Μέσα στα παγωμένα δάση της Βόρειας Ρωσίας, ένας μοναχός με ξύλινο σταυρό στους ώμους περπατούσε αναζητώντας την έρημη γωνιά της σιωπής. Έφτανε στις όχθες του ποταμού Πελσέμσκιϋ, εκεί όπου το κρύο νερό κυλούσε αργά μέσα στις αιωνόβιες πευκοδάση χωρίς ανθρώπινη παρουσία. Ο Όσιος Γρηγόριος γεννήθηκε στην αρχοντική πόλη Γαλίτς της επαρχίας Κοστρομά, και ανήκε στη ρωσική ευγενή οικογένεια των Λοπότοβ. Από μικρός ανατράφηκε με μεγάλη φροντίδα στα ιερά γράμματα και στις χριστιανικές αρετές μέσα στο πατρικό του σπίτι.

Όταν συμπλήρωσε τα δεκαπέντε χρόνια, οι γονείς του ήθελαν να τον παντρέψουν, εκείνοι όμως απεβίωσαν πριν προλάβουν να δουν τον γάμο. Ο νεαρός Γρηγόριος μοίρασε όλη τη μεγάλη πατρική του κληρονομιά στους φτωχούς και αναχώρησε από τον κόσμο για χάρη του Χριστού. Πήγε στο μοναστήρι της Παναγίας στις όχθες της λίμνης Γαλίτς και ζήτησε με ταπείνωση να γίνει δόκιμος μοναχός. Ο ηγούμενος, βλέποντας τη νεότητα και την ευγενική καταγωγή του, επιφυλακτικός τον εμπιστεύθηκε σε έναν έμπειρο γέροντα της μονής.

Άλλες πηγές αναφέρουν ότι αναχώρησε για τη μονή της Ζελτοβοδίας στον όσιο ηγούμενο Μακάριο, ο οποίος τον έκειρε μοναχό. Ο νεαρός υπηρέτησε με μεγάλη ταπείνωση όλη την αδελφότητα και ξεχώρισε ιδιαίτερα στη νηστεία και στην εγκράτεια. Έπειτα από χρόνια αυστηρής δοκιμασίας, ο μακάριος Μακάριος τον αξίωσε να λάβει το ιερατικό αξίωμα και να γίνει πρεσβύτερος της Εκκλησίας. Σύντομα η φήμη του Γρηγορίου ως πνευματικού καθοδηγητή εξαπλώθηκε παντού, και πολλοί έφταναν στο μοναστήρι ζητώντας πνευματική συμβουλή.

Ο πρίγκιπας του Γαλίτς Γεώργιος τον παρακάλεσε να βαπτίσει τους δύο μικρούς γιους του και να γίνει ανάδοχός τους στην ιερή κολυμβήθρα. Ο μεγάλος πρίγκιπας της Μόσχας Βασίλειος Δημητρίεβιτς ήθελε επίσης να τον τοποθετήσει αρχιμανδρίτη στην πόλη του Ροστόβ. Αποφεύγοντας την ανθρώπινη δόξα, ο Όσιος εγκατέλειψε την ηγουμενία της μονής της Παναγίας και αναζήτησε τόπους απάτητους και άγνωστους. Άκουσε για τον Όσιο Διονύσιο τον Γλουσίτσκι και πήγε στη μονή του, όπου έζησε με υπακοή για δέκα ολόκληρα χρόνια.

Έπειτα αποσύρθηκε στην έρημο ανατολικά της μονής του Γλουσίτσκι και έζησε εκεί σε διαρκή κόπο και θεοφιλή προσευχή. Όταν άρχισαν να συναθροίζονται γύρω του πιστοί μαθητές, ανέγειρε ναό προς τιμήν της Συνάξεως της Παναγίας. Περιτείχισε τη νέα μονή με ξύλινο φράκτη και έζησε εκεί σε αδιάλειπτους κόπους, σε νηστείες και ολονύκτιες αγρυπνίες πνευματικής ασκήσεως. Είχε ιδιαίτερο χάρισμα να συμφιλιώνει τους εχθρευόμενους και να καταπραΰνει την οργή ανθρώπων που μάλωναν φιλόνεικα μεταξύ τους.

