Στα παραθαλάσσια χωριά της Μικράς Ασίας, εκεί όπου η σιωπή των πελάγων ενώνεται με τον αχό των ξακουστών μοναστηριών, γεννήθηκε ένας ασκητής με μεγάλη πνευματική ακτινοβολία. Στα τέλη του δέκατου τρίτου αιώνα, σε εποχή δύσκολη και ταραγμένη για το Βυζάντιο, ο Θεός ετοίμαζε έναν νέο πατέρα της νοεράς προσευχής. Ο όσιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης γεννήθηκε γύρω στο χίλια διακόσια εξήντα οκτώ στο παραθαλάσσιο χωριό Κλαζομενία, κοντά στην ξακουστή πόλη της Σμύρνης. Οι γονείς του ήταν πλούσιοι και ευσεβείς άνθρωποι, που τον ανέθρεψαν μέσα στην ορθόδοξη πίστη και την παράδοση της Εκκλησίας.

Γύρω στο χίλια διακόσια ενενήντα ο νεαρός Γρηγόριος αιχμαλωτίστηκε από Αγαρηνούς και οδηγήθηκε εξόριστος στη μακρινή πόλη της Λαοδικείας. Μέσα στη σκληρή αιχμαλωσία γεύτηκε την πικρή ξενιτιά, τους πειρασμούς και τη βαθιά μοναξιά της αλλόθρησκης γης. Όταν τελικά απέκτησε με ευλογία Θεού την ποθητή του ελευθερία, στράφηκε αμέσως προς τη μοναχική ζωή. Έφτασε ευλαβικά στο νησί της Κύπρου, όπου εκάρη μοναχός και έβαλε στέρεα θεμέλια για τον πνευματικό του αγώνα.

Από εκεί κατευθύνθηκε με ζήλο προς το άγιο Όρος Σινά, το ευλογημένο όρος της Παλαιάς Διαθήκης. Στο Σινά έλαβε αμέσως το μεγάλο και αγγελικό σχήμα και αφιερώθηκε στην αδιάλειπτη άσκηση και προσευχή. Στη Μονή της αγίας Αικατερίνης στο Σινά, ο νεαρός Γρηγόριος υπηρέτησε τους πατέρες ως ταπεινός μάγειρας και αρτοποιός για αρκετά χρόνια. Στη συνέχεια εργάστηκε ως αντιγραφέας ιερών κειμένων, διακρινόμενος για την επιμέλεια, την υπακοή και την πνευματική του ζωή.

Ξεπέρασε σύντομα όλους τους συγκατοίκους του στη μελέτη και στη βαθιά γνώση των Γραφών και των πατερικών βιβλίων. Η αυστηρότητα της ασκητικής του ζωής, με νηστείες, ολονύκτιες αγρυπνίες, ψαλμωδίες και πολύωρες ορθοστασίες στην προσευχή, προκάλεσε δύο αντιδράσεις. Σε ορισμένους έφερε θαυμασμό και ψυχωφελή κατάνυξη, ενώ σε άλλους ξυπνούσε ανθρώπινο φθόνο και σιωπηλή αντιδικία. Φεύγοντας ταπεινά από τη Μονή του Σινά, ο όσιος επισκέφθηκε με ευλάβεια την Αγία Ιερουσαλήμ και τους ιερούς Τόπους του Πάθους.

Έζησε επίσης για κάποιο διάστημα στο νησί της Κρήτης, ασκούμενος σε ησυχαστικά κελιά και ωφελούμενος από έμπειρους πνευματικούς πατέρες. Από εκεί κατευθύνθηκε προς το Άγιον Όρος του Άθω, με τα ξακουστά μοναστήρια και τους θεοφόρους ασκητές του. Έτσι απέκτησε στο πρόσωπό του την εμπειρία πολλών αιώνων μοναστικής ζωής από τα αρχαία ορθόδοξα μοναστήρια της Ανατολής. Μόνο ύστερα από αυτή την πολύχρονη μαθητεία και προετοιμασία ο όσιος αποσύρθηκε σε τόπο μοναχικό για βαθιά ησυχία και πνευματική περισυλλογή.

