Άγιος Αλέξανδρος Επίσκοπος Κομάνων

Στη μικρή πόλη των Κομάνων, κοντά στη Νεοκαισάρεια του Πόντου, έπεφτε το λυκόφως πάνω στα ταπεινά εργαστήρια και τα σοκάκια της αγοράς. Εκείνη την εποχή, στις αρχές του τρίτου αιώνος, επίσκοπος της γειτονικής Νεοκαισάρειας ήταν ο μέγας Γρηγόριος ο Θαυματουργός. Στα ίδια τα Κόμανα ζούσε μέσα σε εθελούσια φτώχεια ένας άνδρας ονόματι Αλέξανδρος, του οποίου η θεάρεστη ζωή ήταν κρυμμένη από τα ανθρώπινα μάτια. Μόνο ο Θεός γνώριζε το βάθος της ψυχής και τη μεγαλοσύνη της ταπεινής και αφανούς πορείας του.

Ο Αλέξανδρος ήταν στην πραγματικότητα άνθρωπος μορφωμένος και πολυμαθής, που θα μπορούσε να αποκτήσει σημαντικά πλούτη και να απολαμβάνει την εκτίμηση όλων. Όμως εκείνος προτίμησε για χάρη του Χριστού την εκούσια πενία και την ταπεινή περιφρόνηση του κόσμου. Καταφρονώντας τη δόξα των ανθρώπων, δεν θεωρούσε τίποτα τις γνώσεις του και παρουσιαζόταν ως ένας απλός, αγράμματος και αφανής άνθρωπος της πόλης. Έτσι εκπλήρωνε στην πράξη τον λόγο του Αποστόλου, ότι όποιος θέλει να γίνει σοφός ενώπιον του Θεού, ας γίνει πρώτα ανόητος ενώπιον του κόσμου.

Επιθυμώντας να ζει από τον κόπο των χεριών του, ο μακάριος Αλέξανδρος διάλεξε με ακραία ταπείνωση το πιο ασήμαντο επάγγελμα της πόλης. Άρχισε να φτιάχνει κάρβουνα και να τα πουλά στην αγορά, εξασφαλίζοντας έτσι μόνος το λιτό καθημερινό του ψωμί. Το πρόσωπο και τα ρούχα του ποτίζονταν από τη μαύρη σκόνη των κάρβουνων, σαν να ήταν Αιθίοπας μέσα στην αγορά της πόλης. Όταν παρουσιαζόταν στους πάγκους, τα παιδιά γελούσαν με την εμφάνισή του και τον ακολουθούσαν με χλευασμούς και πειράγματα.

Σε ολόκληρη την πόλη των Κομάνων, ο μορφωμένος εκείνος άνθρωπος ήταν γνωστός μόνο ως ο μαυρισμένος καρβουνιάρης της γειτονιάς. Όμως ο Κύριος, που κατοικεί στα ύψη και επιβλέπει με αγάπη τους ταπεινούς, θέλησε να δοξάσει ακόμη μέσα στη ζωή τον δούλο του Αλέξανδρο. Ευδόκησε να γίνει αυτός στύλος και κόσμημα της Εκκλησίας του, και τον αξίωσε να ανέβει στο ύψος της επισκοπικής διακονίας. Εκείνη την εποχή κοιμήθηκε ο επίσκοπος των Κομάνων και οι κάτοικοι έστειλαν πρεσβεία στη Νεοκαισάρεια προς τον Γρηγόριο τον Θαυματουργό.

Του ζήτησαν με σεβασμό να έλθει ο ίδιος στην πόλη τους και να χειροτονήσει για εκείνους νέο επίσκοπο και ποιμένα. Ο άγιος Γρηγόριος έφτασε σύντομα στα Κόμανα και συγκάλεσε ιερά σύνοδο για την εκλογή του νέου ποιμενάρχη της πόλης. Όμως στη σύναξη ξέσπασαν αμέσως διαφωνίες, καθώς ο καθένας πρότεινε το δικό του υποψήφιο με βάση τα εξωτερικά χαρίσματα. Άλλοι ζητούσαν άνδρα ευγενούς καταγωγής, άλλοι κάποιον πλούσιο, άλλοι έναν λαμπρό ρήτορα και άλλοι έναν σεβαστό γέροντα της πόλης.

