Μέσα στα αρχαία υπόγεια ασκητήρια της Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου, εκεί όπου γεννήθηκε η μοναχική παράδοση της Ρωσίας, έλαμψε η ταπεινή και πολυδάκρυτη πολιτεία του Οσίου Ιλαρίωνος. Ο Άγιος Πατήρ ημών υπήρξε γνήσιος μαθητής και συνασκητής του μεγάλου Οσίου Θεοδοσίου του Σπηλαιώτη, του οποίου η μνήμη επιτελείται την τρίτη Μαΐου. Εφάμιλλος μιμητής του διδασκάλου του, ο Όσιος Ιλαρίων προσευχόταν στον Θεό ημέρα και νύχτα, με ακόρεστα δάκρυα μετανοίας στα μάτια.

Παράλληλα κρατούσε αυστηρότατη νηστεία και υποτασσόταν με ταπείνωση σε όλα τα δύσκολα διακονήματα της σπηλαιώτικης αδελφότητας του Κιέβου. Όπως μαρτυρούν οι σύγχρονοί του αγιορείτες χρονικογράφοι, οι συνασκητές του τον γνώριζαν ως ακούραστο γραφέα και αντιγραφέα ιερών βιβλίων. Καθόταν ώρες ολόκληρες μέσα στο κελλί του Οσίου Θεοδοσίου και αντέγραφε τα κείμενα της Εκκλησίας, ενώ ο διδάσκαλός του έψαλλε ψαλμούς και γνέθει μαλλί από τα πρόβατα του μοναστηριού.

Με τον τρόπο αυτό οι δύο πατέρες ζούσαν σε αδιάλειπτη πνευματική κοινωνία, μέσα σε κοπιαστική σιωπή και αδιάκοπη μνήμη Θεού. Ο Όσιος Ιλαρίων ακολούθησε αυτή την ένδοξη ασκητική πολιτεία μέσα στον ενδέκατο αιώνα, σε χρόνους θεμελιακούς για τη ρωσική ορθόδοξη παράδοση. Έγινε ο πρώτος χρονογράφος της Λαύρας και κατέγραψε με τη γραφίδα του τη βιογραφία του ίδιου του διδασκάλου του Θεοδοσίου, αφήνοντας πολύτιμη παρακαταθήκη. Η μνήμη του τιμάται με ευλάβεια και την εικοστή ογδόη Αυγούστου και κατά τη δευτέρα Κυριακή της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Ταις πρεσβείαις του Οσίου Πατρός ημών Ιλαρίωνος, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.