Όσιος Ιωσήφ ο Ησυχαστής και Σπηλαιώτης

Πάνω στους απόκρημνους βράχους του Αγίου Όρους, εκεί που η σιωπή της ερήμου ψιθυρίζει την ευχή του Ιησού, έζησε ένας από τους μεγαλύτερους ησυχαστές του εικοστού αιώνα. Ο όσιος Ιωσήφ ο Ησυχαστής γεννήθηκε το έτος χίλια οκτακόσια ενενήντα οκτώ, στο χωριό Λεύκες της Πάρου, του ηρεμικού νησιού των Κυκλάδων. Οι γονείς του ήταν φτωχοί και αναγκάζονταν να εργάζονται πολύ σκληρά, για να συντηρήσουν την πολυμελή οικογένειά τους. Ο πατέρας του ονομαζόταν Γεώργιος και πέθανε πολύ νωρίς, αφήνοντας ορφανά τα μικρά παιδιά του στη μέση των δυσκολιών.

Η μητέρα του Μαρία ανέλαβε τότε την προστασία και τη φροντίδα ολόκληρης της οικογένειας με αυταπάρνηση και αγάπη. Ήταν ευλογημένη ψυχή, με απλότητα και ακεραιότητα χαρακτήρα, και πήγαινε πολύ συχνά στην εκκλησία για λειτουργία και φροντίδα. Όταν ο μικρός Φραγκίσκος, που ήταν το κοσμικό όνομα του Οσίου, έφυγε για να γίνει μοναχός, η μητέρα του αποκάλυψε. Είχε δει, καθώς ήταν στο κρεβάτι μετά τη γέννα, να ανοίγει η στέγη και να κατεβαίνει ένας φτερωτός και πολύ ωραίος νέος, λουσμένος σε φως.

Εκείνος της είπε ότι έχει εντολή να πάρει το μωρό, και της έδωσε ένα πολύτιμο κόσμημα σε σχήμα σταυρού ως ασφαλή επιβεβαίωση. Από τότε πίστευε η ευλαβής Μαρία ότι κάποτε ο μικρός Φραγκίσκος θα ακολουθούσε αναμφισβήτητα τον Χριστό στην ασκητική ζωή. Ο όσιος μέχρι την εφηβική του ηλικία παρέμεινε στο νησί του και βοηθούσε τη μητέρα του στις διάφορες οικιακές εργασίες. Έπειτα έφυγε για τον Πειραιά, όπου εργαζόταν ως μικροέμπορος, και αργότερα η κύρια εργασία του μεταφέρθηκε στην Αθήνα.

Ήταν πολύ δραστήριος και εργατικός νέος, αλλά απέφευγε επιμελώς την πονηρία και την αδικία στις συναλλαγές του. Τότε άρχισε να μελετά πατερικά βιβλία, και ιδιαίτερο ενθουσιασμό προκαλούσαν σε αυτόν οι βίοι των μεγάλων ασκητών της ερήμου. Την οριστική του απόφαση για τον μοναχισμό πήρε ύστερα από ένα αξιοθαύμαστο όραμα, το οποίο έλαβε ένα βράδυ. Είδε στον ύπνο του ότι περνούσε έξω από βασιλικά ανάκτορα, και τότε δύο αξιωματικοί της φρουράς τον ανέβασαν επάνω.

Σε ένα πολύ υπέροχο ανάκτορο, ανώτερο από κάθε επίγειο, του φόρεσαν μια ολόλευκη και πολύτιμη στολή. Του είπαν τότε ότι από εκεί και εμπρός θα υπηρετεί τον Βασιλέα του ουρανού στον τόπο αυτόν. Όταν ξύπνησε, η εντολή ηχούσε διαρκώς μέσα του, σταμάτησε τις εργασίες του και ολόκληρη η κατάστασή του άλλαξε. Έτσι πήρε την οριστική απόφαση και αναχώρησε για το Άγιον Όρος, αναζητώντας τη γνήσια ησυχαστική ζωή. Πρώτος σταθμός του ήταν τα Κατουνάκια, όπου ζούσε τότε ο αείμνηστος γέροντας Δανιήλ, ιδρυτής της αδελφότητος των Δανιηλαίων.

Από τον γέροντα Δανιήλ, που ήταν ευλαβής και συνετός άνθρωπος, ο νέος αυτός μοναχός έλαβε μεγάλη πνευματική βοήθεια. Δεν έμεινε όμως κοντά του, διότι αγαπούσε την πιο αυστηρή ησυχαστική ζωή, μακριά από κάθε θόρυβο. Σε μια πανήγυρη της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στην κορυφή του Άθωνα, γνώρισε τότε τον γέροντα Αρσένιο και έγινε συνασκητής του. Έκτοτε ο πατήρ Αρσένιος έγινε ο μόνιμος συνασκητής του και δεν χώρισαν ποτέ πλέον σε ολόκληρη τη μετέπειτα ζωή τους.

Υποτάχθηκαν τότε στον γέροντα Εφραίμ, που είχε την καλύβη του Ευαγγελισμού στα Κατουνάκια του Αγίου Όρους, και έλαβαν την ευχή του. Έπειτα μαζί με τον γέροντά τους Εφραίμ έφυγαν για τη Σκήτη του Αγίου Βασιλείου, για ακόμα περισσότερη και αυστηρότερη άσκηση. Μετά την κοίμηση του γέροντος Εφραίμ, οι δύο τους άρχισαν τους μεγάλους και επώδυνους ασκητικούς αγώνες. Η άσκησή τους ήταν η νηστεία, η αγρυπνία και η αδιάλειπτη προσευχή για τη σωτηρία του κόσμου.

