Παναγία η Διασώζουσα της Πάτμου

Στο νότιο μέρος της Ιεράς Μονής του Θεολόγου, λίγα μόλις βήματα μακριά από το επιβλητικό μοναστήρι, ορθώνεται ο σεπτός Ναός της Παναγίας της Διασωζούσης. Παλιά ήταν μικρός και χαμηλοτάβανος, αλλά καλλιτεχνικά κτισμένος, με διαστάσεις περίπου εφτά μέτρα κάθε πλευρά του χώρου του. Τελευταία ο μικρός αυτός Ναός επεκτάθηκε στο δυτικό του μέρος και έχει σήμερα μήκος δεκαεπτά μέτρα και πλάτος επτά. Ο ακριβής χρόνος της ίδρυσής του παραμένει άγνωστος, καλυμμένος μέσα στις σκοτεινές καμπυλώσεις της μακραίωνης παράδοσης της Πάτμου.

Διασώθηκαν όμως οι παλιοί τίτλοι ιδιοκτησίας του από διάφορες εποχές, οι οποίοι φανερώνουν την πολύ αρχαία ύπαρξή του. Από αυτούς αποκαλύπτεται με βεβαιότητα ότι ο σεπτός Ναός ιδρύθηκε αρκετά πριν από το έτος χίλια πεντακόσια. Ο πρώτος γνωστός τίτλος, που χρονολογείται το χίλια πεντακόσια ενενήντα, αναφέρει αξιόλογους μάρτυρες ιερωμένους και λαϊκούς της Πάτμου. Εκείνοι, μετά από μια φιλονικία ανάμεσα στον ιερέα Θωμά και τον Γεώργιο Μάγγιπα για την κυριότητα του ναού, βεβαιώνουν την παλιά καταγωγή του.

Στο υπέρθυρο της παλιάς δυτικής εξόδου υπήρχε εντοιχισμένη μια αρχαία επιγραφή, που μνημόνευε την ανακαίνιση του Ναού στις είκοσι οκτώ Ιουνίου. Η επιγραφή σώθηκε μέχρι σήμερα και στερεώθηκε σε άλλη θέση, μετά την ευρεία επέκταση του Ναού το χίλια εννιακόσια πενήντα έξι. Για την προέλευση της θαυματουργής Αγίας Εικόνας της Διασωζούσης δεν σώθηκε καμία γραπτή μαρτυρία στους αιώνες. Η ζωντανή παράδοση όμως της Πάτμου αναφέρει ότι η ιερή Εικόνα ανήκει στις εβδομήντα Εικόνες του Ευαγγελιστή Λουκά.

Ο Ευαγγελιστής Λουκάς, που υπήρξε γιατρός κατά τη μαρτυρία του Παύλου, ζωγράφισε τη Μητέρα του Θεού με τον γλαφυρό κάλαμό του. Μία ευλαβής παράδοση της Εκκλησίας αναφέρει ότι ζωγράφισε τρεις διαφορετικές εικόνες της Θεοτόκου και τις παρουσίασε σε αυτήν, όταν ακόμη ζούσε. Εκείνη τις ευλόγησε στοργικά και είπε προφητικά: «Η Χάρη του Υιού μου να είναι μαζί τους». Η αρχαιότητα της Εικόνας και η μεγάλη αξία της ως έργου ενάρετου καλλιτέχνη δεν χωρούν καμία αμφιβολία.

Γι' αυτό άλλωστε γίνονται αδιάκοπα μέσα από αυτήν τα μεγάλα θαύματα, που επιτρέπει η Παναγία να γίνονται σε όσους προσέρχονται με βαθιά πίστη. Η ιερή Εικόνα έχει διαστάσεις ογδόντα δύο εκατοστά επί εξήντα πέντε και υπέστη παλαιότερα, άγνωστο πότε ακριβώς, εγκαύματα και επιζωγραφήσεις. Είναι σήμερα καλυμμένη με αργυροεπίχρυσες πλάκες, πάνω στις οποίες ο τότε χρυσοχόος αποτύπωσε σφραγίδες κάποιων παλαιών νομισμάτων της εποχής του. Πρόσθεσε επίσης δύο χέρια εντέχνως επεξεργασμένα, με τα οποία η Θεοτόκος βαστάει με τρυφερότητα το βρέφος Ιησού στην αγκαλιά της.

