Στις απέραντες δασωμένες εκτάσεις της Ρωσικής γης, εννέα αιώνες πριν, γεννιόταν ένας άνθρωπος που έμελλε να γίνει πατέρας του ρωσικού μοναχισμού. Ο Όσιος Αντώνιος του Κιέβου ήρθε στον κόσμο στην πόλη Λιούμπετς, κοντά στο Τσέρνιγκοφ, και έλαβε στο άγιο βάπτισμα το όνομα Αντίπας. Από τα παιδικά του χρόνια διακρίθηκε για τον φόβο του Θεού και ποθούσε ολόψυχα να ντυθεί τη μοναχική σχήμα. Όταν έγινε νέος σε ώριμη ηλικία, ξεκίνησε μακρύ ταξίδι αναζητώντας τόπο πραγματικής ασκητικής ζωής και πνευματικής τελείωσης.

Έφτασε τελικά στο Άγιο Όρος, καίγοντας από την επιθυμία να μιμηθεί τα κατορθώματα των αγίων αναχωρητών εκείνου του τόπου. Εκεί έλαβε τη μοναχική κουρά και άρχισε με ζήλο να ευαρεστεί τον Θεό σε κάθε πτυχή του πνευματικού αγώνα. Ο νέος μοναχός διέπρεψε ιδιαίτερα στην ταπείνωση και την υπακοή, ώστε όλοι οι μοναχοί χαίρονταν βλέποντας την άγια πολιτεία του. Ο ηγούμενος της Λαύρας, βλέποντας μέσα στον Αντώνιο τον μεγάλο μελλοντικό ασκητή, φωτίστηκε από τον Θεό για τον προορισμό του.

Τον κάλεσε λοιπόν και του είπε πως ήρθε ο καιρός να επιστρέψει στη ρωσική γη και να γίνει παράδειγμα για τους άλλους. Του έδωσε την ευλογία του Αγίου Όρους και τον έστειλε πίσω στην πατρίδα του ως φωτεινό οδηγό πνευματικής ζωής. Έτσι ο μοναχός ξεκίνησε το ταξίδι της επιστροφής με την ευχή του Αγίου Όρους πάνω στους ώμους του. Επιστρέφοντας στη γη της Ρως, ο Αντώνιος άρχισε να περιοδεύει στα μοναστήρια γύρω από το Κίεβο και να γνωρίζει την κατάσταση.

Πουθενά όμως δεν βρήκε εκείνη την αυστηρή πνευματική ζωή που τον είχε τραβήξει προς το Άγιο Όρος. Με την πρόνοια του Θεού έφτασε στους λόφους του Κιέβου, κοντά στις όχθες του ποταμού Δνείπερου, και θαμπώθηκε από την ομορφιά. Η δασωμένη περιοχή γύρω από το χωριό Μπερέστοβο του θύμισε έντονα το αγαπημένο του Άγιο Όρος και την ησυχαστική ατμόσφαιρα. Εκεί ανακάλυψε μια σπηλιά που είχε σκάψει παλαιότερα ο ιερέας Ιλαρίωνας, που έγινε αργότερα μητροπολίτης Κιέβου.

Ο τόπος του άρεσε βαθιά και προσευχήθηκε με δάκρυα στον Κύριο να στείλει την ευλογία του Άθωνα πάνω σε αυτόν. Ζήτησε ταπεινά από τον Θεό να τον ενισχύσει για να παραμείνει εκεί και να αγωνιστεί όλη του τη ζωή. Άρχισε να ασκείται σκληρά με προσευχή, νηστεία, ολονύχτια αγρυπνία και σωματικό κόπο, χωρίς ποτέ να χαλαρώνει τον αγώνα. Έτρωγε μόνο ξηρό ψωμί με λίγο νερό, και αυτό κάθε δύο ή κάθε τρεις ημέρες, χωρίς διακοπή. Μερικές φορές δεν έβαζε στο στόμα του τίποτα για μια ολόκληρη εβδομάδα, ασκώντας τον εαυτό του στην πιο ακραία εγκράτεια.

Σύντομα οι άνθρωποι άρχισαν να συρρέουν στον ασκητή για την ευλογία του και τη συμβουλή του σε πνευματικές υποθέσεις. Πολλοί μάλιστα αποφάσισαν να μείνουν κοντά στον άγιο και να μοιραστούν τη μοναχική ζωή του δίπλα στη σπηλιά. Ανάμεσα στους πρώτους μαθητές του Αντωνίου ήταν ο Άγιος Νίκων, ο οποίος κατόπιν εκούρευσε μοναχό τον Άγιο Θεοδόσιο των Σπηλαίων. Η ενάρετη ζωή του Οσίου Αντωνίου φώτισε ολόκληρη τη ρωσική γη με την ομορφιά του γνήσιου ορθόδοξου μοναχισμού.

