Φωτεινός Σταυρός λαμπρότερος του ηλίου εμφανίστηκε στον ουρανό πάνω από τα Ιεροσόλυμα στις επτά Μαΐου του τριακόσια πενήνταένα. Εκτεινόταν από τον φρικτό λόφο του Γολγοθά μέχρι το Όρος των Ελαιών, σε απόσταση δεκαπέντε σταδίων ή πέντε μιλίων. Μετά την κοίμηση του πρώτου χριστιανού αυτοκράτορα Μεγάλου Κωνσταντίνου, ανέλαβε τον θρόνο ο γιος του Κωνστάντιος. Εκείνος έπεσε στην κακόδοξη αίρεση του Αρείου, ο οποίος βλασφημούσε τον Υιό του Θεού με ασέβεια.

Ο αιρετικός Άρειος δίδασκε ότι ο Κύριος Ιησούς Χριστός ήταν απλό κτίσμα και όχι αληθινός Θεός εκ Θεού. Ακόμα και μετά την Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο της Νικαίας, στα τριακόσια εικοσιπέντε, πολλοί παρασύρθηκαν προς αυτή τη φοβερή πλάνη. Ο Κωνστάντιος, ως κυβερνήτης του ανατολικού τμήματος της αυτοκρατορίας, υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής του αρειανισμού και προστάτης των αιρετικών δασκάλων του. Οι δύο αδελφοί του, Κωνσταντίνος ο Δεύτερος και Κώνστας, ήταν ορθόδοξοι χριστιανοί και διοικούσαν τη Δύση της απέραντης αυτοκρατορίας.

Σκοτώθηκαν όμως και οι δύο σε διαφορετικές μάχες γύρω στο τριακοσιοστό πεντηκοστό έτος μετά Χριστόν, μέσα σε εμφύλιες συγκρούσεις. Έτσι ο Κωνστάντιος έμεινε μοναδικός κυρίαρχος της αυτοκρατορίας και εδραίωσε ακόμα περισσότερο την αρειανική αίρεσή του στην επικράτεια. Επέβαλε με τη βασιλική του εξουσία τη φοβερή κακοδοξία και πίεσε σκληρά τους ορθοδόξους πιστούς της Ανατολής. Την ίδια χρονιά, ο Άγιος Κύριλλος ανήλθε στον πατριαρχικό θρόνο των Ιεροσολύμων και ξεκίνησε σθεναρό αγώνα κατά της αρειανικής αιρέσεως.

Με αυτή τη γενική κατάσταση συνέβη το θαυμαστό σημείο, για να στηρίξει τους ορθοδόξους και να ντροπιάσει τους αιρετικούς αρειανούς. Στην εορτή της Αγίας Πεντηκοστής, στις επτά Μαΐου περί την τρίτη ώρα της ημέρας, εμφανίστηκε στον ουρανό η μορφή του τιμίου Σταυρού. Έλαμπε με ανεκλάλητο φως, πολύ πιο δυνατό από τις ακτίνες του ηλίου, και τον είδαν όλοι οι κάτοικοι της πόλεως με δέος. Το πλάτος του ουρανίου Σταυρού αντιστοιχούσε ακριβώς προς το μήκος του και το χρώμα του θύμιζε ουράνιο πολύχρωμο τόξο.

Η ομορφιά και το μεγαλείο της οπτασίας τραβούσε ολόκληρα τα βλέμματα όλων των κατοίκων προς αυτό το θεϊκό σημείο. Όποιος βρισκόταν στο σπίτι του ή στην εργασία του άφησε τα πάντα και βγήκε έξω για να δει το θαυμαστό αυτό σημείο. Πλήθη Ιεροσολυμιτών, γέροντες και νέοι, άντρες και γυναίκες, ακόμα και με μωρά στην αγκαλιά, έσπευσαν προς τους ναούς της πόλεως. Οι παρθένες κοπέλες, που ζούσαν με αυστηρή σιωπή στα κελιά τους, βγήκαν επίσης για να ατενίσουν την ουράνια εμφάνιση.

Όλοι μαζί, ντόπιοι και ξένοι, ορθόδοξοι και ετερόδοξοι, δοξολογούσαν με μία φωνή τον Κύριο Ιησού Χριστό. Ομολογούσαν ότι είναι αληθινός Θεός εκ Θεού αληθινού και προνοητής μεγάλων θαυμασίων μέσα στον κόσμο των ανθρώπων. Με ένα στόμα και μία καρδιά αναπέμπονταν δοξολογίες και ευχαριστίες προς τον Νικητή του θανάτου, Σωτήρα Χριστό μας. Οι αρειανοί αιρετικοί ντροπιάστηκαν βαθιά μπροστά σε αυτό το θεϊκό σημείο, καθώς αναγκάστηκαν να αναγνωρίσουν τη Θεότητα του Χριστού.

Πληροφορήθηκαν αμέσως ότι η αληθινή πίστη της Εκκλησίας δεν στηρίζεται στην εξωτερική σοφία των ανθρώπων ή στις φιλοσοφίες. Στηρίζεται στην αποκάλυψη του Αγίου Πνεύματος και επισφραγίζεται με ουράνια θαυμαστά σημεία στον λαό του Θεού. Ο πατριάρχης Ιεροσολύμων Κύριλλος έγραψε αμέσως επιστολή στον αυτοκράτορα Κωνστάντιο για να του γνωστοποιήσει το θαυμαστό αυτό σημείο. Παρακαλούσε τον αυτοκράτορα να επιστρέψει στην ορθόδοξη διδασκαλία και να αφήσει πίσω του τη φοβερή πλάνη του αρειανισμού.