Κυριότερο όμως έργο αποτελούσε γι' αυτούς η νήψη και ο εγκλεισμός του νοός στην καρδιά μέσω της αδιαλείπτου ευχής. Το έτος χίλια εννιακόσια τριάντα οκτώ, μαζί με τον πατέρα Αρσένιο, μετακόμισαν στις απόκρημνες σπηλιές της Μικράς Αγίας Άννης. Σε ένα από τα σπήλαια εκείνα υπήρχε εκκλησία του Τιμίου Προδρόμου, την οποία διαμόρφωσαν και έκτισαν λίγα κελλιά γύρω της. Στο ταπεινό σπήλαιο εκείνο του Τιμίου Προδρόμου παρέμειναν μέχρι το έτος χίλια εννιακόσια σαράντα επτά, ασκούμενοι σκληρά.

Εκεί ασκήθηκαν και ετοιμάστηκαν τα πνευματικά παιδιά του οσίου, που έγιναν αργότερα ηγούμενοι σε άλλα μοναστήρια του Όρους. Στον όσιο Ιωσήφ οφείλεται η πνευματική αναγέννηση και η επάνδρωση έξι ιερών μονών του Αγίου Όρους, καρπός μακρόχρονης ευχής του. Οφείλεται επίσης η ζωντάνια πολλών γυναικείων αδελφοτήτων στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο, οι οποίες ευεργετήθηκαν από τη διδασκαλία του. Από αυτό το ταπεινό σπήλαιο ξεκίνησε επίσης ο γέροντας Εφραίμ και ίδρυσε στον Καναδά και την Αμερική ιερούς Παρθενώνες.

Είναι πνευματικά φυτώρια, από τα οποία μεταφυτεύεται και εξαπλώνεται το Ορθόδοξο Πνεύμα στα πέρατα του κόσμου. Η αρετή απαιτεί μεγάλο κόπο για να την αποκτήσει κανείς, αλλά μόλις την αποκτήσει, η ευωδία της δεν συγκρατείται. Το Ορθόδοξο ασκητικό Πνεύμα μπορεί να αναμορφώσει τον σύγχρονο κόσμο και να αναπλάσει τον άνθρωπο που έχασε σήμερα τον δρόμο του. Το έτος χίλια εννιακόσια πενήντα ένα μεταφέρθηκε στη Νέα Σκήτη, στην καλύβα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.

Εκεί παρέμεινε έως την κοίμησή του, η οποία συνέβη στις δεκαπέντε Αυγούστου του έτους χίλια εννιακόσια πενήντα εννέα. Ήταν ακριβώς η μεγάλη εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, της οποίας υπήρξε πιστός ικέτης και ζηλωτής όλη του τη ζωή. Την παραμονή της κοιμήσεώς του τον επισκέφθηκε ο κύριος Σχοινάς από τον Βόλο, με τον οποίο ήταν παλιοί γνώριμοι. Όταν εκείνος τον ρώτησε για την υγεία του, ο όσιος του απάντησε ότι αύριο θα αναχωρήσει για την αιώνια πατρίδα.

Όταν θα ακούσεις τις καμπάνες, του είπε, να ενθυμηθείς τον λόγο μου και την αλήθεια αυτής της προφητείας. Το βράδυ της αγρυπνίας της Κοιμήσεως της Παναγίας ο γέροντας συνέψαλλε όσο μπορούσε με τους πατέρες της συνοδείας. Στη Θεία Λειτουργία, την ώρα που κοινώνησε τα Άχραντα Μυστήρια, ψέλλισε σιγανά τα λόγια εφόδιον ζωής αιωνίου. Ξημέρωσε η δεκάτη πέμπτη Αυγούστου και ο γέροντας κάθισε στη μαρτυρική του πολυθρόνα μέσα στην αυλή του ησυχαστηρίου.

Περίμενε με υπομονή την ώρα και τη στιγμή, σίγουρος για την πληροφορία που του είχε δώσει η Παναγία. Κάλεσε τους πατέρες να βάλουν την τελευταία μετάνοια και τους ζήτησε να κάνουν θερμή ευχή, ώστε να αναχωρήσει εν ειρήνη. Ύστερα από λίγο σήκωσε τα μάτια του ψηλά και κοίταξε επίμονα προς τον ουρανό για δύο περίπου λεπτά. Έπειτα γύρισε προς τους πατέρες και είπε με νηφαλιότητα και άρρητη γαλήνη: «όλα ετελείωσαν, φεύγω, αναχωρώ, ευλογείτε».

Με αυτά τα λόγια έγειρε το κεφάλι του δεξιά και παρέδωσε την ψυχή του στα χέρια του γλυκύτατου Κυρίου. Η διδασκαλία του διασώζεται σε εξηνταπέντε ιερές επιστολές, εκδομένες από την Ιερά Μονή Φιλοθέου του Άθω. Ταις πρεσβείαις του οσίου Ιωσήφ του Ησυχαστού, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.