Έτσι ο Σιναΐτης ολοκλήρωσε τη μαθητεία του στους θεοφόρους πατέρες και βάδισε προς την κορύφωση της εσωτερικής ζωής της ψυχής. Σε ένα ταπεινό και ήσυχο κελί, μακριά από τη φασαρία του κόσμου και τις μέριμνες της κοινοβιακής ζωής, ο όσιος αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στη νοερά προσευχή. Συνδύασε σοφά τη συνεχή σιωπή και την προσευχή του Ιησού με αδιάκοπη σωματική εργασία, ακολουθώντας το πρότυπο των μεγάλων ησυχαστών. Η πολύτιμη πνευματική κληρονομιά του οσίου Γρηγορίου σώθηκε μέσα από τη διδασκαλία του για την εσωτερική και κρυφή ζωή της ψυχής.

Έγραψε δέκα πέντε κείμενα Περί ησυχίας και εκατόν τριάντα επτά κείμενα Περί εντολών και δογμάτων για ωφέλεια των πιστών. Σε ένα από αυτά διδάσκει ότι όποιος προσπαθεί να καταλάβει τις εντολές μέσω της μελέτης και της ανάγνωσης, χωρίς να τις τηρεί, σφάλλει βαριά. Λέει ότι αυτό μοιάζει σαν να εκλαμβάνει κανείς τη σκιά κάποιου πράγματος για την ίδια την πραγματικότητά του. Είναι όμως φημισμένος και ως αξιόλογος ορθόδοξος υμνογράφος, καθώς σε εκείνον αποδίδεται ο γνωστός ύμνος «Άξιόν εστιν».

Σε εκείνον αποδίδεται επίσης ο κανόνας προς την Αγία Τριάδα που διαβάζεται στην Κυριακάτικη Αγρυπνία, καθώς και κανόνας προς τον Τίμιο Σταυρό. Σε βιβλίο κανόνων του χιλίου τετρακοσίου επτά του οσίου Κυρίλλου του Λευκάλαβον σώζεται και ο Παρακλητικός Κανόνας προς τον Κύριο Ιησού Χριστόν, έργο του Σιναΐτη. Έτσι η νοερά εμπειρία του οσίου μεταφέρθηκε με τα κείμενα και τους ύμνους του στους πιστούς όλων των αιώνων. Από φλογερή φροντίδα του οσίου Γρηγορίου για τη διάδοση της ορθόδοξης μοναστικής ζωής, ίδρυσε αρκετά κελιά στο Άγιον Όρος.

Ίδρυσε επίσης τέσσερα οργανωμένα μοναστήρια στη Θράκη, ώστε να σπείρει εκεί τον σπόρο του μοναχισμού και της ησυχίας. Ο όσιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης κοιμήθηκε εν Κυρίω το χίλια τριακόσια δέκα, αν και ορισμένοι ιστορικοί προτείνουν το χίλια τριακόσια σαράντα έξι. Παρέδωσε το πνεύμα του στη λεγόμενη μονή του Παρωρίου, που ο ίδιος είχε ιδρύσει στη δυτική ακτή του Εύξεινου Πόντου. Εκεί συγκεντρώθηκαν με ζήλο και αυστηρότητα οι γνήσιοι μαθητές της ασκητικής του παράδοσης και της νοεράς προσευχής.

Η μνήμη του τιμάται από την Εκκλησία και σε άλλες ημέρες του εκκλησιαστικού έτους, εκτός από την οχτώ Αυγούστου. Η Εκκλησία τιμά τον όσιο επίσης στις είκοσι επτά Νοεμβρίου, ημέρα της οσιακής του κοιμήσεως, καθώς και στις έντεκα Φεβρουαρίου. Τέλος, η μνήμη του εορτάζεται και την έκτη Απριλίου, ως ευγνωμοσύνη της Εκκλησίας προς τον μεγάλο διδάσκαλο της ησυχίας. Η μορφή του οσίου Γρηγορίου του Σιναΐτη παραμένει στους αιώνες λαμπρό πρότυπο νοεράς προσευχής και πνευματικής νήψης.

Φάνηκε καθαρά ότι ο φωτεινός ασκητής της Κλαζομενίας έγινε αληθινός πατέρας μιας ολόκληρης ησυχαστικής σχολής της Ορθοδοξίας. Ταις πρεσβείαις του οσίου πατρός ημών Γρηγορίου του Σιναΐτου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.