Σε μια ταραγμένη εποχή της Μακεδονίας, δύο αδέλφια χάθηκαν από τη μάνα τους και βρέθηκαν παιδιά σε χέρια αλλόθρησκων, για να ξανασυναντηθούν χρόνια αργότερα μέσα σε μοναστήρι. Ο Όσιος Φιλόθεος γεννήθηκε γύρω στα χίλια πεντακόσια είκοσι έξι στη Χρυσούπολη της Μακεδονίας, κοντά στην Καβάλα. Οι γονείς του κατάγονταν από κάποια επαρχία Ασιανών της Μικράς Ασίας και συγκεκριμένα από την πόλη Ελατεία της περιοχής τους. Για τον φόβο των Αγαρηνών ήρθαν στη Χρυσούπολη, όπου ο πατέρας πέθανε νωρίς, αφού γέννησε δύο παιδιά.

Τα παιδιά αυτά τα άρπαξαν οι Τούρκοι από το σπίτι τους και ο πόνος της μάνας τους Ευδοκίας ήταν αβάστακτος. Για να ελαφρύνει το βαρύ πένθος της, κλείστηκε με συντριβή σε γυναικείο μοναστήρι και αφιερώθηκε στην προσευχή. Κάποτε όμως, σε μια πανήγυρη ενός ανδρικού μοναστηριού, συνάντησε τα δύο παιδιά της και έμαθε με μεγάλη συγκίνηση την ιστορία τους. Άκουσε από τα χείλη του ηγουμένου ολόκληρο το θαύμα της σωτηρίας τους και ευχαρίστησε ολόψυχα τον Θεό για τη φιλανθρωπία του.

Ο Θεόφιλος, έτσι ήταν το πρώτο όνομα του Οσίου, έδειξε από νωρίς μεγάλη προθυμία για τον μοναχικό βίο. Στο ίδιο μοναστήρι εκάρη μοναχός με μεγάλη πνευματική πληρότητα και έλαβε το ευλογημένο νέο όνομα Φιλόθεος, έναντι του πρώτου του ονόματος Θεόφιλος. Έδειξε από τότε ζήλο, υπακοή και αδιάκοπη προσευχή, ώστε να γίνει φωτεινό παράδειγμα σε όλους τους αδελφούς που τον γνώριζαν εκεί καθημερινά. Κατόπιν, σε ηλικία εικοσιπέντε ετών, ο νέος μοναχός πήρε τη μεγάλη απόφαση να ανέβει στο Άγιο Όρος για βαθύτερη πνευματική ζωή.

Πήγε στο κοινόβιο της Ιεράς Μονής Διονυσίου, όπου οι ασκητικοί του αγώνες έγιναν φωτεινό παράδειγμα σε πολλούς αδελφούς. Αργότερα, αναζητώντας ακόμη περισσότερο την ησυχία, προφασίστηκε ότι ασθένησε και έχασε την ακοή του, ώστε να αποσυρθεί ανενόχλητος. Αποσύρθηκε σε σπήλαιο έξω από τη μονή και εκεί αναδείχθηκε θαυμαστός ασκητής και νικητής των ορατών δαιμόνων. Όταν αποκαλύφθηκε η προσποιητή του ασθένεια, αναγκάστηκε να αλλάξει τόπο διαμονής, για να μην τον τιμούν οι άνθρωποι υπερβολικά.

Στη νέα του κατοικία απέκτησε τρεις πιστούς μαθητές και ο Θεός τον αντάμειψε με το χάρισμα της προοράσεως. Πέθανε ειρηνικά σε ηλικία ογδόντα τεσσάρων χρόνων, γύρω στα χίλια εξακόσια δέκα, μέσα στη μοναχική του χαρά. Στους μαθητές του είχε δώσει εντολή να μη θάψουν το σώμα του, αλλά να το αφήσουν να το φάνε τα θηρία. Ο πανάγαθος Θεός όμως κατηύγασε το λείψανο με ουράνιο φως, από το οποίο οδηγήθηκε ένας μοναχός στο σώμα του. Ο μοναχός εκείνος παρέλαβε με ευλάβεια την τίμια κάρα και την παρέδωσε στους πιστούς μαθητές του Οσίου.

Η κάρα σώζεται μέχρι σήμερα στη μονή της Πέτρας, στην επαρχία Θεσσαλιώτιδος, σε αργυρή θήκη, και τιμάται με ευλάβεια. Ταις πρεσβείαις του Οσίου Φιλοθέου του Αγιορείτου, Χριστέ ο Θεός, χάρισαι ημίν την ησυχίαν της καρδίας και ελέησον ημάς, αμήν.