Η επιστολή αυτή έχει διασωθεί μέχρι σήμερα και αποτελεί πολύτιμη μαρτυρία της εκκλησιαστικής ιστορίας του τετάρτου αιώνος. Ο ιστορικός Ερμίας Σωζομενός μαρτυρεί ότι μέσω αυτής της εμφανίσεως πολλοί Ιουδαίοι και Έλληνες πίστεψαν στον Σωτήρα Χριστό. Προσήλθαν με μεταμέλεια στην αληθινή πίστη και έλαβαν με χαρά το άγιο βάπτισμα στους ναούς των Ιεροσολύμων. Αποτέλεσμα αυτής της θείας οπτασίας ήταν η στροφή της πόλεως προς την αληθινή ορθόδοξη πίστη του Σωτήρα.

Πλήθη ψυχών απαλλάχθηκαν από τα σκότη της απιστίας και μπήκαν στη ζωή της Εκκλησίας με μετάνοια. Όλοι ευσεβώς δόξαζαν τον Χριστό, ο οποίος είναι ομοούσιος και συναΐδιος με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα του Παρακλήτου. Η οπτασία του τιμίου Σταυρού παρέμεινε πάνω από την Αγία Πόλη ολόκληρη μία εβδομάδα, και πολλοί είχαν την ευκαιρία να τη δουν. Αυτή η ουράνια οπτασία ενίσχυσε τους ορθοδόξους πιστούς και συνέβαλε στην επιστροφή πολλών αρειανών στην αληθινή πίστη του Σωτήρος Χριστού.

Πολλοί αιρετικοί, οι οποίοι είχαν παρασυρθεί από την κακόδοξη διδασκαλία, μετανόησαν και επανήλθαν στην Εκκλησία της αληθείας. Το γεγονός μάς υπενθυμίζει επίσης τη φοβερή Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου Ιησού Χριστού, στο τέλος των αιώνων του κόσμου. Σύμφωνα με τα λόγια του Ευαγγελίου τότε «θα φανεί στον ουρανό το σημείο του Υιού του ανθρώπου», όπως είπε ο Κύριος. Εμείς οι ορθόδοξοι πιστοί ομολογούμε με χαρά την ανερμήνευτη δύναμη του Θεού, την οποία φανέρωσε ο τίμιος Σταυρός.

Υψώνουμε ευχαριστίες προσευχές προς τον Κύριο της δόξης και προσκυνούμε με ευλάβεια το υποπόδιο των ποδών του. Ικετεύουμε το έλεός του στις ώρες της προσευχής μας μέσα στους ιερούς ναούς της ορθοδόξου παραδόσεως. Παρακαλούμε ώστε στη Δευτέρα φοβερή του παρουσία να μας αξιώσει να δούμε το ουράνιο σημείο του Υιού του ανθρώπου. Να μας ενισχύσει στην ώρα της κρίσεως με τη χάρη του τιμίου και ζωοποιού Σταυρού του. Παρακαλούμε τον Κύριο, μέσω του Σταυρού του ως κλειδί, να ανοίξει τις πύλες της επουρανίου βασιλείας στους πιστούς.

Όπως άλλοτε άνοιξε τον παράδεισο στον ευγνώμονα ληστή, ο οποίος ομολόγησε στον σταυρό την πίστη του στον Σωτήρα. Έτσι ας μας κατατάξει και εμάς ανάμεσα στα τέκνα της δεξιάς του στην ημέρα της φοβερής κρίσεως. Ο Σταυρός παρέμεινε φωτεινός μάρτυρας ότι η πίστη της Εκκλησίας στηρίζεται σε ουράνιες αποκαλύψεις και όχι σε ανθρώπινες σοφίες. Φανέρωσε σε όλο τον κόσμο τη Θεότητα του Σωτήρος Χριστού και κατήσχυνε τον Άρειο και τους οπαδούς του. Ο Σταυρός έγινε όπλο ειρήνης για τους πιστούς και νίκη ακαταμάχητη στους πνευματικούς πολέμους κατά του εχθρού.

Ως ο Κύριος του ουρανού άνοιξε τους κλειστούς ουρανούς πάνω από τα Ιεροσόλυμα και έλαμψε με τις προφανείς ακτίνες του Σταυρού του. Επί της γης ο πάναγνος Σταυρός έλαμψε με αληθινή χάρη και θεϊκή δύναμη μπροστά σε όλο τον κόσμο. Όσοι δέχθηκαν τις ακτίνες του οδηγήθηκαν προς το αδυσώπητο φως της επουρανίου ζωής και της σωτηρίας. Στους πολέμους ο τίμιος Σταυρός παραμένει αήττητη νίκη και ασφαλές καταφύγιο για τους πιστούς του Χριστού. Με τη δύναμη του τιμίου και ζωοποιού Σταυρού, αξίωσε και εμάς Κύριε, της επουρανίου σου βασιλείας.