Κάτω στο πλαίσιο της Εικόνας υπάρχει η χρονολογία της κατασκευής της αργυροεπίχρυσης επένδυσης, το έτος χίλια εφτακόσια τριάντα δύο. Τα θαύματα που έγιναν μέσα από αυτήν την Εικόνα είναι αμέτρητα και θα χρειαζόταν ένας ολόκληρος τόμος για να καταγραφούν επαρκώς. Το πρώτο μεγάλο θαύμα σημειώθηκε το χίλια εφτακόσια τριάντα δύο, όταν οι πειρατές της Αλγερίας λυμαίνονταν τη Μεσόγειο και τα νησιά του Αιγαίου. Ένας ευσεβής Πάτμιος ονόματι Ευστράτιος Γλυκονικήτας ληστεύθηκε και αιχμαλωτίσθηκε από τους πειρατές σε μια ερημική παραλία της Πάτμου.

Τον μετέφεραν δέσμιο και αλυσοδεμένο στη Νότια Αφρική, και τον έκλεισαν σκληρά στις σκοτεινές φυλακές της μακρινής Τρίπολης. Ο δέσμιος Γλυκονικήτας παρακαλούσε αδιάκοπα κάθε ώρα την Παναγία τη Διασώζουσα, της οποίας ο Ναός βρισκόταν κοντά στο πατρικό του σπίτι. Μετά από αρκετό καιρό παρουσιάσθηκε στο κελλί του μία μεγαλόπρεπη σεμνή Γυναίκα, η οποία του είπε στοργικά να την ακολουθήσει. Αυτός όμως ήταν ακόμη δέσμιος και βαριά αλυσοδεμένος, και δεν μπορούσε να σηκωθεί από τη θέση του.

Ρώτησε με συστολή το όνομα και την ιδιότητά της, και πήρε την απάντηση ότι είναι γνωστή του και ονομάζεται Διασώζουσα. Πριν προλάβει να τελειώσει η απάντηση της Παναγίας, βρέθηκε ξαφνικά και ασύλληπτα ελεύθερος στο αγαπημένο λιμάνι της Πάτμου. Το Πνεύμα του Κυρίου τον είχε αρπάξει και τον μετέφερε κοντά στη γλυκιά του πατρίδα, στα παιδιά και στη σύζυγό του. Ο σωσμένος απένειμε τότε φόρο ευχαριστίας στη Θεοτόκο, παίρνοντας τα ασημένια σκεύη της συζύγου και επενδύοντας με αυτά την Αγία Εικόνα.

Το Νοέμβριο του χίλια οκτακόσια ογδόντα οκτώ μια ευσεβής Πάτμια αρρώστησε σοβαρά από αναφυλαξία, με εξανθήματα σε όλο της το σώμα. Η ασθενής ζητούσε αδιάκοπα τη Βοήθεια της Παναγίας, ικετεύοντας με δάκρυα να της δοθεί ανακούφιση από τους αφόρητους πόνους. Μια Γυναίκα την επισκέφθηκε στον ύπνο της και σταύρωσε όλα τα πονεμένα μέλη της με ένα μεγάλο, λαμπερό Σταυρό. Αμέσως ένιωσε δροσιά να διαπερνά όλο το σώμα της και θεραπεύθηκε πλήρως, την ίδια μάλιστα ευλογημένη ημέρα.

Τον Αύγουστο του χίλια εννιακόσια πέντε μια άλλη γυναίκα από την Πάτμο, που έμενε στην Ισμαηλία της Αιγύπτου, αρρώστησε από τυφοειδή πυρετό. Ο γιατρός, που ήταν Άραβας αλλόθρησκος, διαπίστωσε τη σοβαρότητα της οξείας μορφής της ασθένειας και την έκρινε εξαιρετικά απελπιστική. Η άρρωστη ζητούσε με δάκρυα τη βοήθεια της Διασωζούσης και έταζε το δακτυλίδι της σε αυτήν. Τη νύχτα είδε σε όνειρο μια μαυροντυμένη Γυναίκα στην είσοδο του Ναού, η οποία την καλούσε επίμονα με το όνομά της.

Της είπε εκείνη με σιγουριά ότι από εκείνη τη μέρα δεν θα δει πια κανένα κακό. Πράγματι ξύπνησε σε άριστη κατάσταση, ενώ ο Άραβας γιατρός υποχρεώθηκε να υπογράψει επίσημη βεβαίωση της θαυμαστής θεραπείας. Μια άλλη φορά στην Αίγυπτο μία γυναίκα είχε ήδη χάσει δύο παιδιά, και το τρίτο κινδύνευε άμεσα στο κρεβάτι. Τόσο η μητέρα όσο και η γιαγιά του παιδιού παρακαλούσαν αδιάκοπα με δάκρυα την Παναγία να σώσει τη ζωή του μικρού.

