Στους ένδοξους χρόνους της παλαιοδιαθηκικής Παραδόσεως αναδείχθηκε ο πύρινος Προφήτης Ηλίας, ένας από τους μεγαλύτερους Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης. Καταγόταν από την παλαιά πόλη Θέσβη της Γαλαάδ, και υπήρξε ο πρώτος ανάμεσα στους Προφήτες που αφιερώθηκε στην παρθενία. Ανήκε στην ευλογημένη φυλή των Λευιτών του Ισραήλ, η οποία ξεχώριζε ξεχωριστά για την ιερατική της κλίση. Γεννήθηκε εννιακόσια ολόκληρα έτη πριν από τη σαρκωθείσα ενανθρώπηση του Λόγου του Θεού, σε εποχή σκληρή για το γένος.

Ο μέγας Άγιος Επιφάνιος Κύπρου διασώζει μια ξεχωριστή αξιοθαύμαστη ιερά παράδοση γύρω από τη μυστική γέννηση του Προφήτη Ηλία. Όταν γεννήθηκε ο μικρός Ηλίας, ο πατέρας του Σοβάχ είδε σε όραμα αγγέλους του Θεού γύρω από το νεογέννητο. Οι αγγελικοί νόες σπαργανώνωναν με φωτιά τον μικρό Ηλία και τον τάιζαν ζωντανές φλόγες σε ευλαβικό όραμα. Το ίδιο το όνομα Ηλίας σημαίνει «η ισχύς του Κυρίου», και προσδιόρισε μυστικά ολόκληρη τη πορεία της ζωής του.

Από τα νεανικά του χρόνια αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στον Ένα και Μοναδικό Θεό, εγκαταλείποντας κάθε επίγεια κοσμική απασχόληση. Εγκαταστάθηκε σύντομα στην έρημο, όπου πέρασε ολόκληρη την επίγεια ζωή του στην αυστηρή νηστεία και στην αδιάκοπη μυστική προσευχή. Ο φιλάνθρωπος Κύριος τον κάλεσε επίσημα στην προφητική διακονία, η οποία τον έφερε σε σύγκρουση με τον αμαρτωλό βασιλέα Αχαάβ του Ισραήλ. Ο Προφήτης Ηλίας έγινε αμέσως αληθινός πύρινος ζηλωτής της σώζουσας πίστεως και της ορθόδοξης ευσέβειας προς τον Θεό.

Στην εποχή του Προφήτη Ηλία ολόκληρο το έθνος του Ισραήλ είχε εκτραπεί από την παλαιά πίστη των Πατέρων του. Είχαν εγκαταλείψει με πόνο τον Ένα Θεό και είχαν αρχίσει να λατρεύουν αμαρτωλά ειδωλολατρικά είδωλα της εποχής. Η ολέθρια αυτή εκτροπή είχε εισαχθεί από τον ασεβή βασιλέα Ιεροβοάμ της παλαιάς ισραηλίτικης γης, σε εποχή σκληρή για το γένος. Η Ιεζάβελ, σύζυγος του φοβερού βασιλέα Αχαάβ, ήταν εξαιρετικά αφοσιωμένη στη βρώμικη ειδωλολατρία και τις παγανιστικές λατρείες της εποχής της.

Η ίδια έπεισε με σκληρότητα τον σύζυγό της Αχαάβ να χτίσει ναό προς τον ψεύτικο ειδωλολατρικό θεό Βάαλ. Η ολέθρια αυτή πράξη οδήγησε με σταθερό βήμα πολλούς Ισραηλίτες μακριά από τη λατρεία του αληθινού Θεού. Ο γενναίος Προφήτης Ηλίας έβλεπε με βαθύ και ασίγαστο πνευματικό πόνο την πνευματική καταστροφή ολόκληρου του ευλογημένου παλαιού έθνους του. Άρχισε λοιπόν να επιπλήττει σθεναρά τον βασιλέα Αχαάβ για την ασέβεια της δυναστείας και της οικογενείας του.

Παρακαλούσε τον βασιλέα Αχαάβ να μετανοήσει με ειλικρινή κατανυκτική στροφή προς τον αληθινό και Ένα Θεό του Ισραήλ ως μοναδική σωτηρία. Όμως ο σκληρόκαρδος βασιλεύς Αχαάβ δεν θέλησε καθόλου να ακούσει τα ευλογημένα και πύρινα λόγια του γενναίου Προφήτη Ηλία. Τότε ο γενναίος Προφήτης κήρυξε δημόσια εκ μέρους του Θεού φοβερή τιμωρία πάνω σε ολόκληρη την παλαιά γη. Δεν θα έπεφτε πλέον βροχή ή δροσιά, μέχρι να σταματήσει με την προσευχή του ίδιου του Προφήτη Ηλία.