Όλους τους υποψηφίους τους έφερναν μπροστά στον άγιο Γρηγόριο, παρουσιάζοντάς τους ως άξιους κάθε επαίνου και της επισκοπικής τιμής. Ο άγιος Γρηγόριος όμως δεν βιαζόταν να επιλέξει και να χειροτονήσει, περιμένοντας ο ίδιος ο Κύριος να φανερώσει τον άξιο υποψήφιο. Στράφηκε τότε στη σύνοδο και τους θύμισε το παράδειγμα του προφήτη Σαμουήλ, όταν ο Θεός ζήτησε νέο βασιλέα για τον Ισραήλ. Όταν ο Ιεσσαί παρουσίασε στον Σαμουήλ τον μεγαλύτερο γιο του Ελιάβ, ο προφήτης ρώτησε αν αυτός ήταν ο εκλεκτός του Κυρίου.

Όμως ο Θεός του απάντησε να μην κοιτάει την εμφάνιση ούτε το ύψος του αναστήματος, γιατί τα κρίνει διαφορετικά από τους ανθρώπους. «Έτσι και εμείς», είπε ο άγιος Γρηγόριος στη σύναξη, «οφείλουμε να εκλέξουμε ποιμένα της πόλης σύμφωνα με την κρυφή γνώμη του Κυρίου». Ο άνθρωπος βλέπει το πρόσωπο και την εξωτερική όψη, αλλά ο Θεός παρατηρεί την κρυφή κατάσταση της καρδιάς και αξιολογεί την εσωτερική διάθεση. Τα λόγια αυτά του αγίου ενόχλησαν μερικούς από τους συγκεντρωμένους, οι οποίοι άρχισαν να σχολιάζουν χλευαστικά μεταξύ τους. Είπαν με ειρωνεία ότι, αν δεν κοιτάμε εμφάνιση και ευγενική καταγωγή, τότε και ο Αλέξανδρος ο καρβουνιάρης μπορεί να γίνει επίσκοπος των Κομάνων.

Η αναφορά στον ταπεινό καρβουνιάρη ξεσήκωσε αμέσως δυνατά γέλια ανάμεσα σε όλους τους παρευρισκόμενους της συνόδου. Ο άγιος Γρηγόριος όμως σώπασε για λίγο, σκέφτηκε με προσοχή και τους είπε ότι όχι τυχαία αναφέρθηκε εκείνος ο άνθρωπος. Άρχισε λοιπόν να ρωτά ποιος είναι αυτός ο Αλέξανδρος που μνημονεύουν με χλεύη, και εξέφρασε την επιθυμία να τον δει αμέσως. Ο μακάριος Αλέξανδρος βρισκόταν εκείνη την ώρα έξω από το κτίριο της συνόδου και κρατούσε τα μουλάρια όσων είχαν έλθει στην πόλη.

Μερικοί βγήκαν έξω και τον έφεραν μέσα στη σύναξη, μαυρισμένο και ντυμένο με τα φτωχικά κουρέλια του εργάτη. Όταν στάθηκε μπροστά στη σύνοδο, όλοι τον κοίταζαν περιπαικτικά και ξέσπασαν σε δυνατά γέλια από την όψη του. Εκείνος όμως στεκόταν μπροστά στον άγιο με βαθύ σεβασμό, συγκεντρωμένος εσωτερικά και αδιάφορος για όσους τον περιγελούσαν. Ο άγιος Γρηγόριος, που διέθετε χάρισμα διοράσεως, αναγνώρισε αμέσως μέσα του τη χάρη του Θεού που τον έκανε άξιο της επισκοπικής τιμής.