Πρώτος μοναχός της νέας αδελφότητας υπήρξε ο πρεσβύτερος Αλέξιος, ο οποίος στη μοναχική κουρά πήρε το όνομα Αλέξανδρος. Το χίλια τετρακόσια εικοσιέξι ολοκληρώθηκε ο πρώτος ναός της μονής προς τιμήν της Παναγίας μέσα στο πυκνό δάσος. Στις δύσκολες πολιτικές εποχές της Ρωσίας, ο όσιος Γρηγόριος ανέλαβε ρόλο ειρηνοποιού ανάμεσα στους πρίγκιπες και τους ηγεμόνες της εποχής. Όταν εκδιώχθηκε ο πρίγκιπας Βασίλειος Βασίλιεβιτς από τη Μόσχα και κατέλαβε βίαια τον θρόνο ο πρίγκιπας Γεώργιος, ο γέροντας ταξίδεψε στην πρωτεύουσα.

Με τολμηρά και σοφά λόγια ο Όσιος έπεισε τον πρίγκιπα Γεώργιο να μην κρατά τον ξένο θρόνο και να επιστρέψει στην πατρίδα του. Οι δύο πρίγκιπες συμφιλιώθηκαν χάρη στις μεσιτείες του, και ο καθένας πήρε πίσω τη δική του ηγεμονία στη χώρα του. Λίγο αργότερα, ο πρίγκιπας Δημήτριος Σεμιάκα, γιος του Γεωργίου, εισέβαλε με στρατό στη γη της Βολογκντά. Προκαλούσε μεγάλες συμφορές και θλιβερά δεινά στους χριστιανούς κατοίκους της πόλης και στους αδύναμους ταπεινούς ανθρώπους όλης της περιοχής.

Ο Άγιος, ζηλωτής της σωτηρίας του λαού, πήγε ο ίδιος μπροστά στον πρίγκιπα Δημήτριο και τον ήλεγξε με παρρησία και ευθύτητα. Του είπε ότι κάνει έργα που δεν ταιριάζουν σε χριστιανό και ότι το αίμα των ορφανών φωνάζει στον Θεό. Ο εξοργισμένος πρίγκιπας διέταξε τότε να τον πετάξουν από τη γέφυρα στο παγωμένο ποτάμι της Βολογκντά. Ο γέροντας έμεινε ακίνητος για ώρες ολόκληρες πάνω στις όχθες, ευχαριστώντας με χαρά τον Θεό για τη μεγάλη ύβρη. Ο έλεγχος του οσίου είχε όμως θαυμαστό αποτέλεσμα, και ο πρίγκιπας Σεμιάκα εγκατέλειψε σύντομα τα μέρη της Βολογκντά.

Έπειτα από πολλά χρόνια θεοφιλούς ζωής, ο Όσιος προαισθάνθηκε τον ερχομό του τέλους και κάλεσε κοντά του την αδελφότητα της μονής. Έδωσε τις τελευταίες πατρικές νουθεσίες και τοποθέτησε ηγούμενο αντί του εαυτού του τον συνασκητή του Αλέξανδρο. Πριν αναχωρήσει, μετέλαβε των Αχράντων Μυστηρίων και ζήτησε από τα αδέλφια να τον τιμήσουν χωρίς κανέναν εξωτερικό σεβασμό. Τους είπε ότι, μόλις χωριστεί η ψυχή του από το σώμα, να πάρουν τα πόδια του και να το σύρουν στον γειτονικό βάλτο.

Με αυτά τα λόγια ταπεινής αυτομεμψίας ξάπλωσε στο ταπεινό του στρώμα και έκανε επάνω του το σημείο του Σταυρού. Παρέδωσε την αγία ψυχή του στα χέρια του Χριστού, τον οποίο είχε αγαπήσει από τη νεότητά του με όλη του την ύπαρξη. Η μακαρία κοίμηση του Οσίου έγινε την τριακοστή Σεπτεμβρίου, το χίλια τετρακόσια σαράντα δύο, στη μονή που είχε ο ίδιος ιδρύσει. Ο Άγιος Διονύσιος ο Γλουσίτσκι ήταν εκείνος που είχε ζωγραφίσει με τα ίδια του τα χέρια τις πρώτες εικόνες του ναού.

Ο ίδιος ο Όσιος Γρηγόριος αντέγραφε με μεγάλο κόπο τα ιερά λειτουργικά κείμενα για την ανάγκη της νέας του αδελφότητας. Η σταθερή του παρρησία και η αυτοθυσία του αύξησαν την ευλάβεια του πιστού λαού γύρω από το πρόσωπό του. Ταις πρεσβείαις του οσίου και θεοφόρου πατρός ημών Γρηγορίου, ηγουμένου και θαυματουργού της μονής Πελσέμσκιϋ της Βολογκντά, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.