Ο Όσιος Παΐσιος ο Μέγας έλαμψε ως φωτεινό άστρο στις αιγυπτιακές ερήμους, αναδεικνυόμενος σε μέγα διδάσκαλο της ησυχαστικής ζωής. Γεννήθηκε γύρω στο τριακοσιοστό έτος μετά Χριστόν στη γη της Αιγύπτου, που είχε ήδη γνωρίσει τον προφήτη Μωυσή. Οι γονείς του ήταν αληθινοί χριστιανοί, ευσεβείς και φιλάνθρωποι, που βάδιζαν με σύνεση τον δρόμο των εντολών του Δεσπότη. Είχαν συνολικά επτά παιδιά και τα ανέθρεπταν με την ηθική και τη βαθιά πίστη της χριστιανικής διδασκαλίας.

Ο πατέρας του οσίου εκοιμήθη όταν ο Παΐσιος ήταν ακόμη πολύ μικρός σε ηλικία και σχετικά αδύναμος. Η μητέρα του τότε ανέλαβε μόνη της τη φροντίδα όλων των παιδιών, αλλά αγωνιούσε ιδιαιτέρως για τον μικρότερο γιο της. Μία νύχτα η μητέρα είδε σε όνειρο έναν Άγγελο του Κυρίου, ο οποίος της μίλησε για τη μέλλουσα δόξα του παιδιού. Ο Άγγελος της είπε ότι ο Θεός φροντίζει τα παιδιά της και ότι έπρεπε να αφιερώσει έναν γιο στην υπηρεσία Του.

Παίρνοντας από το χέρι τον μικρό Παΐσιο, ο Άγγελος δήλωσε ότι αυτό το παιδί ήταν αρεστό στον Θεό. Η μητέρα ευχαρίστησε τον Κύριο για τη χάρη αυτή και αφιέρωσε με χαρά τον μικρό υιό της στη διακονία της Εκκλησίας. Παρόλο που ήταν ακόμα νέος, η καρδιά του Παϊσίου φλογιζόταν από ζωντανή αγάπη για τον Θεό και διψούσε να γίνει μοναχός. Πήγε στη σκητική έρημο, όπου ζητούσε να βρει έμπειρο γέροντα για να τον καθοδηγήσει στις πνευματικές του προσπάθειες.

Έγινε λοιπόν μαθητής του μακαρίου Παμβώ, του οποίου το όνομα αντηχούσε σε όλη την έρημο για την αγιότητά του. Ο Γέροντας Παμβώ τον δέχθηκε με χαρά και μεγάλη ευλάβεια, καθώς αναγνώρισε σε αυτόν εκλεκτό σκεύος της θείας Χάριτος. Τον περιέβαλε αμέσως με το άγιο σχήμα του μοναχού και άρχισε με συνέπεια να τον καθοδηγεί στους πνευματικούς αγώνες. Ο Παΐσιος έζησε τρία ολόκληρα χρόνια χωρίς να σηκώσει τα μάτια του να δει το πρόσωπο κανενός ανθρώπου.

Με μεγάλη επιμέλεια αφιερώθηκε στη μελέτη των θείων βιβλίων, ποτίζοντας με τη χάρη της Γραφής τη διψασμένη του ψυχή. Έμοιαζε με κήπο φυτεμένο κοντά σε πηγή νερού, που προοδευτικά αυξανόταν, ανθούσε και έβγαζε γλυκούς πνευματικούς καρπούς. Όταν ο γέροντας Παμβώ εκοιμήθη ειρηνικά, ο μαθητής του Παΐσιος συνέχισε τους πνευματικούς αγώνες μαζί με τον αδελφικό του φίλο Ιωάννη. Ο Ιωάννης Κολοβός παρέμεινε στενός σύντροφος του Παϊσίου και αργότερα συνέγραψε με ευλάβεια ολόκληρο τον βίο του φωτισμένου αυτού γέροντος.

