Στις μαύρες ώρες της μογγολικής εισβολής, η ρωσική γη βάφτηκε κόκκινη από αίμα και πύργοι ιστορικών πόλεων μεταβλήθηκαν σε στάχτη. Μέσα σε αυτόν τον φοβερό χειμώνα της Ορθοδοξίας προβάλλει η ηρωική μορφή του Αγίου Μιχαήλ, πρίγκιπα του Τσερνίγκοφ, και του πιστού του βογιάρου Θεοδώρου. Ο Άγιος Μιχαήλ γεννήθηκε από τον Βσέβολοντ Όλγκοβιτς Τσερμνί στα τέλη του δωδέκατου αιώνα, γύρω στο χίλια εκατό εβδομήντα εννέα. Από τα παιδικά του χρόνια διακρινόταν για τη βαθιά του ευσέβεια, την πραότητα, την ταπείνωση και την έλλειψη κάθε κακίας.

Στα νεαρά του χρόνια η υγεία του ήταν εξαιρετικά αδύναμη, αλλά εκείνος εμπιστεύτηκε ολοκληρωτικά τον φιλάνθρωπο Θεό. Ζήτησε τις προσευχές του Αγίου Νικήτα του Στυλίτη του Περεγιασλάβλ και έλαβε από εκείνον ξύλινο ραβδί, που του χάρισε αμέσως την υγεία. Το έτος χίλια διακόσια είκοσι τρία πήρε μέρος στη σύνοδο των πριγκίπων της Ρωσίας στο Κίεβο, σχετικά με τους Πολόβτσιους. Μετά τον θάνατο του θείου του Μστισλάβ στη μάχη του ποταμού Κάλκα ανέλαβε τον πριγκιπικό θρόνο της πατρίδας του Τσερνίγκοφ.

Το χίλια διακόσια είκοσι πέντε προσκλήθηκε να γίνει πρίγκιπας του Νόβγκοροντ, όπου κέρδισε με τη δικαιοσύνη του βαθιά αγάπη. Σύντομα όμως επέστρεψε στη γενέθλια γη του Τσερνίγκοφ, αναλαμβάνοντας με σπάνια συνέπεια τις τοπικές του πριγκιπικές υποθέσεις. Το χίλια διακόσια τριάντα πέντε ανέλαβε επιπλέον τον σπουδαίο θρόνο του Κιέβου, σε εποχή πολύ ταραγμένη και επικίνδυνη. Όταν το χίλια διακόσια τριάντα οκτώ οι Μογγολοτάταροι κατέστρεψαν τη Ριαζάν και τη Σούζνταλ, οι ορδές του Μπατί απείλησαν αμέσως ολόκληρη τη ρωσική γη.

Το χίλια διακόσια σαράντα οι εχθροί έφτασαν στις πύλες του Κιέβου, στέλνοντας πρεσβευτές για παράδοση της λαμπρής πόλεως. Ο Μιχαήλ κατάλαβε ότι οι Τάταροι ήθελαν με δόλο να καταλάβουν την πόλη, και έδωσε εντολή να εκτελέσουν τους πρεσβευτές. Όταν είδε όμως το αχανές μέγεθος του εχθρικού στρατού, με σχεδόν εξακόσιες χιλιάδες πολεμιστές, ταξίδεψε στην Ουγγαρία για βοήθεια. Προσπάθησε με κάθε τρόπο να πείσει τον βασιλιά Μπέλα της Ουγγαρίας και την Πολωνία να σχηματίσουν συμμαχία κατά των εισβολέων.

Ζήτησε επίσης τη συνδρομή του Γερμανού αυτοκράτορα, αλλά η καθολική Ευρώπη απέρριψε αδιαφορώντας τις φωνές της ορθόδοξης ρωσικής γης. Η στιγμή για κοινή χριστιανική αντίσταση χάθηκε για πάντα, και ο Μπατί κατέστρεψε εν τέλει τη Ρωσία, την Ουγγαρία και την Πολωνία. Ο Μιχαήλ επέστρεψε στα ερείπια του Κιέβου, και έπειτα από καιρό αναχώρησε για το επίσης ρημαγμένο Τσερνίγκοφ. Σύντομα έφθασαν εκεί απεσταλμένοι του Μπατί, καλώντας τον Μιχαήλ να μεταβεί στο μογγολικό στρατόπεδο για επίσημη υποταγή.

Ο Μιχαήλ συμφώνησε ότι έπρεπε να αναγνωρίσει την επίγεια εξουσία του χάνη, καθώς ο Θεός παραχωρεί τις βασιλείες της γης. Όμως ως πιστός χριστιανός γνώριζε ότι σε καμία περίπτωση δεν μπορούσε να αρνηθεί την πίστη του στον Χριστό. Έλαβε λοιπόν την ευλογία του πνευματικού του πατέρα, του επισκόπου Ιωάννη, για να ταξιδέψει στην Ορδή ως αληθινός ομολογητής. Μαζί του πήρε τον πιστό φίλο του Θεόδωρο, τον αγαπημένο και ευσεβέστατο βογιάρο, που είχε υποσχεθεί να μην τον εγκαταλείψει μέχρι τέλους.