Ο άγιος δεχόταν με αγάπη όσους ποθούσαν τη μοναχική ζωή και τους δίδασκε πώς να ακολουθούν τον Χριστό με συνέπεια. Στη συνέχεια ζητούσε από τον Άγιο Νίκωνα να τους κουρέψει μοναχούς και να τους εντάξει στην αδελφότητα. Όταν συγκεντρώθηκαν δώδεκα μαθητές γύρω από τον Αντώνιο, οι αδελφοί έσκαψαν μεγαλύτερη σπηλιά με κόπο και ιδρώτα. Μέσα της κατασκεύασαν εκκλησία και κελιά για τους μοναχούς, ώστε να μπορούν να λειτουργούν και να ζουν εκεί. Στη συνέχεια ο άγιος όρισε ηγούμενο τον Βαρλαάμ για να καθοδηγεί τους αδελφούς και αποσύρθηκε ο ίδιος από το κοινόβιο.

Έσκαψε νέα σπηλιά για τον εαυτό του και κρύφτηκε μέσα της, ζητώντας απομόνωση και βαθύτερη συνάντηση με τον Θεό. Όμως και εκεί μοναχοί άρχισαν να εγκαθίστανται γύρω του, ζητώντας τη χάρη της πατρικής του καθοδήγησης. Ο όσιος έκτισε αργότερα μικρή ξύλινη εκκλησία προς τιμή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου πάνω από τα Μακρινά Σπήλαια. Με την επιμονή του πρίγκιπα Ιζάσλαβ, ο ηγούμενος Βαρλαάμ αποχώρησε για το μοναστήρι του Δημητρίου με νέα ιερή αποστολή. Με την ευλογία του Οσίου Αντωνίου ο πράος Θεοδόσιος εκλέχθηκε νέος ηγούμενος, καθώς ο αριθμός των αδελφών είχε φτάσει τους εκατό.

Ο μέγας πρίγκιπας του Κιέβου Ιζάσλαβ παραχώρησε στους μοναχούς ολόκληρο τον λόφο πάνω από τα Σπήλαια, για να κτίσουν μεγαλύτερη μονή. Εκεί ανεγέρθηκε ο μεγάλος ναός με τα κελιά τριγύρω, περιφραγμένα με ξύλινο φράγμα, και έτσι θεμελιώθηκε η περίφημη Λαύρα των Σπηλαίων. Ο χρονογράφος, περιγράφοντας τα γεγονότα, σημειώνει ότι πολλά μοναστήρια κτίστηκαν από αυτοκράτορες και ευγενείς με πλούτο και δόξα. Όμως κανένα από αυτά δεν συγκρίνεται με όσα κτίζονται με άγιες προσευχές, δάκρυα μετανοίας, νηστεία και αδιάλειπτη αγρυπνία.

Ο Όσιος Αντώνιος δεν είχε καθόλου χρυσάφι ή πλούτο, αλλά έκτισε μονή που έγινε το πρώτο πνευματικό κέντρο της Ρως. Για την αγιότητα της ζωής του, ο Θεός τον δόξασε με το χάρισμα της προοράσεως και της θαυματουργίας. Ένα παράδειγμα συνέβη κατά την κατασκευή του Μεγάλου Ναού των Σπηλαίων, με τη φανέρωση της ίδιας της Παναγίας. Η Υπεραγία Θεοτόκος εμφανίστηκε στον άγιο και στον Θεοδόσιο μέσα στον ναό των Βλαχερνών στην Κωνσταντινούπολη, χωρίς να φύγουν από τη μονή τους.

Δύο άγγελοι παρουσιάστηκαν με τη μορφή τους εκεί, και η Παναγία τους έδωσε χρυσάφι και αρχιτέκτονες για τον ναό. Οι αρχιτέκτονες ήρθαν από την Κωνσταντινούπολη στη Ρωσία με εντολή της Βασίλισσας των Ουρανών για να κτίσουν τη μεγάλη εκκλησία. Στη συνάντηση αυτή η Παναγία προφήτευσε στον Όσιο Αντώνιο και την επικείμενη κοίμησή του, που έγινε τελικά ειρηνικά λίγο αργότερα. Με τη θεία πρόνοια τα τίμια λείψανά του παραμένουν κρυμμένα, αλλά ο Όσιος πρεσβεύει αδιάκοπα για όλους τους πιστούς, αμήν.