Η Παναγία η Αγία Σιών της Αγιάσου

Ένας εξόριστος ιερέας από την Κωνσταντινούπολη έφτασε στη Λέσβο κρύβοντας μέσα του ένα μυστικό μεγάλης αξίας για την Ορθοδοξία. Μαζί του ταξίδευε μια θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Βρεφοκρατούσας, ένας ασημένιος Σταυρός και κομμάτι από το Τίμιο Ξύλο. Ο ιερέας λεγόταν Αγάθων ο Εφέσιος και υπηρετούσε στο παρεκκλήσι των αυτοκρατορικών ανακτόρων στα τέλη του όγδοου αιώνα. Έπεσε όμως στη δυσμένεια του εικονομάχου αυτοκράτορα Λέοντος του Πρώτου και αναγκάστηκε να αυτοεξοριστεί στα Ιεροσόλυμα για χρόνια.

Στις αρχές του ένατου αιώνα έμαθε ότι στη Λέσβο ζούσε εξόριστη η εικονόφιλη αυτοκράτειρα Ειρήνη η Αθηναία. Θέλησε να τη συναντήσει και να βρεθεί πιο κοντά στην Κωνσταντινούπολη, ώστε να ξανανιώσει τον αέρα της πατρίδας του. Πήρε μαζί του την ιερή εικόνα, τον Σταυρό, ένα χειρόγραφο Ευαγγέλιο και άλλα πολύτιμα κειμήλια της παράδοσης. Όταν όμως έφτασε στο νησί, βρήκε την αυτοκράτειρα ήδη πεθαμένη και τα σχέδιά του να ανατρέπονται απότομα. Δεν λύγισε τότε ο ταπεινός ιερέας, αλλά ακολούθησε τα ρεύματα των χειμάρρων αναζητώντας ένα ήσυχο μέρος.

Έφτασε σε ένα δασωμένο και έρημο τόπο, μακριά από τα μάτια των εχθρών της Ορθοδοξίας. Ο τόπος εκείνος βρισκόταν στην Καρυά, ακριβώς εκεί όπου σήμερα στέκεται το εκκλησάκι της Ζωοδόχου Πηγής με το Αγίασμα. Έκρυψε τα ιερά κειμήλια μέσα στη γη και έχτισε μια μικρή σκήτη για να συνεχίσει τη μοναχική του ζωή. Σιγά σιγά γνωρίστηκε με τους κατοίκους των γειτονικών χωριών Καρύνης και Πενθίλης και κέρδισε την εμπιστοσύνη τους. Όταν ένιωσε ασφαλής, τους αποκάλυψε το μυστικό για τους θησαυρούς που έφερε από τους Αγίους Τόπους.

Οι πιστοί άρχισαν να ανεβαίνουν στη σκήτη για να προσκυνήσουν την εικόνα της Παναγίας Βρεφοκρατούσας. Μερικοί από αυτούς γοητεύτηκαν από τη ζωή του Αγάθωνα και έμειναν μόνιμα κοντά του ως μοναχοί. Έτσι, στις αρχές του ένατου αιώνα, δημιουργήθηκε ένα μικρό μοναστήρι μέσα στο δάσος της Λέσβου. Η εικόνα της Παναγίας έφερε μια χαρακτηριστική επιγραφή που έγραφε «Μήτηρ Θεού Αγία Σιών». Οι προσκυνητές που ξεκινούσαν από τα γύρω χωριά συνήθιζαν να λένε «πάμε στην Αγία Σιών» ή «πάμε στην Αγιά Σων».

Η αιτιατική «Αγιάσον» έγινε ακουστικά και ονομαστική «Αγιάσος», δίνοντας έτσι το όνομα στο σημερινό ξακουστό χωριό. Από εκείνη τη μικρή σκήτη ξεκίνησε όλη η ιστορία αυτού του τόπου της Παναγίας. Στις δύο Φεβρουαρίου του οκτακοσίου τριάντα μετά Χριστόν, ο Αγάθων εκοιμήθη ειρηνικά, αφήνοντας μια τελευταία εντολή στους μαθητές του. Τους ζήτησε να φυλάνε την ιερή εικόνα της Παναγίας μέσα στην κρύπτη μαζί με τα υπόλοιπα κειμήλια. Οι μοναχοί τήρησαν πιστά τη θέλησή του και κράτησαν κρυμμένο τον θησαυρό για πολλά ακόμη χρόνια.

Ο φόβος τους ήταν διπλός και απολύτως δικαιολογημένος μέσα στη δύσκολη εκείνη εποχή της εκκλησιαστικής ιστορίας. Από τη μια μεριά παραμόνευαν οι εικονομάχοι, που κατέστρεφαν κάθε ιερή εικόνα όπου την έβρισκαν. Από την άλλη μεριά λυμαίνονταν τις θάλασσες οι πειρατές, που χτυπούσαν συνεχώς τα νησιά και τις παραλιακές πόλεις της Μικράς Ασίας. Η μικρή κρύπτη της μονής έγινε καταφύγιο για τους θησαυρούς της Ορθοδοξίας μέσα σε μια θύελλα διωγμών. Το οκτακόσια σαράντα δύο μετά Χριστόν, η Ορθοδοξία θριάμβευσε οριστικά και ακολούθησε η αναστήλωση των ιερών εικόνων παντού.

Σε όλη την επικράτεια της βυζαντινής αυτοκρατορίας οι εικόνες ξαναπήραν τη θέση τους μέσα στους ναούς. Η σκήτη του Αγάθωνα μεταμορφώθηκε τότε σε φημισμένο τόπο προσκυνήματος για όλους τους ευσεβείς χριστιανούς. Η Παναγία η Αγία Σιών έγινε γνωστή όχι μόνο στη Λέσβο, αλλά και σε ολόκληρη την αντικρινή Αιολίδα. Έλεγαν μάλιστα ότι δύο προσκυνήματα στην Αγία Σιών ισοδυναμούσαν με ένα στους Αγίους Τόπους της Παλαιστίνης.