Ο Μιχαήλ φανέρωσε την απόφασή του στον βογιάρο, και εκείνος συμφώνησε ότι θα έχυναν μαζί το αίμα τους για χάρη του Χριστού. Ο πνευματικός πατέρας Ιωάννης τους κοινώνησε τα Άχραντα Μυστήρια, τους ενίσχυσε με ευαγγελικά λόγια και προσευχήθηκε για τη μαρτυρική τους πορεία. Όταν έφτασαν στο μογγολικό στρατόπεδο το χίλια διακόσια σαράντα έξι, οι μάγοι του χάνη απαίτησαν να περάσουν ανάμεσα από δύο φωτιές. Έπρεπε επίσης να προσκυνήσουν τον ήλιο, τη φωτιά και τα είδωλα των Μογγόλων, σύμφωνα με το ειδωλολατρικό τυπικό υποταγής.

Ο Μιχαήλ αρνήθηκε με σταθερότητα κάθε τέτοια πράξη, λέγοντας ότι ο χριστιανός προσκυνεί μόνο τον Δημιουργό του ουρανού και της γης. Κάποιοι Ρώσοι πρίγκιπες, ανάμεσά τους και ο Μπόρις του Ροστόβ, τον παρακαλούσαν να υποκριθεί υποταγή για να σώσει τη ζωή του. Εκείνος αρνήθηκε λέγοντας πως δεν επιθυμεί να είναι χριστιανός μόνο κατ’ όνομα, ενώ θα ζει ως ειδωλολάτρης στις πράξεις. Πέταξε το ξίφος του στους συμβούλους εκείνους και τους είπε να κρατήσουν αυτοί τη δόξα του ματαίου κόσμου.

Ο αυλικός Ελντεγκά κόμισε στον Μιχαήλ το τελεσίγραφο του Μπατί, ή πλήρης υποταγή στα είδωλα ή σκληρός θάνατος. Ο Άγιος απάντησε ότι αναγνωρίζει την επίγεια εξουσία του χάνη, αλλά κανείς δεν θα τον αναγκάσει να αρνηθεί τον Χριστό. Έτοιμος και χαρούμενος περίμενε τον επικείμενο μαρτυρικό θάνατο, ως πραγματικός αθλητής της πίστεως μέσα στο σκοτεινό στρατόπεδο. Όταν ο Μπατί άκουσε την αμετάκλητη απάντηση εξοργίστηκε, και έστειλε δολοφόνους εναντίον του γενναίου ομολογητή του Χριστού.

Άρπαξαν τον Μιχαήλ από τα χέρια και τα πόδια, τον έριξαν καταγής και τον χτυπούσαν ανηλεώς σε όλο το σώμα. Η γη βάφτηκε από το τίμιο αίμα του, αλλά εκείνος επαναλάμβανε χωρίς διακοπή μόνο τα λόγια εγώ είμαι χριστιανός. Ένας απαρνητής της πίστεως, ονομαζόμενος Δομάνος, που είχε γίνει Τάταρος, τράβηξε ξίφος και απέκοψε την τίμια κεφαλή του. Παρά τη φοβερή σφαγή, το ίδιο το κομμένο στόμα του μάρτυρα συνέχισε καθαρά να ομολογεί το όνομα του Χριστού.

Ύστερα οι δήμιοι στράφηκαν προς τον πιστό βογιάρο Θεόδωρο, υποσχόμενοι το πριγκιπάτο του κυρίου του και μεγάλη δόξα. Εκείνος όμως αρνήθηκε με τα ίδια λόγια, δηλώνοντας πως επιθυμούσε να ακολουθήσει τον κύριό του στον δρόμο του Χριστού. Τον βασάνισαν με μεγάλη σκληρότητα και τελικά τον αποκεφάλισαν, λέγοντας πως όποιος δεν προσκυνά τον ήλιο, δεν είναι άξιος αυτού. Οι μάρτυρες παρέδωσαν τις ψυχές τους στα χέρια του Κυρίου στις είκοσι Σεπτεμβρίου του χίλια διακόσια σαράντα πέντε.

Έριξαν τα τίμια λείψανά τους στα σκυλιά για να καταβροχθιστούν, αλλά εκείνα έμειναν θαυματουργικά ακέραια για πολλές ημέρες. Πύρινος στύλος έλαμπε τη νύχτα επάνω από τα τίμια σώματα, και αναμμένα κεριά φαίνονταν τριγύρω με ουράνια λάμψη. Χριστιανοί της Ορδής τα παρέλαβαν κρυφά και τα ενταφίασαν με ευλάβεια, ενώ αργότερα τα μετέφεραν με τιμές στη Μόσχα. Ταις πρεσβείαις των αγίων ενδόξων μαρτύρων και ομολογητών Μιχαήλ του πρίγκιπος Τσερνίγκοφ και Θεοδώρου του βογιάρου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.