Με τον χρόνο ο Παΐσιος επιθυμούσε ολοένα μεγαλύτερη ησυχία για να κοινωνεί ανενόχλητος με τον Δεσπότη Χριστό. Άρχισε λοιπόν αυστηρότερη νηστεία, μένοντας πρώτα μία εβδομάδα χωρίς τροφή και αργότερα ολόκληρες δύο εβδομάδες με μόνον λίγο ψωμί και νερό. Ζητούσε από τον αδελφό του Ιωάννη να αποχωριστούν, ώστε να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στον σιωπηλό βίο της απομονωμένης σπηλιάς. Έπεσαν τότε οι δύο πνευματικοί αδελφοί σε ολονύκτια προσευχή, ζητώντας από τον Δεσπότη να τους δείξει το θέλημά Του.

Το πρωί φάνηκε ένας Άγγελος του Κυρίου, ο οποίος τους ανήγγειλε ότι ο Θεός τους χωρίζει για διαφορετικό έργο. Ο Ιωάννης έπρεπε να μείνει στον τόπο για να καθοδηγεί άλλες ψυχές προς τη σωτηρία της αιωνίας ζωής. Ο Παΐσιος έπρεπε να μετακομίσει στο δυτικό μέρος της ερήμου, όπου θα συγκεντρωνόταν μεγάλο πλήθος μοναχών γύρω του. Ο Παΐσιος υπάκουσε αμέσως στο θέλημα του Κυρίου και αναχώρησε μόνος του για τα δυτικά μέρη της αιγυπτιακής ερήμου.

Εκεί έσκαψε με τα χέρια του μία σπηλιά μέσα στον βράχο, αναχωρώντας έτσι ολοκληρωτικά από κάθε εγκόσμια ενόχληση. Με την υπερβολική καθαρότητα και τις πνευματικές του ασκήσεις, πλησίαζε τον Δεσπότη Χριστό περισσότερο από ποτέ άλλοτε στη ζωή του ασκητή. Έγινε σιγά σιγά ζωντανό σκεύος της θείας Χάριτος, που λάμπει μέσα στις δύσκολες δοκιμασίες της ερήμου της Αιγύπτου. Κάποτε, καθώς καθόταν μέσα στη σπηλιά του και έψαλλε θείους ύμνους, εμφανίστηκε σε αυτόν ο ίδιος ο Σωτήρας Χριστός.

Ο Σωτήρας τον χαιρέτησε με ηρεμία λέγοντας ειρήνη στον αγαπητό Του δούλο και υπηρέτη της θείας αυτής ησυχίας. Ο Παΐσιος, κυριευμένος από φόβο και τρόμο, σηκώθηκε και προσκύνησε τον Κύριο με φόβο και βαθιά συντριβή της καρδιάς. Ο Κύριος Ιησούς υποσχέθηκε ότι θα γέμιζε ολόκληρη εκείνη την έρημο με ασκητές που θα δοξάζουν το πανάγιό Του όνομα. Ο Παΐσιος έπεσε με κλάμα στη γη και ρώτησε από πού θα προερχόταν η αναγκαία τροφή για όλους εκείνους τους ασκητές.

Ο Κύριος του απάντησε ότι αν εκείνοι κρατούν τις θείες εντολές με αγάπη και υπακοή, ο Ίδιος θα φροντίζει για όλα τα αναγκαία. Ο Παΐσιος ρώτησε ξανά πώς θα μπορούσαν εκείνοι να αποφύγουν τις παγίδες των δαιμόνων μέσα στους πειρασμούς της ερημίας. Ο Δεσπότης τον διαβεβαίωσε ότι όσοι κρατούν τις εντολές με πραότητα και ταπείνωση θα κερδίσουν την Ουράνια Βασιλεία. Έπειτα από αυτές τις θεϊκές υποσχέσεις, ο Σωτήρας Χριστός ανέβηκε με δόξα στους ουρανούς αφήνοντας τον δούλο Του πλήρη ευλαβείας.

Ο διάβολος τότε προσπάθησε να τον εξαπατήσει στέλνοντας έναν αιγύπτιο άρχοντα με χρήματα, αλλά ο Παΐσιος αναγνώρισε αμέσως τη δαιμονική παγίδα. Με τον καιρό συγκεντρώθηκαν γύρω του πολλοί μοναχοί και λαϊκοί που ήθελαν να ζουν κοντά στον φωτισμένο γέροντα. Ο Παΐσιος γινόταν για όλους πατέρας, πνευματικός οδηγός και ζωντανή πηγή πνευματικού μέλιτος γλυκύτερου από κάθε επίγειο μέλι. Άλλους μοναχούς όριζε για το έργο της σιωπηλής προσευχής σε απομόνωση από τις άλλες ψυχές της κοινότητας.