Πραγματικά τα ουράνια έκλεισαν για τρία ολόκληρα έτη και έξι μήνες, και έπεσε φοβερή ξηρασία και πείνα. Στους χρόνους εκείνους της φοβερής δοκιμασίας, ο φιλάνθρωπος Κύριος έστειλε τον Προφήτη σε σπηλιά πέρα από τον Ιορδάνη. Στη σπηλιά αυτή τον τάιζαν θαυματουργικά κοράκια του ουρανού, με ψωμί και κρέας από την υπερφυσική θεία πρόνοια. Όταν ξεράθηκε το ρυάκι Χωράθ από την ξηρασία, ο Κύριος έστειλε τον Προφήτη Ηλία σε άλλον τόπο.

Στάλθηκε στη Σαρεφθά της Σιδώνας, σε μια πτωχευμένη ειδωλολάτρισσα χήρα γυναίκα, που υπέφερε σκληρά μαζί με τα παιδιά της. Η πτωχή αυτή χήρα περίμενε τον φοβερό θάνατο από την πείνα μαζί με τα παιδιά της σε συνθήκες δοκιμασίας. Ζητώντας ο Προφήτης φαγητό, η γυναίκα του ετοίμασε ψωμί με το τελευταίο μέτρο αλεύρι και το υπόλοιπο λάδι του πιθαριού της. Με την κατανυκτική προσευχή του Προφήτη Ηλία, το αλεύρι και το λάδι δεν τελείωσαν για όλη τη διάρκεια του λιμού.

Με τη δύναμη της προσευχής του ο Προφήτης έκανε στη συνέχεια και άλλο αξιοθαύμαστο σπουδαίο θαύμα της παρουσίας του. Ανάστησε από τους νεκρούς τον αποθαμένο μικρό υιό της πτωχής χήρας γυναίκας, σε δύσκολη στιγμή της οικογενείας. Μετά το πέρας των τριών ετών της φοβερής ξηρασίας, ο Ελεήμων Κύριος έστειλε τον Προφήτη μπροστά στον βασιλέα Αχαάβ. Υποσχέθηκε σαφώς ότι θα στείλει σύντομα άφθονη ζωντανή βροχή πάνω στην ξεραμένη παλαιά γη του Ισραήλ της εποχής εκείνης.

Ο Προφήτης Ηλίας πρόσταξε τον βασιλέα να συγκεντρώσει ολόκληρο το έθνος του Ισραήλ πάνω στο όρος Κάρμηλο. Τους ζήτησε επίσης να συγκεντρώσει εκεί όλους τους ψεύτικους ιερείς του παγανιστικού θεού Βάαλ της παλαιάς εκείνης εποχής. Όταν συγκεντρώθηκε ολόκληρο το έθνος, ο Προφήτης Ηλίας πρότεινε να χτιστούν δύο διαφορετικά θυσιαστικά ιερά βωμά πάνω στο όρος. Το ένα από αυτά θα είναι αφιερωμένο στους ιερείς του ψεύτικου Βάαλ και το άλλο στον ίδιο τον Προφήτη Ηλία.

Όποιο θεό στείλει πρώτος φωτιά από τον ουρανό για να αναλώσει τη θυσία, αυτός θα αναγνωριστεί επίσημα ως ο αληθινός Θεός. Οι ψεύτικοι ιερείς του Βάαλ φωνάζανε διαρκώς προς το είδωλο τους από το πρωί μέχρι το βράδυ της ημέρας. Όμως οι ουρανοί παρέμειναν εντελώς σιωπηλοί και ασάλευτοι απέναντι στις ταπεινωτικές ψεύτικες προσευχές των ιερέων της παγανιστικής ειδωλολατρίας. Προς τα ξημερώματα ο Προφήτης Ηλίας έστησε με ταπείνωση τον δικό του θυσιαστικό βωμό από δώδεκα ολόκληρους λίθους.

Ο αριθμός των δώδεκα ιερών λίθων αντιστοιχούσε ξεχωριστά στις δώδεκα ευλογημένες φυλές ολόκληρου του παλαιού Ισραήλ της παλαιάς εκείνης εποχής. Τοποθέτησε επάνω στον βωμό τη θυσιαζόμενη ζωντανή προσφορά πάνω σε ξερά ξύλα, και έσκαψε ένα τριγύρω χαντάκι σε ορισμένο βάθος. Έδωσε εντολή να βραχούν με ζωντανό νερό η θυσία και τα ξύλα του βωμού, για μεγαλύτερο θαύμα. Όταν γέμισε ολόκληρο το χαντάκι με νερό, ο Προφήτης στράφηκε με κατανυκτική θερμή προσευχή προς τον αληθινό Θεό.

Με την προσευχή του Προφήτη Ηλία κατέβηκε φωτιά από τον ουρανό και ανάλωσε τη θυσία, τα ξύλα και ακόμη και το νερό. Ο λαός του Ισραήλ έπεσε αμέσως πρηνηδόν στη γη, ομολογώντας με κατανυκτική φωνή ότι «αληθινά ο Κύριος είναι Θεός». Στη συνέχεια ο γενναίος Προφήτης Ηλίας θανάτωσε όλους τους ψεύτικους ιερείς της ειδωλολατρίας του Βάαλ, ως κρίμα της παλαιάς ασέβειας. Μετά τη θαυμαστή αυτή νίκη ο Προφήτης Ηλίας άρχισε να προσεύχεται κατανυκτικά στον φιλάνθρωπο Θεό για άφθονη βροχή.

