Στα ταραγμένα νερά του ύστερου Βυζαντίου, η Εκκλησία ανέδειξε λογίους ποιμένες με βαθιά παιδεία και αυταπάρνηση. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει με ιδιαίτερα λαμπρό τρόπο ο Άγιος Ευστάθιος ο Κατάφλωρος, σπάνια μορφή κληρικού και διανοητή. Έζησε τον δωδέκατο αιώνα και σπούδασε στη βασιλεύουσα Κωνσταντινούπολη φιλολογία και θεολογία, με μεγάλο ζήλο και επιμονή. Χειροτονήθηκε διάκονος στη μεγάλη Εκκλησία της Αγίας Σοφίας και διακρίθηκε εξαρχής για την πολυμάθεια και τη σύνεσή του.

Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους λογίους του Βυζαντίου, αναγνωρισμένος από όλους τους συγχρόνους ως αυθεντία στις επιστήμες. Το χίλια εκατό εβδομήντα τέσσερα εκλέχθηκε Μητροπολίτης Μύρων της Λυκίας και ανέλαβε αμέσως το ποιμαντικό έργο της επαρχίας. Τον επόμενο χρόνο προήχθη σε Αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης, της δεύτερης μεγαλύτερης πόλεως της αυτοκρατορίας, αναλαμβάνοντας μεγαλύτερες ευθύνες. Το έργο του στην Αρχιεπισκοπή υπήρξε προοδευτικό και τολμηρό, με ξεκάθαρη επιδίωξη την πνευματική ανανέωση του λαού.

Συνάντησε ωστόσο πολλές και έντονες αντιδράσεις από όσους ενοχλούσε η αυστηρότητα και η σαφήνεια της θεολογικής του διδασκαλίας. Το χίλια εκατό ογδόντα πέντε συνελήφθη από τους Νορμανδούς, όταν εκείνοι κατέλαβαν τη Θεσσαλονίκη με βίαιο τρόπο. Παρέμεινε σταθερά στο πλευρό του εμπερίστατου ποιμνίου και ενίσχυσε τον λαό μέσα στη φοβερή δοκιμασία της αιχμαλωσίας. Άφησε πλούσια φιλολογικά, ιστορικά και λαογραφικά έργα, τα οποία σώζονται και διδάσκουν τους μελετητές μέχρι σήμερα.

Κοιμήθηκε ειρηνικά λίγο πριν από το τέλος του δωδέκατου αιώνα και αργότερα αγιοκατατάχθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Ταις πρεσβείαις του εν αγίοις πατρός ημών Ευσταθίου Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης του Καταφλώρου, του σοφού διδασκάλου και ομολογητού της Ορθοδοξίας, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.