά του και χάθηκαν στις απέραντες ερημιές, αφήνοντας τον πατέρα μόνο και συντετριμμένο. Όμως ο Θεός διαφύλαξε και τα δύο παιδιά μέσω βοσκών και γεωργών, που τα έσωσαν και τα ανέθρεψαν με προσοχή. Έτσι ο πιστός Ευστάθιος έμεινε ολομόναχος στον δρόμο της φοβερής δοκιμασίας, με μόνη παρηγοριά τον αληθινό Θεό.

Έφτασε σε χωριό ονόματι Βάδισι και ζήτησε ταπεινή εργασία ως φύλακας των χωραφιών των απλών κατοίκων του τόπου. Έζησε εκεί δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια μέσα σε σκληρή φτώχεια, αυστηρή νηστεία, αδιάλειπτη προσευχή και πολλή αγρυπνία της ψυχής. Στα χρόνια εκείνα οι βάρβαροι επιτέθηκαν στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, και ο Τραϊανός θυμήθηκε με ανησυχία τον πιστό του στρατηγό. Έστειλε λοιπόν παντού στρατιώτες να αναζητήσουν τον χαμένο Πλακίδα, και δύο παλιοί φίλοι του τον εντόπισαν στο μακρινό χωριό.

Τον αναγνώρισαν από βαθιά πληγή στον λαιμό, ντροπιάστηκαν για τη φτώχεια του, και τον επέστρεψαν στη Ρώμη με μεγάλες τιμές. Ο αυτοκράτορας τον υποδέχτηκε με χαρά, του απέδωσε τον στρατιωτικό βαθμό, και του ανέθεσε αμέσως τη νέα εκστρατεία. Συγκεντρώθηκαν νέοι στρατιώτες από όλη την αυτοκρατορία, και ανάμεσά τους έφτασαν στη Ρώμη και τα δύο χαμένα του παιδιά. Δεν αναγνώρισε αμέσως τους γιους του, αλλά ένιωθε για εκείνους έντονη αγάπη και τους κρατούσε κοντά στο τραπέζι του.

Με τη δύναμη του Χριστού νίκησε τους βαρβάρους, ανακατέλαβε τις πόλεις της αυτοκρατορίας, και προχώρησε στην επιστροφή του στη Ρώμη. Σε ένα χωριό κοντά σε ποταμό κατασκήνωσε με τον στρατό για τρεις ημέρες, ακριβώς εκεί όπου ζούσε η Θεοπίστη. Άκουσε εκείνη τα παιδιά να συζητούν για τα παιδικά τους χρόνια, και αναγνώρισε ως μητέρα τους γιους της. Στη συνέχεια, η ίδια αναγνώρισε με ευλάβεια και τον σύζυγό της, και η οικογένεια ενώθηκε με μεγάλη χαρά και δάκρυα.

Όταν επέστρεψαν θριαμβευτικά στη Ρώμη, στον θρόνο είχε ανέβει ο νέος αυτοκράτορας Αδριανός, σκληρός εχθρός των χριστιανών. Τους κάλεσε να προσφέρουν θυσία στα είδωλα της αυτοκρατορίας, σε ένδειξη ευχαριστίας για τη μεγάλη νίκη του στρατού. Ο Ευστάθιος αρνήθηκε με σαφήνεια, ομολογώντας δημόσια ότι μόνον ο Χριστός είναι η αληθινή νίκη και ο μόνος αληθινός Θεός. Ο τύραννος εξοργίστηκε αμέσως, δήμευσε τα αγαθά του Αγίου και τον παρέδωσε με όλη την οικογένειά του στα άγρια θηρία.

Τους έριξαν στην αρένα μπροστά σε πεινασμένα λιοντάρια, που όμως πλησίασαν τους μάρτυρες με βαθύ σεβασμό και δεν τους άγγιξαν. Τότε διάταξε ο Αδριανός να φέρουν μέγα χάλκινο βόδι, να το πυρακτώσουν, και να ρίξουν μέσα σε αυτό όλη την αγία οικογένεια. Οι τέσσερις μάρτυρες παρέδωσαν με ευχαριστία τις ψυχές τους στον Κύριο μέσα στο φλεγόμενο μέταλλο του ειδωλικού οργάνου. Όταν άνοιξαν αργότερα το χάλκινο βόδι, τα τίμια λείψανα βρέθηκαν ακέραια και αλώβητα από τη φλόγα της φωτιάς.

Το θαύμα αυτό προξένησε δέος στους ειδωλολάτρες και χαρά στους πιστούς, που είδαν φανερά τη χάρη του Θεού. Οι μάρτυρες έλαβαν μαζί το αμάραντο στεφάνι του μαρτυρίου και έγιναν αιώνιο παράδειγμα οικογενειακής πίστεως στη ρωμαϊκή Εκκλησία. Παρέμειναν ενωμένοι στη γη και στους ουρανούς, αφού ο Χριστός δέχτηκε όλη τη συνοδεία τους στη Βασιλεία Του. Ταις πρεσβείαις του αγίου μεγαλομάρτυρος Ευσταθίου του Πλακίδα, της Θεοπίστης συζύγου αυτού και των τέκνων αυτών Αγαπίου και Θεοπίστου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.