Με την κατανυκτική του προσευχή οι ουρανοί άνοιξαν και έπεσε άφθονη βροχή, ποτίζοντας ζωντανά την ξεραμένη γη της εποχής. Ο βασιλεύς Αχαάβ αναγνώρισε τότε με ταπείνωση το λάθος του και μετάνοιωσε ειλικρινά για τις αμαρτίες της ζωής του. Όμως η πεισματάρικη και σκληρή σύζυγός του Ιεζάβελ απείλησε με γνήσια οργή και μίσος να σκοτώσει τον Προφήτη του Θεού. Ο Προφήτης Ηλίας έφυγε εξόριστος για το Βασίλειο της παλαιάς Ιουδαίας, ξεριζωμένος από τη φοβερή απειλή της Ιεζάβελ.

Πένθησε βαθιά και απαρηγόρητα για την αποτυχία του να ξεριζώσει εντελώς την ειδωλολατρία από τη ευλογημένη γη του Ισραήλ. Ζήτησε με ταπείνωση από τον φιλάνθρωπο Θεό να του επιτρέψει να πεθάνει ταπεινά μέσα στην έρημο της Ιουδαίας. Όμως ένας άγγελος του Κυρίου εμφανίστηκε μπροστά του, ενίσχυσε τον Προφήτη με ουράνια τροφή του παραδείσου. Ο άγγελος τον πρόσταξε να ξεκινήσει αμέσως ένα μακρύ πνευματικό ταξίδι προς το Σινά, μέσα στην απεραντοσύνη της ερήμου.

Ο Προφήτης Ηλίας ταξίδεψε εκεί επί σαράντα ολόκληρες ημέρες και νύχτες, χωρίς να κουραστεί από την ερημία. Όταν έφτασε στο όρος Χωρήβ, εγκαταστάθηκε σε μυστική σπηλιά για να αναπαυθεί από τους κόπους της πορείας. Ο Κύριος του αποκάλυψε τότε ότι την επόμενη ημέρα ο Προφήτης Ηλίας θα στεκόταν αυτοπροσώπως ενώπιόν Του. Ξαφνικά τότε εμφανίστηκε ισχυρός άνεμος που συνέτριβε τους βράχους του ορεινού όρους, αλλά ο Κύριος δεν ήταν μέσα στον άνεμο.

Στη συνέχεια συγκλονίστηκε ολόκληρη η γη από φοβερό σεισμό, αλλά ο Κύριος δεν ήταν ούτε μέσα στον σεισμό. Ξεσηκώθηκε επίσης πύρινη φωτιά, αλλά ο Κύριος δεν ήταν ούτε και μέσα στη φωτιά της φλόγας. Ο Κύριος ήταν αξιοθαύμαστα παρών μέσα σε μια απαλή και ευλογημένη ουράνια αύρα, ως διδασκαλία ταπεινώσεως. Ο φιλάνθρωπος Κύριος αποκάλυψε στον Προφήτη ότι θα διατηρούσε επτά χιλιάδες πιστούς υπηρέτες Του μέσα στον Ισραήλ. Επρόκειτο για όσους δεν είχαν λατρεύσει με ασέβεια το ψεύτικο είδωλο του Βάαλ της παλαιάς ειδωλολατρικής εποχής.

Στη συνέχεια ο Κύριος πρόσταξε τον Προφήτη Ηλία να χρίσει τον Ελισαίο ως διάδοχό του στην προφητική διακονία. Λόγω της πύρινης ζηλωτικής φλόγας του για τη Δόξα του Θεού, ο Προφήτης Ηλίας ανελήφθη ζωντανός στον ουρανό μέσα σε πύρινο άρμα. Ο Προφήτης Ελισαίος παρέλαβε τότε τον προφητικό μανδύα του Ηλία, μαζί με διπλό μερίδιο του προφητικού του πνεύματος. Σύμφωνα με την ιερά παράδοση της Αγίας Εκκλησίας, ο Προφήτης Ηλίας θα είναι Πρόδρομος της φοβερής Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού.

Θα κηρύξει με γενναιότητα την αλήθεια του Χριστού και θα παρακαλέσει όλους τους ανθρώπους για ειλικρινή μετάνοια. Στο τέλος των αιώνων θα φονευθεί από τον Αντίχριστο, και αυτό θα είναι το αποφασιστικό σημάδι του τέλους του κόσμου. Οι ορθόδοξοι χριστιανοί όλων των εποχών έχουν τιμήσει τον Προφήτη Ηλία με ξεχωριστή και βαθιά ευλάβεια. Με τις θερμές πρεσβείες του Προφήτη Ηλία οι ορθόδοξοι πιστοί ζητούν τη χάρη της προφητικής σταθερότητας μέσα στις δοκιμασίες της δικής τους ζωής.