Σηκώθηκε από τη θέση του, αποτραβήχτηκε σε ιδιαίτερο χώρο και άρχισε να εξετάζει με σοβαρότητα τον Αλέξανδρο. Τον όρκισε στο όνομα του Θεού να του πει την πραγματική αλήθεια για τη ζωή και την ταυτότητά του. Εκείνος, αν και ήθελε να κρύψει τα πάντα, δεν τόλμησε να ψευστεί μπροστά σε τόσο σεβαστό ιεράρχη και φοβούμενος τον όρκο μίλησε. Διηγήθηκε πώς, ως άνθρωπος πολυμαθής, ταπείνωσε τον εαυτό του για τον Χριστό και ντύθηκε εκούσια το ένδυμα της φτώχειας.

Ο άγιος Γρηγόριος διαπίστωσε από τη συνομιλία τους ότι ο Αλέξανδρος γνώριζε άριστα όχι μόνο τις θύραθεν επιστήμες, αλλά και τις Άγιες Γραφές της Εκκλησίας. Ο ιεράρχης διέταξε τότε τους ανθρώπους του να πάρουν τον Αλέξανδρο, να τον πλύνουν προσεκτικά και να τον ντύσουν με καθαρά και πρέποντα ρούχα. Έπειτα κάθισε ξανά στη θέση του και συνέχισε στη σύνοδο μια θεόπνευστη ομιλία προς όλους τους συγκεντρωμένους. Μετά από λίγη ώρα μπήκε στη σύναξη ο άγιος Αλέξανδρος, πλυμένος, ντυμένος με λαμπρά ρούχα και απερίγραπτα σεμνός στην όψη.

Όλοι όσοι τον είχαν δει προηγουμένως μαυρισμένο τον αναγνώρισαν με δυσκολία και δεν μπορούσαν να συγκρατήσουν τον θαυμασμό τους. Ο άγιος Γρηγόριος άρχισε να συνομιλεί ανοιχτά μαζί του, θέτοντας ερωτήματα από τις Άγιες Γραφές και τη χριστιανική διδασκαλία. Ο Αλέξανδρος απαντούσε με τόση σύνεση και βαθιά γνώση, ώστε όλοι αναγκάστηκαν να τον αναγνωρίσουν ως αληθινά σοφό και μορφωμένο. Παράλληλα απορούσαν γιατί άνθρωπος τέτοιας πολυμάθειας έκρυβε για τόσο καιρό τη σοφία του και ζούσε ως αμαθής.

Κατηγορούσαν επίσης τον εαυτό τους, διότι περιγέλασαν έναν τόσο σοφό άνθρωπο που είχε ταπεινωθεί για χάρη του Χριστού. Τότε ολόκληρη η σύνοδος εξέλεξε με χαρά και ομοφωνία τον Αλέξανδρο ως νέο επίσκοπο της πόλης των Κομάνων. Έτσι εκπληρώθηκε ο λόγος του Κυρίου, ότι ο άνθρωπος κοιτάει το πρόσωπο αλλά ο Θεός βλέπει την καρδιά. Ο άγιος Γρηγόριος ανέβασε σταδιακά τον Αλέξανδρο τα βαθμίδια της ιεροσύνης, χειροτονώντας τον πρώτα πρεσβύτερο και στη συνέχεια επίσκοπο.

Μετά τη χειροτονία, ο άγιος Γρηγόριος του ζήτησε να εκφωνήσει στον λαό μια διδακτική και ψυχωφελή ομιλία. Όταν ο νέος επίσκοπος μίλησε, η χάρη του Αγίου Πνεύματος ανέβλυσε από το στόμα του σαν ποτάμι, συγκινώντας τις καρδιές των ακροατών. Όλη η πόλη χαιρόταν και δόξαζε τον Θεό που τους χάρισε έναν τόσο διδακτικό και θεοφώτιστο ποιμένα και πατέρα. Ο άγιος Γρηγόριος επέστρεψε ύστερα στη Νεοκαισάρεια, ενώ ο Αλέξανδρος ποίμαινε με αγάπη το ποίμνιο του Χριστού στα Κόμανα.

