Μέσα στην πολιορκημένη Νίκαια της Μικράς Ασίας, ένας στρατιώτης ονόματι Κωνσταντίνος έριξε πέτρα πάνω στην ιερή εικόνα της Θεοτόκου και την καταπάτησε με τα πόδια του. Την ίδια νύχτα η Παναγία τού παρουσιάστηκε στον ύπνο και του προμήνυσε φοβερό θάνατο για την ασέβειά του. Το γεγονός αυτό συνέβη στη Νίκαια της Μικράς Ασίας κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της πόλης από εχθρικά στρατεύματα. Η εικόνα της Παναγίας της Νικαίας έγινε γνωστή μέσα από αυτό το θαυμαστό σημάδι της θείας δικαιοσύνης και της προστασίας της Θεοτόκου.

Ο ασεβής στρατιώτης δεν συνειδητοποίησε αμέσως το βάρος της πράξης του, καθώς προχώρησε στην πιο σκληρή ύβρη απέναντι στο ιερό πρόσωπο. Η Μητέρα του Κυρίου εμφανίστηκε με σαφήνεια μέσα στο όνειρό του και του μίλησε για τη βαριά προσβολή που είχε διαπράξει εναντίον της. Τα λόγια της Παναγίας ήταν αυστηρά και αποκάλυπταν ότι η σοβαρή αυτή ασέβεια θα οδηγούσε τον στρατιώτη στον θάνατό του πολύ σύντομα. Την επόμενη ημέρα, καθώς η μάχη ξέσπασε γύρω από τα τείχη της Νίκαιας, ο άνθρωπος αυτός βρέθηκε ξανά μέσα στις τάξεις των πολεμιστών.

Εκεί χτυπήθηκε ξαφνικά στο κεφάλι με μια πέτρα και έπεσε νεκρός μπροστά στα μάτια των συντρόφων του. Η ιστορία αυτής της φοβερής τιμωρίας έφτασε στα αυτιά της Εκκλησίας και απασχόλησε τους Πατέρες της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου. Οι άγιοι Πατέρες της Συνόδου της Νικαίας θυμήθηκαν το γεγονός και θέλησαν να τιμήσουν ξεχωριστά την ιερή εικόνα που είχε δεχθεί την ύβρη. Όρισαν λοιπόν να ψάλλεται ένας ιδιαίτερος ύμνος μπροστά στην εικόνα της Παναγίας της Νικαίας προς τιμήν και δοξολογία της Θεοτόκου.

Ο ύμνος αυτός παρομοιάζει τη μήτρα της Παναγίας με αγία Τράπεζα που βάστασε μέσα της τον Ουράνιο Άρτο της ζωής. Όσοι μετέχουν με πίστη σε αυτόν τον ζωοποιό Άρτο δεν γνωρίζουν τον θάνατο, καθώς το διακήρυξε ο ίδιος ο Τροφέας των πάντων. Ο Κύριος μίλησε για τον εαυτό του ως τον Άρτο της ζωής που κατέβηκε από τους ουρανούς, όταν δίδαξε τα πλήθη στην πόλη της Καπερναούμ. Η φράση αυτή του Χριστού βρίσκεται στο έκτο κεφάλαιο του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου και αποτελεί τη βάση όλου του ύμνου.

Έτσι ο ύμνος συνδέει την Παναγία με το μυστήριο της θείας Ευχαριστίας και τη σωτηρία των πιστών μέσα στην Εκκλησία. Η σύνδεση αυτή φανερώνει το βαθύ θεολογικό νόημα της εικόνας και της τιμής που αποδίδεται στη Μητέρα του Λόγου. Το ίδιο αυτό Θεοτοκίο ακούγεται και σήμερα μέσα στη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας κατά την περίοδο της Μεσοπεντηκοστής. Ψάλλεται συγκεκριμένα στην πέμπτη ωδή του δεύτερου κανόνα της εορτής, ο οποίος συντάχθηκε από τον άγιο Ανδρέα Κρήτης.

Ο μεγάλος αυτός υμνογράφος εμπνεύστηκε τη σύνθεση σε ήχο πλάγιο του τετάρτου, χαρίζοντας στην Εκκλησία έναν ύμνο μοναδικής ομορφιάς. Σε ορισμένα ορθόδοξα προσευχητάρια το ίδιο τροπάριο περιλαμβάνεται ανάμεσα στις ευχές που λέγονται μετά το βραδινό γεύμα των πιστών. Έτσι η ευλογία της εικόνας της Νικαίας περνά μέσα από τη σύνοδο και φτάνει στην καθημερινή πνευματική ζωή κάθε ορθόδοξης οικογένειας. Η εικόνα της Παναγίας της Νικαίας παρουσιάζει εντυπωσιακή ομοιότητα με μια άλλη πολύ γνωστή και αγαπημένη εικόνα της Θεοτόκου.

Πρόκειται για την εικόνα της Παναγίας του Ανεξαντλήτου Ποτηρίου, η μνήμη της οποίας τιμάται την πέμπτη ημέρα του μηνός Μαΐου. Και οι δύο εικόνες συνδέονται βαθιά με το μυστήριο της θείας Ευχαριστίας και τον ζωοποιό Άρτο της αιώνιας ζωής. Η Παναγία εικονίζεται ως η αγία Τράπεζα που χωρά μέσα της τον αχώρητο Κύριο των ουρανών και της γης. Έτσι οι πιστοί προστρέχουν στη μητρική σκέπη της Θεοτόκου μέσα από αυτές τις θαυματουργές μορφές της παράδοσης.