Άλλους πάλι κρατούσε στη συνεργασία και στις κοινές υπακοές για να υπηρετούν με αγάπη τις διάφορες ανάγκες της ομάδος. Άλλους τέλος καθοδηγούσε στην εκμάθηση εργοχείρων, ώστε να ζουν από τους κόπους τους και να υποστηρίζουν τους πτωχούς της περιοχής. Κύριος κανόνας του ήταν να μην κάνει κανείς τίποτε από δική του προσωπική θέληση, αλλά πάντοτε με την έγκριση των εμπείρων πατέρων. Όταν αυξήθηκε υπερβολικά ο αριθμός των επισκεπτών, ο Παΐσιος αναζήτησε ξανά πιο απομονωμένη σπηλιά για βαθύτερη ησυχία.

Έμεινε εκεί τρία ολόκληρα χρόνια χωρίς να αναπαυθεί καθόλου, δένοντας τα μακριά μαλλιά του σε πάσσαλο για να μην κοιμηθεί. Έτσι περνούσε νύχτες ολόκληρες σε αγρυπνία, κρατώντας ζωντανή τη φλόγα της προσευχής για να κερδίσει τη θεία αγάπη. Ο Κύριος αγαπούσε τον αγωνιστή δούλο Του και του εμφανιζόταν σε διαφορετικά οράματα, χαρίζοντάς του πλούσια πνευματικά χαρίσματα. Σε μία τέτοια εμφάνιση ο Κύριος του υποσχέθηκε να ικανοποιεί κάθε αίτημά του ενώπιον του Πατρός των ουρανών.

Κάποια μέρα ο Παΐσιος έμαθε για έναν ασκητή σε χωριό της Αιγύπτου, ο οποίος είχε πέσει σε αίρεση κατά της Αγίας Τριάδος. Ο γέροντας ομολογούσε σε άλλους Πατέρα και Υιό, αλλά αρνιόταν τη θεότητα του Παρακλήτου, του Αγίου Πνεύματος. Ο Παΐσιος, αφού άκουσε από τον Κύριο, ξεκίνησε αμέσως κουβαλώντας μαζί του πολλά μικρά καλάθια με τρία χερούλια το καθένα. Έδειξε στον πεπλανημένο γέροντα και στους μαθητές του ότι κάθε καλάθι έχει τρία χερούλια αλλά είναι ένα ενιαίο καλάθι.

Έτσι εξήγησε με υπομονή το μυστήριο της Αγίας Τριάδος, τα τρία θεία πρόσωπα μέσα στην ενιαία ουσία της Θεότητος. Ο γέροντας επέστρεψε με δάκρυα στην Ορθόδοξη πίστη και πολλοί από τους μαθητές του τον ακολούθησαν στη μετάνοια. Ο Παΐσιος έλαβε επιπλέον το χάρισμα της προφητείας και της προοράσεως και προέβλεπε όσα θα συνέβαιναν στους ανθρώπους. Έζησε σε εξαιρετικά μεγάλη ηλικία αγωνιζόμενος ασταμάτητα και διαμοιράζοντας πνευματική στήριξη σε όσους κατέφευγαν στην ευλογία του.

Όταν έφθασε το προκαθορισμένο τέλος, ο Δεσπότης Χριστός τον προσκάλεσε στην αιώνια μακαριότητα της ουράνιας Βασιλείας Του. Έτσι ολοκλήρωσε τον δρόμο του ο μέγας πατριάρχης της αιγυπτιακής ασκήσεως, αφήνοντας στον κόσμο φωτεινή κληρονομιά πνευματικής ζωής. Ταις αυτού πρεσβείαις, Χριστέ ο Θεός, ελέησον το ποίμνιο και σώσον τις ψυχές των δούλων Σου.