Με τα λόγια και τη ζωή του γινόταν συνεχώς παράδειγμα και πρότυπο αρετής για όλους τους πιστούς της πόλης. Εκείνη την εποχή έτυχε να βρίσκεται στα Κόμανα ένας νέος φιλόσοφος από την Αττική, που άκουγε με ειρωνεία τα κηρύγματα. Γελούσε με την απλότητα της ομιλίας του επισκόπου, η οποία ήταν στερημένη από τα τεχνικά στολίδια της ρητορικής τέχνης. Όμως ο άγιος Αλέξανδρος δεν φρόντιζε για την ωραιότητα του λόγου, αλλά μόνο για την οικοδομή των ψυχών των ακροατών.

Μια νύχτα ο Αττικός φιλόσοφος είδε σε όραμα ένα σμήνος υπέροχων λευκών περιστεριών να λάμπουν με ουράνια λαμπρότητα. Μια φωνή του είπε ότι αυτά είναι τα λόγια του επισκόπου Αλεξάνδρου, με τα οποία εκείνος ο ίδιος είχε γελάσει με αλαζονεία. Συγκλονισμένος από το όραμα, έτρεξε αμέσως στον επίσκοπο και ζήτησε με δάκρυα συγχώρεση για τη συμπεριφορά του. Σύντομα όμως, στα χρόνια της βασιλείας του Διοκλητιανού, ξέσπασε μεγάλος και βίαιος διωγμός εναντίον των χριστιανών της αυτοκρατορίας.

Οι ασεβείς ειδωλολάτρες συνέλαβαν τον άγιο Αλέξανδρο, τον επίσκοπο των Κομάνων, και τον οδήγησαν με βία μπροστά στους άρχοντες. Τον πίεσαν να αρνηθεί τον Χριστό και να προσφέρει θυσία στα κωφά είδωλα της εθνικής θρησκείας. Όμως εκείνος ομολόγησε με παρρησία τον Σωτήρα ενώπιον όλων και αρνήθηκε σταθερά κάθε υποχώρηση στους διώκτες του. Τότε τον υπέβαλαν σε φρικτά βασανιστήρια και τέλος τον έριξαν μέσα σε αναμμένη φωτιά, για να αποτελειώσουν τον γενναίο ομολογητή.

Μέσα στη φλόγα ο άγιος Αλέξανδρος παρέδωσε ειρηνικά την αγία ψυχή του στα χέρια του Χριστού του Θεού. Σύμφωνα με άλλες παραδόσεις, το μαρτύριό του συνέβη κατά τη βασιλεία του αυτοκράτορα Δεκίου, λίγο πριν τα χρόνια του Διοκλητιανού. Η μνήμη του μένει μέχρι σήμερα παράδειγμα ταπεινώσεως και αληθινής σοφίας μέσα στην Εκκλησία του Χριστού. Δείχνει σε όλους ότι η αληθινή αξία ενός ποιμένα δεν φαίνεται από τα εξωτερικά στολίδια, αλλά από την κρυφή καθαρότητα της καρδιάς.

Ο ταπεινός καρβουνιάρης που έγινε επίσκοπος υπενθυμίζει διαρκώς ότι ο Θεός δοξάζει εκείνους που ταπεινώνονται ολοκληρωτικά για το όνομά του. Η Εκκλησία τιμά την ιερή του μνήμη κάθε χρόνο τη δωδέκατη ημέρα του μηνός Αυγούστου με ευλάβεια και πνευματική αγαλλίαση. Ταις πρεσβείαις του αγίου Αλεξάνδρου επισκόπου Κομάνων, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.