Ένα ακρωτηριασμένο χέρι ξανακολλήθηκε με θαυματουργικό τρόπο μπροστά στη σεπτή εικόνα της Παναγίας και η Θεομήτωρ έγινε υπερασπιστής της ορθοδόξου εικονογραφίας. Η εικόνα της Παναγίας Τριχερούσης συνδέεται άρρηκτα με τη ζωή του αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού και τους εικονομαχικούς αγώνες του ογδόου αιώνος. Κατά τη διάρκεια του ογδόου αιώνος μαινόταν η σκληρή εικονομαχία στη βυζαντινή αυτοκρατορία υπό τον αυτοκράτορα Λέοντα τον Ίσαυρο. Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός υπερασπιζόταν με ζήλο την προσκύνηση των ιερών εικόνων μέσα από τους θεολογικούς του λόγους.

Έγραφε με το χέρι του πύρινους λόγους κατά των εικονομάχων και υπέρ της παραδόσεως της ορθοδόξου Εκκλησίας. Ο εικονομάχος αυτοκράτωρ Λέων ο Ίσαυρος συκοφάντησε τον άγιο Ιωάννη στον χαλίφη της Δαμασκού ως δήθεν προδότη της κρατικής εξουσίας. Έστειλε στον χαλίφη πλαστό γράμμα όπου παρουσίαζε τον άγιο ως συνωμότη εναντίον του ισλαμικού κράτους της εποχής. Ο χαλίφης πίστεψε δυστυχώς τη συκοφαντία και διέταξε να αποκόψουν το δεξί χέρι του αγίου Ιωάννου ως τιμωρία.

Οι δήμιοι έκοψαν το χέρι του αγίου και το έδειξαν δημόσια στην αγορά της Δαμασκού ως παράδειγμα. Ο άγιος Ιωάννης υπέφερε τρομερά πλην παρέμεινε σταθερός στην ορθόδοξη πίστη του και προσευχόταν αδιάκοπα στην Παναγία Θεοτόκο. Πίστευε ότι η Δέσποινα δεν θα τον εγκατέλειπε στις δύσκολες αυτές ώρες της εξορίας και του πόνου. Το ίδιο βράδυ ο άγιος Ιωάννης ζήτησε από τον χαλίφη το αποκομμένο του χέρι ως τελευταία χάρη της επιγείου ζωής του.

Ο χαλίφης του παρέδωσε το αποκομμένο χέρι και ο άγιος αποσύρθηκε αμέσως στο κελί του προς θερμή προσευχή. Έβαλε το αποκομμένο χέρι στη φυσική του θέση μπροστά στη σεπτή εικόνα της Παναγίας Δέσποινας Θεοτόκου. Έπεσε στο έδαφος ικετευτικά και προσευχήθηκε με δάκρυα στη φιλάνθρωπο Δέσποινα Θεομήτορα να του ιατρεύσει το χέρι. Ζητούσε με έντονη ικεσία τη θαυματουργική επέμβαση της Θεοτόκου, η οποία τόσες φορές είχε σώσει τον λαό της.

Παρακαλούσε ταυτόχρονα να του χαρισθεί ξανά το αποκομμένο χέρι ως όργανο γραφής υπέρ της ορθοδόξου εικονογραφίας του βυζαντίου. Μετά από παρατεταμένη και θερμή ικετευτική προσευχή αποκοιμήθηκε εξαντλημένος μπροστά στη σεπτή εικόνα της Παναγίας Δέσποινας Θεομήτορος. Είδε σε όραμα την Παναγία να στρέφεται προς αυτόν με στοργή και να του υπόσχεται γρήγορη ίαση. Πρόσθεσε ταυτόχρονα η Παναγία ότι έπρεπε να χρησιμοποιήσει αυτό το χέρι για να γράψει υπέρ της ορθοδόξου παραδόσεως.

Όταν ξύπνησε από τον ύπνο διαπίστωσε με ευγνωμοσύνη ότι το χέρι του ήταν εντελώς υγιές και ακέραιο. Ως ευχαριστία πρόσφερε αμέσως ένα ασημένιο χέρι ως ανάθημα στη σεπτή εικόνα της Παναγίας Θεοτόκου του Δαμασκηνού. Από εκείνη την ευλογημένη ημέρα η εικόνα ονομάστηκε επισήμως Παναγία Τριχερούσα προς τιμή του παράδοξου θαύματος. Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός έγινε αργότερα μοναχός στη μονή του Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου, στην οποία δώρισε τη θαυματουργική εικόνα.

Συνέγραψε μάλιστα και τον γνωστό ύμνο «Επί σοι χαίρει, Κεχαριτωμένη, πάσα η κτίσις» για ευχαρίστηση προς την Παναγία. Ο ύμνος αυτός ψάλλεται στη θέση του «Άξιον Εστί» κατά τη Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου. Η Λαύρα δώρισε αργότερα τη θαυματουργή εικόνα στον άγιο Σάββα τον αρχιεπίσκοπο της Σερβίας ως ευλογία της σερβικής Εκκλησίας. Κατά τη διάρκεια της οθωμανικής εισβολής στη Σερβία, οι ορθόδοξοι χριστιανοί ανέθεσαν την εικόνα στην ίδια την Παναγία.

Την τοποθέτησαν επάνω σε ένα γαϊδουράκι, το οποίο χωρίς οδηγό προχώρησε προς το Άγιον Όρος του Άθω. Σταμάτησε μπροστά στη μονή Χιλανδαρίου και οι μοναχοί υποδέχθηκαν με ευλάβεια τη σεπτή εικόνα στο καθολικό. Κατά τη διάρκεια εσωτερικών διενέξεων για την εκλογή του ηγουμένου, η ίδια η Παναγία ανέλαβε την ηγουμενία της μονής. Έκτοτε η ιερά εικόνα της Τριχερούσης κατέχει τη θέση του ηγουμένου μέσα στη μονή Χιλανδαρίου του Άθω.

Στη μονή εκλέγεται μόνο τοποτηρητής και οι μοναχοί λαμβάνουν ευλογία για κάθε διακονία από την ίδια τη σεπτή εικόνα. Η Ελληνική Εκκλησία τιμά τη μνήμη της εικόνος στις είκοσι οκτώ Ιουνίου εκάστου έτους με μεγάλη ευλάβεια.