Στις ομιχλώδεις πεδιάδες της παλαιάς Ρωσίας, εκεί όπου ο μεγάλος Βόλγας σμίγει με μικρότερα ποτάμια, αναβλύζει μια θαυμαστή διήγηση για την Παναγία. Στο σκοτάδι μιας απλής νύχτας του δέκατου τέταρτου αιώνα, μια άγνωστη όχθη φωτίστηκε αιφνιδίως από ουράνιο φως. Η ιερή εικόνα της Παναγίας της Τόλγας εμφανίστηκε με θαυμαστό τρόπο στις οχτώ Αυγούστου του χιλίου τριακοσίου δεκατέσσερα. Παρουσιάστηκε στον Επίσκοπο Ροστόβ Πρόχορο, ο οποίος αργότερα έλαβε στο μέγα σχήμα το πνευματικό όνομα Τρύφων.

Ο ιεράρχης εκείνον τον καιρό περιόδευε για ποιμαντικούς λόγους στην ευρύτερη επισκοπή του, στην εκκλησιαστική επαρχία της Ρωσίας. Επισκέφθηκε καταρχάς τη μεγάλη Μονή του Κυρίλλου του Λευκάλαβον και ταξίδεψε στη συνέχεια με βάρκες στα ποτάμια της περιοχής. Πέρασε με τη συνοδεία του από τον ποταμό Σέξνα και στη συνέχεια από τον μεγαλόπρεπο ποταμό Βόλγα προς το Γιαροσλάβ. Επτά βέρστια πριν φτάσει στην πόλη, με την έλευση της νύχτας, σταμάτησε στη δεξιά όχθη του ποταμού.

Εκεί ακριβώς στην απέναντι όχθη του Βόλγα συναντούσε τα νερά του ο μικρότερος ποταμός Τόλγα και χυνόταν μέσα του. Η ολόκληρη η περιοχή ήταν τότε σκεπασμένη από πυκνό και άγριο δάσος, χωρίς ίχνη ανθρώπινης παρουσίας. Οι συνοδοί έστησαν εκεί τη σκηνή του Επισκόπου για να ξεκουραστούν λίγο μετά τον κόπο του ταξιδιού. Τα μεσάνυχτα, όταν όλοι κοιμόντουσαν βαθιά, ο Επίσκοπος Πρόχορος ξύπνησε ξαφνικά και αντιλήφθηκε ένα δυνατό λευκό φως ολόγυρα.

Σηκώθηκε γρήγορα από το κρεβάτι του και κοίταξε προσεκτικά έξω από τη σκηνή, για να δει τι συμβαίνει. Διαπίστωσε ότι όλοι οι συνοδοί του κοιμόντουσαν, μαζί με τους ιερείς, τους κληρικούς, τους υπηρέτες ακόμη και τους φρουρούς. Το μεγάλο εκείνο φως όμως φώτιζε ολόκληρη τη γύρω περιοχή, σαν να μην επρόκειτο για βαθιά μεσημβρινή νύχτα. Στρέφοντας προς τον ποταμό, αντίκρισε με κατάπληξη στην απέναντι όχθη μια λάμπουσα φωτεινή στήλη, ασύλληπτα ολόλαμπρη και μυστηριώδη.

Είδε επίσης μια γέφυρα στραμμένη πάνω στο νερό, η οποία ένωνε τη μια όχθη με την άλλη. Το θαυμαστό αυτό φαινόμενο γέμισε την καρδιά του με βαθύ θαυμασμό, ανάμικτο με ιερό τρόμο και απορία. Αφού προσευχήθηκε στον Θεό με ταπείνωση, πήρε στα χέρια του την επισκοπική του ράβδο και βγήκε από τη σκηνή. Χωρίς να ξυπνήσει κανέναν, κατευθύνθηκε προς τον ποταμό και πάτησε με εμπιστοσύνη πάνω στη φωτεινή γέφυρα. Στην πραγματικότητα δεν υπήρχε εκεί καμιά γέφυρα φτιαγμένη από ξύλο, αλλά με θέλημα Θεού τα νερά είχαν στερεοποιηθεί.

Ο Επίσκοπος βάδιζε άφοβα επάνω στα νερά σαν να πατούσε σε σταθερό και στέρεο ξύλινο δάπεδο μιας πραγματικής γέφυρας. Όταν έφτασε με ευλάβεια στην απέναντι όχθη του ποταμού, ο Πρόχορος αντίκρισε την εικόνα της Παναγίας με τον Χριστό αγκαλιά. Η εικόνα δεν στεκόταν σε κανένα δέντρο ή υποστήριγμα, αλλά κρατούνταν θαυμαστά στον αέρα, σε ύψος πέντε πήχεων από τη γη. Ο επίσκοπος προσκύνησε με δάκρυα και θερμή προσευχή, ευχαριστώντας την Παναγία για το ασύλληπτο μυστήριο της θεοφάνειας.

Έπειτα από αρκετή ώρα προσευχής επέστρεψε ήρεμα στη σκηνή του, ξεχνώντας από τη συγκίνηση τη ράβδο του εκεί. Διέσχισε πάλι τον ποταμό από την ίδια θαυματουργική γέφυρα και ξάπλωσε ήσυχα, αφού όλοι οι συνοδοί κοιμόντουσαν ακόμη. Όταν ξημέρωσε σηκώθηκαν όλοι κανονικά, έψαλαν τον Όρθρο και ετοιμάστηκαν να συνεχίσουν το ταξίδι τους με τις βάρκες. Έψαξαν παντού για τη ράβδο του Επισκόπου, αλλά δεν την έβρισκαν, αν και την είχαν αφήσει το προηγούμενο βράδυ στη σκηνή.

