Μπροστά στον αυτοκράτορα Λέοντα τον Πέμπτο, έναν φοβερό διώκτη των εικόνων, ένας ταπεινός μοναχός τόλμησε να τον αποκαλέσει αιρετικό κατάμουτρα. Ο ίδιος μοναχός, ο Όσιος Ιωάννης ο Ψυχαΐτης, είχε λάβει από τον Θεό το χάρισμα να διώχνει δαίμονες και να θεραπεύει βαριές αρρώστιες. Έζησε στα τέλη του όγδοου και στις αρχές του ένατου αιώνα, σε μια εποχή ταραγμένη από την εικονομαχία. Από τα νεανικά του χρόνια αγάπησε με όλη του την καρδιά τον Χριστό και ακολούθησε τον δρόμο της αρετής.

Στον χαρακτήρα του έμοιαζε με τους μεγάλους προφήτες Ηλία και Ιωάννη τον Βαπτιστή, με ζήλο φλογερό και παρρησία ακατάβλητη. Άφησε νέος τον κόσμο και κατέφυγε στη φημισμένη Λαύρα του Ψυχά, στα προάστια της Κωνσταντινουπόλεως. Εκεί έλαβε το αγγελικό σχήμα και αφοσιώθηκε με όλη του την ψυχή στην ασκητική ζωή. Με τη νηστεία, την αδιάλειπτη προσευχή και τη σκληραγωγία υπέταξε τις επιθυμίες της σάρκας και καθάρισε τον νου του. Η αγιότητα του βίου του φάνηκε γρήγορα μέσα από τα θαύματα που επιτελούσε ο Θεός με τα χέρια του.

Έδιωχνε δαιμόνια από βασανισμένους ανθρώπους και χάριζε υγεία σε πολλούς αρρώστους που τον πλησίαζαν με πίστη. Στα χρόνια εκείνα η αίρεση της εικονομαχίας λυσσομανούσε φοβερά μέσα στην αυτοκρατορία και έσπερνε παντού πόνο. Όσοι πιστοί τιμούσαν τις άγιες εικόνες υπέφεραν σκληρούς διωγμούς, φυλακίσεις, εξορίες και πολλές φορές τον ίδιο τον θάνατο. Ο Όσιος Ιωάννης στάθηκε όρθιος μέσα στην καταιγίδα και στερέωσε τους ορθοδόξους με τις θερμές νουθεσίες του.

Με τον λόγο του εμψύχωνε τους διστακτικούς και θαρρούσαν οι κλονισμένοι να ομολογήσουν την αλήθεια. Κάποιοι όμως τον κατήγγειλαν στον αυτοκράτορα Λέοντα τον Πέμπτο, τον γνωστό για τη μανία του εναντίον των εικόνων. Ο αυτοκράτορας τον κάλεσε μπροστά του και άρχισε να τον πιέζει σκληρά. Του ζητούσε να αρνηθεί την προσκύνηση των τιμίων εικόνων και να ενωθεί με την αίρεσή του. Του έδωσαν μάλιστα έναν ασεβή χάρτη για να υπογράψει την αποκήρυξη της ορθόδοξης πίστης.

Ο όσιος όχι μόνο δεν δέχθηκε να συμμορφωθεί στην ασεβή απαίτηση, αλλά ήλεγξε δημόσια τον ίδιο τον βασιλιά. Μπροστά σε όλη την αυλή τον αποκάλεσε αιρετικό με θάρρος προφητικό και απαράμιλλη παρρησία. Η απάντησή του ήταν σαν αστραπή που φώτισε τους πιστούς και τάραξε τους διώκτες με την αλήθειά της. Η οργή του αυτοκράτορα ξέσπασε αμέσως πάνω στον γενναίο ομολογητή της Ορθοδοξίας με όλη της τη σφοδρότητα. Τον καταδίκασαν σε εξορία μακριά από την Κωνσταντινούπολη, σε τόπους έρημους και απομονωμένους.

Εκεί υπέμεινε από τους παράνομους και άδικους εικονομάχους πλήθος ταλαιπωριών, στερήσεων και σωματικών κακουχιών. Όμως καμία τιμωρία δεν λύγισε το φρόνημά του ούτε ψύχρανε τη φλόγα της πίστης μέσα του. Κάθε φορά που τον επανέφεραν από την εξορία, εκείνος επέστρεφε ακόμη πιο δυνατός και πιο μαχητικός από πριν. Συνέτριβε την αυθάδεια των εικονομάχων που περιφρονούσαν τη σεβάσμια μορφή του Χριστού και των αγίων. Είχε αποκτήσει τεράστια πνευματική δύναμη και θεϊκή τόλμη μπροστά στους ισχυρούς της γης.

Η ίδια η εμφάνισή του τάραζε τους αντιπάλους του και στερέωνε τους φίλους και αδελφούς στην αλήθεια. Για τον λόγο αυτό όλοι οι ορθόδοξοι τον τιμούσαν με βαθύ σεβασμό και τον θεωρούσαν στύλο ακλόνητο. Στη φήμη αυτή πρόσθεταν λαμπρότητα τα θαυμαστά χαρίσματα που του είχε δωρίσει πλούσια ο φιλάνθρωπος Θεός. Συνελήφθη και εξορίστηκε πολλές φορές, μα πάντοτε επανερχόταν με μεγαλύτερο ζήλο και νέα δύναμη ψυχής. Τελικά, αφού αγωνίστηκε γενναία για την ορθόδοξη πίστη, παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο που τόσο αγάπησε.