Δεκατέσσερα μόλις χρόνια μέτραγε η Φιλοθέα όταν την οδήγησαν χωρίς τη θέλησή της σε γάμο με τον νεαρό Κωνσταντίνο. Κατάφερε όμως να πείσει τον σύζυγό της να ζήσουν μαζί σαν αδέλφια, κρατώντας ανέγγιχτη την παρθενία τους. Είχε γεννηθεί στο Μολύβοτο της Παμφυλίας, στη Μικρά Ασία, από τον πατρίκιο Ιωάννη και την ευσεβέστατη Ειρήνη. Οι γονείς της τής χάρισαν ζεστή χριστιανική ανατροφή και την έμαθαν να αγαπά τα ιερά γράμματα από μικρή. Στις σπουδές της ξεχώρισε γρήγορα και είχε αποστηθίσει ολόκληρη σχεδόν την Αγία Γραφή.

Από την παιδική της ηλικία στράφηκε με πάθος στην άσκηση, στη νηστεία και στη σιωπηλή προσευχή. Ως πρότυπο της κοινής αγνής ζωής με τον σύζυγό της είχε το ζευγάρι του Οσίου Αμμούν και της συντρόφου του. Έχασε νωρίς τη μητέρα της, μόλις σε ηλικία τριών χρόνων, και λίγο μετά τον γάμο της έφυγε και ο πατέρας της. Ο Κωνσταντίνος χειροτονήθηκε πρεσβύτερος, όμως και αυτός εκοιμήθη ύστερα από έξι χρόνια κοινής τους ζωής. Η νεαρή χήρα βρέθηκε ξαφνικά μόνη, με πλούτο και με δούλους στα χέρια της.

Η Φιλοθέα δεν δίστασε ούτε στιγμή μπροστά στη νέα της κατάσταση και πήρε αποφάσεις γενναίες. Ελευθέρωσε όλους τους δούλους της οικογένειας και μοίρασε τα πλούτη σε φτωχούς, σε εκκλησίες και σε μοναστήρια. Κράτησε κοντά της μόνο μία πιστή υπηρέτρια και αποσύρθηκε σε ένα νησάκι μιας λίμνης κοντά στο Μολύβοτο. Εκεί, μέσα στην ησυχία των νερών και στη σιωπή της φύσης, άρχισε μια ζωή σκληρής αλλά γλυκιάς άσκησης. Οι μέρες της κυλούσαν με νηστεία, με ολονύκτιες αγρυπνίες και με αδιάλειπτη προσευχή προς τον Νυμφίο Χριστό.

Η φήμη των αρετών της απλώθηκε σιγά σιγά στις γύρω περιοχές και πολλοί έτρεχαν να τη δουν. Όταν η ειδωλολατρία και οι διωγμοί ξαναγύρισαν στο προσκήνιο, η Οσία στάθηκε αληθινός στύλος των πιστών. Στήριζε τους κλονισμένους χριστιανούς και αντιμετώπιζε με σθένος τους ειδωλολάτρες της γύρω περιοχής. Ο Θεός τής χάρισε πλούσιο το θαυματουργικό χάρισμα και πλήθος ασθενών έβρισκαν κοντά της θεραπεία. Τέσσερις ημέρες πριν την κοίμησή της κάλεσε τους ιερείς της περιοχής στο νησάκι.

Τους έδωσε τις τελευταίες πνευματικές υποθήκες της και αναχώρησε ειρηνικά για τον Κύριο. Το ιερό σκήνωμα της Οσίας ενταφιάστηκε στον ναό της Υπεραγίας Θεοτόκου, γνωστό και ως Αγία Σοφία. Πέρασαν αιώνες και τα λείψανά της έγιναν θησαυρός ολόκληρης της Ορθόδοξης Ανατολής. Στις αρχές του δέκατου τρίτου αιώνα, ο βούλγαρος βασιλιάς Ιωαννίκιος ή Καλοϊωάννης εκμεταλλεύτηκε τη δεινή θέση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας μετά την Τέταρτη Σταυροφορία. Κατέλαβε αρκετά εδάφη και πήρε την πρωτοβουλία να μεταφέρει τα ιερά λείψανα από την Ανατολική Θράκη στο Τύρνοβο.

Η πρωτεύουσα του Δεύτερου Βουλγαρικού Κράτους ετοιμάστηκε να υποδεχθεί τον ουράνιο θησαυρό με κάθε λαμπρότητα. Τιμητικό στρατιωτικό άγημα συνόδεψε τη θαυματουργή πομπή σε όλη την μακρά πορεία της. Στον δρόμο σημειώθηκαν πολλές θαυματουργικές θεραπείες ασθενών που έτρεχαν με δάκρυα. Θεραπεύτηκε ακόμη και ο επικεφαλής αξιωματικός του αγήματος, ο Θεόδωρος, μπροστά στα έκπληκτα μάτια των ανθρώπων του. Ο Αρχιεπίσκοπος Τυρνόβου υποδέχθηκε ο ίδιος τα ιερά λείψανα με δάκρυα συγκίνησης και ψαλμωδίες.

Τα τοποθέτησαν με ευλάβεια στον ναό της Υπεραγίας Θεοτόκου, της λεγομένης Τέμνισκας, μέσα στο Τύρνοβο. Από εκείνη την ώρα η Οσία έγινε προστάτιδα της βουλγαρικής βασιλεύουσας πόλης. Δύο αιώνες αργότερα, οι Οθωμανοί Τούρκοι κατέλαβαν το Τύρνοβο και έσβησαν την κρατική και πνευματική ηγεσία των Βουλγάρων. Ο τελευταίος Πατριάρχης της Εκκλησίας της Βουλγαρίας Ευθύμιος αναγκάστηκε να πάρει με δάκρυα τον πικρό δρόμο της εξορίας. Οι Βούλγαροι του Βιδυνίου ενδιαφέρθηκαν τότε να μεταφέρουν τα ιερά λείψανα στην πρωτεύουσα του δικού τους μικρού κρατιδίου.

Δύο χρόνια μετά την άλωση της παλιάς βασιλεύουσας, η νέα μετακομιδή έγινε με πανηγυρικό και κατανυκτικό τρόπο. Η Οσία Φιλοθέα έγινε από εκείνη τη στιγμή προστάτιδα και θερμή μεσίτρια των πιστών του βασιλείου του Βιδυνίου. Η χαρά όμως κράτησε ελάχιστα, γιατί ένα χρόνο μετά οι Οθωμανοί κατέλυσαν και αυτό το τελευταίο βασίλειο. Κυριάρχησαν σε όλη την έκταση της Βουλγαρίας και βύθισαν τον λαό στη σκοτεινή νύχτα της σκλαβιάς. Μέσα στη δίνη και στον χαλασμό της αλώσεως χάθηκαν τα ίχνη των ιερών λειψάνων της Οσίας.

Για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα κανείς δεν γνώριζε πού βρίσκονταν και τι απέγιναν. Τα ξανασυναντούμε με βεβαιότητα στο δεύτερο μισό του δέκατου έκτου αιώνα στην πόλη Άρτζες της Ουγγροβλαχίας, όπου παραμένουν πηγή ευλογίας.