Ένας λήσταρχος Άραβας από τη νότια Ήπειρο μεταστράφηκε θαυμαστά μέσα σε ναό στον Χριστό, όταν είδε αγγέλους να συλλειτουργούν με ιερέα. Ο Όσιος Βάρβαρος ανήκε αρχικά σε μια ληστρική ομάδα Αράβων κατακτητών, σύμφωνα με τον εγκωμιαστή του Κωνσταντίνο Ακροπολίτη. Η ομάδα αυτή επέδραμε στη νότια Ήπειρο και την Αιτωλία στις ημέρες του αυτοκράτορα Μιχαήλ του Τραυλού. Ο Μιχαήλ βασίλεψε από το έτος οκτακόσια είκοσι μέχρι το έτος οκτακόσια είκοσι εννέα μετά Χριστόν.
Σε κάποια σύγκρουση με ντόπιους πολεμιστές οι σύντροφοι του Βαρβάρου φονεύθηκαν, και εκείνος έμεινε εντελώς μόνος του. Από τότε ο Βάρβαρος περιφερόταν μοναχικός στα βουνά και έγινε λήσταρχος των απάτητων εκείνων ορεινών δρόμων της περιοχής. Έκανε αδιάβατους τους δρόμους και κατοικούσε ψηλά στα όρη και τους δασωμένους τόπους της Αιτωλίας. Κατ' οικονομία Θεού, μια ημέρα εισήλθε σε ορθόδοξο ναό προς τιμήν του Αγίου Μεγαλομάρτυρα Γεωργίου. Ο ναός βρισκόταν σε αγροτικό τόπο που ονομαζόταν Νήσα, στην ευρύτερη περιοχή της δυτικής Στερεάς Ελλάδος.
Εκείνη ακριβώς την ώρα τελούσε στον ιερό ναό ο ευσεβής ιερέας, ονόματι Ιωάννης, τη Θεία Λειτουργία. Κατά την ώρα της υψώσεως των Τιμίων Δώρων ο ιερέας τον είδε και προσευχήθηκε με μεγάλο φόβο. Τη στιγμή ακριβώς εκείνη ο Κύριος άνοιξε με θαυμαστό τρόπο τους πνευματικούς οφθαλμούς του ληστού Βαρβάρου. Είδε με έκπληξη τους λαμπρούς αγγέλους του Θεού να συλλειτουργούν δίπλα με τον ιερέα Ιωάννη μέσα στο ιερό βήμα. Όταν ο ιερέας τελείωσε εντελώς τη Θεία Λειτουργία, ο Βάρβαρος τον ρώτησε αμέσως ποιοι ήταν αυτοί.
Ο ιερέας του εξήγησε με σύνεση ότι η Οικονομία του Θεού τον αξίωσε να δει αυτά. Δηλαδή τα ουράνια εκείνα μυστήρια, τα οποία δεν μπορούν να δουν τα κοινά ανθρώπινα μάτια. Σκοπός του Θεού ήταν να οδηγήσει τον λήσταρχο σε βαθιά μετάνοια και επιστροφή στην ορθή πίστη. Ο Βάρβαρος αμέσως απέβαλε από επάνω του τα ληστρικά όπλα και αρχιερατικά κοσμήματα του ληστού. Μετανόησε με όλη την καρδιά του, ζήτησε το άγιο βάπτισμα και άρχισε να ασκητεύει στην έρημο.
Ο πνευματικός αγώνας του στην ορεινή περιοχή Τρύφου του Ξηρομέρου της Αιτωλοακαρνανίας έγινε σταδιακά μεγαλύτερος και αυστηρότερος. Επί τρία ολόκληρα έτη αγωνίσθηκε πνευματικά με αυστηρή νηστεία και αδιάλειπτη προσευχή στο σπήλαιό του. Σύμφωνα με τη μαρτυρία, βάδιζε σαν τετράποδο, έτρωγε χώμα και άγρια χόρτα της γης, και έκλαιγε διαρκώς. Οι σάρκες του ολόκληρες κατακόπτονταν με τρόπο εξαιρετικά αυστηρό για χάρη της σωτηρίας της ψυχής του. Μια νύχτα βαθιά ένας γεωργός, που έβοσκε εκεί τα ζώα του, σκότωσε κατά λάθος τον Όσιο Βάρβαρο.
Τον σκότωσε επειδή νόμισε ότι ήταν άγριο θηρίο της εκείθεν περιοχής, λόγω της σκοτεινής νύχτας. Ο τάφος του Οσίου ανέδιδε αμέσως ευώδες μύρο, και ο Όσιος επιτελούσε πολλά θαύματα στον λαό. Ο Όσιος Βάρβαρος αναφέρεται στην τοπική αγιολογία της Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλοακαρνανίας και Κερκύρας της Δυτικής Ελλάδος. Τιμάται εκεί ως Όσιος Βάρβαρος ο Πενταπολίτης, και η μνήμη του εορτάζεται στις είκοσι τρεις Ιουνίου εκάστου έτους. Μέχρι σήμερα στην Αιτωλοακαρνανία ο εκείθεν λαός μιλά για το ασκητικό σπήλαιο και το αγίασμα του Οσίου.
Στο σπήλαιο εκείνο πέρασε τα δεκαοκτώ χρόνια της πνευματικής του ασκήσεως μαζί με το θαυματουργό αγίασμά του. Το έτος χίλια πεντακόσια εβδομήντα ένα ένας Βενετός στρατιωτικός Σκλαβούνος προσευχήθηκε με ευλάβεια στον Όσιο. Είχε λάβει μέρος στη ναυμαχία της Ναυπάκτου, και ασθένησε ξαφνικά από θανατηφόρα και ανίατη ασθένεια. Είδε τότε σε όραμα τον Όσιο, ο οποίος τον προσκάλεσε να προσκυνήσει τον τίμιο τάφο του. Όταν έφτασε στον τάφο του Οσίου, προσκύνησε με βαθιά ευλάβεια και θεραπεύθηκε εντελώς από την ασθένεια.
Έκανε στη συνέχεια ανακομιδή των τιμίων λειψάνων του Οσίου, με σκοπό τη μεταφορά τους στη Βενετία. Όταν περνούσε από την Κέρκυρα για ανεφοδιασμό, σταμάτησε στο χωριό Ποταμός, όπου θεραπεύθηκε ένας παράλυτος. Έτσι σήμερα στην Κέρκυρα υπάρχει αυτός ο ιερός ναός προς τιμήν του Οσίου Βαρβάρου του μυροβλύτου. Είθε με τις πρεσβείες του Οσίου ο Κύριος να ελεεί και να σώζει τις ψυχές μας, αμήν.