Η Παναγία η Χρυσορρογιάτισσα και τα θαύματά της

Μια ευλαβική γυναίκα έριξε την ιερή εικόνα στη θάλασσα της Ισαυρίας, για να τη σώσει από την εικονομαχία. Τετρακόσια χρόνια αργότερα, ένα ουράνιο φως οδήγησε τον ασκητή Ιγνάτιο σε ένα παραθαλάσσιο σπήλαιο της Πάφου. Η ιστορική μονή της Παναγίας της Χρυσορρογιάτισσας βρίσκεται δύο χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του χωριού Πάνω Παναγιά, μέσα στην ορεινή Πάφο. Πήρε το όνομά της από την εικόνα της Θεοτόκου, που προσφέρει χρυσό γάλα από χρυσές ρώγες του στήθους της.

Έτσι ονομάστηκε χρυσογαλακτούσα και χρυσορρογιάτισσα, με μια ονομασία βαθιά ριζωμένη στην ορθόδοξη παράδοση του νησιού. Σήμερα, ίσως από κάποια πουριτανική σεμνοτυφία, εξηγείται λανθασμένα στους τουρίστες και στους ίδιους τους Κυπρίους. Λένε ότι το όνομα προέρχεται από ένα χρυσό ρόδι ή από κάποιο βουνό με την ονομασία Ρογιά. Η θαυματουργή εικόνα είναι δεξιοκρατούσα, ανήκει στον τύπο της Ελεούσας και θεωρείται μία από τις εβδομήντα που ζωγράφισε ο Ευαγγελιστής Λουκάς.

Η παράδοση αυτή συνδέει άμεσα τη μονή με τα αποστολικά χρόνια και ενισχύει τη βαθιά ευλάβεια των πιστών απέναντι στην ιερή εικόνα. Τα κύματα μετέφεραν την εικόνα στο λιμανάκι της Αχέλειας, γνωστό ως Μουλιά, όπου παρέμεινε κρυμμένη σε μικρό σπήλαιο για τετρακόσια περίπου χρόνια. Τον δεκαπενταύγουστο του χιλίους εκατόν πενήντα δύο μετά Χριστόν, ο ασκητής Ιγνάτιος είδε ένα δυνατό φως στην ακτή. Ακολούθησε τη λάμψη και βρήκε την ιερή εικόνα, που τη μετέφερε στο ασκητήριό του στο βουνό Κρεμαστή.

Η Παναγία όμως του υπέδειξε το ακριβές σημείο όπου ήθελε να ανεγερθεί ο ναός της προς τιμήν της. Έτσι ο Ιγνάτιος έκτισε εκεί την πρώτη μικρή μονή της Χρυσορρογιάτισσας, στο σημείο που στέκει μέχρι σήμερα. Παλιότερα η μονή ήταν φτωχό μετόχι του Κύκκου, αλλά απέκτησε την αυτοτέλειά της χάρη στον Άγιο Πανάρετο. Ο άγιος ιεράρχης υπηρετούσε ως Μητροπολίτης Πάφου και μερίμνησε προσωπικά για την ανέγερση του σημερινού καθολικού. Έκτισε μονόκλιτη βασιλική και αντικατέστησε τη φτωχή παλιά εκκλησία με έναν επιβλητικό ναό.

Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας και της Αγγλοκρατίας η μονή κατείχε πολλά κτήματα και ελαιόδεντρα στις επαρχίες Πάφου, Λεμεσού και Λάρνακας. Στις είκοσι τέσσερις Οκτωβρίου του χιλίους εννιακόσιους εξήντα επτά μετά Χριστόν, η μονή καταστράφηκε από φωτιά, αλλά ξανακτίστηκε σύμφωνα με το παλιό πρότυπο. Στις μέρες μας δεν διαμένουν μοναχοί στη μονή, παρά μόνο ο ηγούμενός της Αρχιμανδρίτης Διονύσιος. Στο μοναστήρι λειτουργεί παραδοσιακό οινοποιείο, που ξεκίνησε τη λειτουργία του από τα μέσα του δέκατου όγδοου αιώνα.

Σήμερα το κρασί της μονής θεωρείται άριστης ποιότητας και έχει αποσπάσει σημαντικά βραβεία σε διεθνείς διαγωνισμούς. Πολύτιμο κειμήλιο της μονής αποτελεί η περίφημη χαλκογραφία της Παναγίας με τις δέκα μικρογραφίες στο πλαίσιό της. Οι μικρογραφίες αυτές διηγούνται την ίδρυση της μονής και παρουσιάζουν τα μεγάλα θαύματα της Θεοτόκου της Χρυσορρογιάτισσας. Τη χαλκογραφία παρήγγειλε ο δραστήριος ηγούμενος Ιωακείμ στον σπουδαίο Κρητικό αγιογράφο Ιωάννη Κορνάρο, που εργαζόταν τότε στην Κύπρο.

Οι παραστάσεις αναφέρονται στην ιστόρηση της εικόνας από τον Απόστολο Λουκά και στη θαυματουργή μεταφορά της στο νησί. Έξι ακόμη παραστάσεις αποδίδουν περιστατικά θαυμάτων που έγιναν με τη χάρη της Παναγίας μέσα στους αιώνες. Τα τρία πρώτα θαύματα συνδέονται με επώνυμα πρόσωπα της εκκλησιαστικής και πολιτικής ζωής του νησιού τον δέκατο όγδοο αιώνα. Το πρώτο θαύμα αφορά τον Αρχιεπίσκοπο Χρύσανθο και τους Μητροπολίτες Πάφου Πανάρετο, Κιτίου Μελέτιο και Κυρηνείας Σωφρόνιο.

Οι αρχιερείς ταξίδεψαν στην Κωνσταντινούπολη, για να επιδιώξουν την αντικατάσταση του σκληρού Οθωμανού διοικητή Χατζή Μπακκή αγά. Το πλοίο τους κινδύνεψε από φοβερή θαλασσοταραχή, αλλά μετά την επίκληση της Θεοτόκου η τρικυμία κατέπαυσε και σώθηκαν όλοι. Το δεύτερο θαύμα αφορά τον Μητροπολίτη Κιτίου Μελέτιο, που κρατήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από Οθωμανό ναύαρχο και λυτρώθηκε με τη μεσιτεία της Παναγίας. Το τρίτο θαύμα συνδέεται με τον δραγουμάνο του νησιού Χατζηγεωργάκη Κορνέσιο, που δοκιμάστηκε σκληρά από τις επιβουλές των Οθωμανών εχθρών του.

Η Θεοτόκος τον ενίσχυσε και τον βοήθησε να ξεφύγει από τους δολοπλόκους διώκτες του και στην Κύπρο και στην Κωνσταντινούπολη. Το τέταρτο θαύμα αναφέρεται σε μια αιρετική γυναίκα, που προσπάθησε να εισέλθει στον ναό και εμποδίστηκε από άγγελο με ρομφαία. Εκείνη αναγνώρισε την πλάνη της, εξομολογήθηκε και προσκύνησε την εικόνα ως Ορθόδοξη πιστή. Το πέμπτο θαύμα αφορά τη σωτηρία ενός Χριστιανού φυλακισμένου, που τον πίεζαν να αλλαξοπιστήσει, και το έκτο τη θεραπεία γυναίκας από επικείμενη τύφλωση.