Ξαφνικά το ετοιμοθάνατο παιδί συνήλθε από τον λήθαργο του θανάτου και άρχισε με χαρά να μιλά στη μητέρα του. Είπε ότι μια Γυναίκα ήρθε κοντά του, έβαλε το χέρι στο μέτωπό του και του ανήγγειλε τη θεραπεία του. Η Παναγία της Διασωζούσης είχε αποκαλύψει τον εαυτό της μέσα στο ιερό φως που πλημμύρισε όλο το δωμάτιο εκείνη τη στιγμή. Στην Αμερική επίσης μία κόρη από γονείς Πάτμιους αρρώστησε βαριά, και ο γιατρός διαπίστωσε ότι χρειαζόταν άμεση χειρουργική επέμβαση.

Οι γονείς και οι συγγενείς παρακαλούσαν με θερμές δεήσεις την Διασώζουσα για την άμεση θεραπεία της αγαπημένης τους κόρης. Η μικρή ξύπνησε ξαφνικά από βαθύ ύπνο και είπε ότι έβλεπε μια Γυναίκα να βγαίνει από το δωμάτιο, αφού την θεράπευσε. Από εκείνη τη στιγμή θεραπεύθηκε πλήρως, χωρίς να χρειαστεί καμία επέμβαση και χωρίς να ξαναπάει σε γιατρό. Άλλο θαύμα συνέβη σε δάσκαλο της Πάτμου, που έπασχε βασανιστικά από τα μάτια του και αναζητούσε χωρίς αποτέλεσμα τη θεραπεία.

Σε όνειρο τού παρουσιάστηκε μια Γυναίκα, η οποία τον διαβεβαίωσε για τη γρήγορη και πλήρη θεραπεία των ματιών του. Τον οδήγησε μάλιστα μπροστά στην ίδια την πόρτα του Ναού της Διασωζούσης και ξύπνησε αμέσως ολότελα υγιής. Λίγους μήνες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, το χίλια εννιακόσια είκοσι δύο, κατέφθασε στην Πάτμο μια άγνωστη ευλαβής γυναίκα. Έφερε μαζί της δώδεκα ασημένια αφιερώματα, που το καθένα τους αναπαριστούσε έναν διασωθέντα Έλληνα στρατιώτη της εκστρατείας.

Τα κρέμασε με μεγάλη ευλάβεια στη θαυματουργή Εικόνα και αφιέρωσε αρκετή ποσότητα μεταξωτού υφάσματος στον Ναό. Διηγήθηκε ότι οι δώδεκα στρατιώτες είχαν βρεθεί σε αδιέξοδο κατά τη δραματική υποχώρηση από τη Μικρά Ασία. Παρακάλεσαν με πίστη την Υπερμάχω Στρατηγό, που τους εμφανίσθηκε λέγοντας ότι ονομάζεται Διασώζουσα και τους απάλλαξε από τον θάνατο. Το χίλια εννιακόσια είκοσι εννέα ένας υπερήλικας γέροντας έπαθε βαριά κρίση ειλεού, και ο γιατρός εξάντλησε όλες τις προσπάθειές του εντελώς μάταια.

Η σύζυγός του θυμήθηκε τότε τη θαυματουργό Εικόνα και την κάλεσε επίσημα στο σπίτι της με βαθιά πίστη. Ενώ έψαλλαν δίπλα στο κρεβάτι την Παράκληση, ο ασθενής αισθάνθηκε ξαφνικά πλήρη ανακούφιση και άρχισε να αναρρώνει. Άλλη θεραπεία σημειώθηκε γύρω στο χίλια εννιακόσια τριάντα δύο, όταν στείλανε λάδι από την κανδήλα της Παναγίας. Ο άρρωστος που υπέφερε βασανιστικά από ρευματισμούς αλείφθηκε με ευλάβεια και ανακουφίστηκε αμέσως, αποκαθιστώντας πλήρως την υγεία του.

Παρόμοιο θαύμα έγινε το χίλια εννιακόσια τριάντα εννέα σε έναν Πάτμιο, που έπεσε επικίνδυνα από ψηλά κλαδεύοντας την κληματαριά του σπιτιού του. Με το λάδι της κανδήλας θεραπεύθηκε πλήρως, και το θαύμα το βεβαίωσε με έκπληξη ο ίδιος ο γιατρός. Οι πιστοί προσέρχονται με ευλάβεια στη θαυματουργή εικόνα και ψιθυρίζουν, ταις πρεσβείαις της υπεραγίας Θεοτόκου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.