Τότε ο Πρόχορος θυμήθηκε ότι ξέχασε τη ράβδο του στην απέναντι όχθη και κατάλαβε ότι ο Θεός φανέρωνε το θαύμα. Συγκινημένος δεν μπορούσε να μιλήσει από τα δάκρυα και έδειχνε με το δάχτυλο προς την απέναντι όχθη του Βόλγα. Σιγά σιγά διηγήθηκε με ζωηρή συγκίνηση όλα όσα είδε ο ίδιος εκείνη τη μεγάλη και θαυμαστή νύχτα του θαύματος. Έδωσε εντολή να πάνε υπηρέτες απέναντι και να φέρουν πίσω τη ράβδο του από το ίδιο σημείο. Οι υπηρέτες έσπευσαν αμέσως με τις βάρκες στην απέναντι όχθη του ποταμού και βρήκαν την εικόνα στο δάσος, ανάμεσα στα δέντρα.

Δεν την είδαν πλέον στον αέρα, όπως είχε εμφανιστεί στον Επίσκοπο, αλλά καθισμένη πάνω στη γη ανάμεσα σε δέντρα. Δίπλα της βρισκόταν και η ξεχασμένη επισκοπική ράβδος, αψεγάδιαστη και ολόλαμπρη μέσα στο ήρεμο φως της αυγής. Με σεβασμό την προσκύνησαν και επέστρεψαν στον Πρόχορο, ώστε να του αναγγείλουν με χαρά το άλλο μεγάλο εύρημα. Ο επίσκοπος, αναβάλλοντας προσωρινά το ταξίδι του προς το Γιαροσλάβ, πέρασε με όλους τους συνοδούς του στην απέναντι όχθη του Βόλγα.

Μόλις αντίκρισε ξανά τη θαυμαστή εικόνα, αναγνώρισε αμέσως τη μορφή που είχε δει το προηγούμενο βράδυ μέσα στη φωτεινή στήλη. Γονάτισε ευχαρίστως με δάκρυα χαράς, ασπάστηκε με βαθιά ευλάβεια την εικόνα και προσευχήθηκε θερμά στη μητέρα του Κυρίου. Όλοι οι παριστάμενοι συνοδοί συγκινήθηκαν βαθύτατα και ένωσαν τις προσευχές τους με τις δικές του, δοξάζοντας ομόψυχα τον Θεό και την Παναγία. Ο Πρόχορος ξεκίνησε αμέσως με τα ίδια του τα χέρια να καθαρίζει με προθυμία το έδαφος του τόπου της θαυμαστής εμφανίσεως.

Άρχισε ο ίδιος να κόβει μαζί με τους συνοδούς του τα γύρω δέντρα και να ετοιμάζει υλικά για την ανέγερση ενός μικρού ξύλινου ναού. Όλοι έβλεπαν τη ζωντανή πίστη του Επισκόπου και ακολουθούσαν με ζήλο και υπακοή το παράδειγμα της δικής του εργασίας. Η είδηση του θαύματος έφτασε γρήγορα στην πόλη Γιαροσλάβ και πλήθος λαού έσπευσε στον τόπο της εμφανίσεως. Ήρθαν εκεί ιερείς και λαϊκοί, νέοι και ηλικιωμένοι, πλούσιοι και φτωχοί, υγιείς και ασθενείς, με τη χαρά της προσκύνησης.

Συμμετείχαν όλοι ζωηρά στη συντομότατη ανέγερση της εκκλησίας, κόβοντας ξύλα και βοηθώντας με όλες τους τις δυνάμεις. Πριν το μεσημέρι ο μικρός ξύλινος ναός είχε ολοκληρωθεί και το βράδυ της ίδιας ημέρας ο επίσκοπος τον εγκαινίασε. Αφιέρωσε τον ταπεινό ναό στα Εισόδια της Παναγίας και τοποθέτησε εκεί με σεβασμό τη θαυματουργή εικόνα. Όρισε επίσης ο επίσκοπος η μεγάλη εορτή της εμφανίσεως της Παναγίας να γιορτάζεται κάθε χρόνο στις οχτώ Αυγούστου.

Όλοι όσοι είχαν προσέλθει εκεί άρρωστοι, έλαβαν με τη χάρη της Θεοτόκου την ιάση από τα πάθη τους. Ο επίσκοπος αμέσως μετά πρόσταξε να ιδρυθεί κανονικό μοναστήρι κοντά στον ναό και διόρισε εκεί τον πρώτο ηγούμενο. Από τότε στον τόπο της θαυμαστής εμφανίσεως υπάρχει η ιστορική Μονή της Τόλγας, που πήρε το όνομά της από το ποτάμι. Στη συνέχεια η μονή μεγάλωσε, στολίστηκε με όμορφα κτίσματα και έγινε μεγάλο πνευματικό κέντρο της ορθόδοξης Ρωσίας.

Διασώθηκαν εκεί πολλά θαύματα της εικόνας, ιάσεις ασθενών, μυροβλυσία της εικόνας, αλλά και η θαυμαστή προφύλαξή της από μεγάλη πυρκαγιά. Ταις πρεσβείαις της υπεραγίας Θεοτόκου της Τόλγας, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.