Στις απαρχές της Ορθοδόξου παραδόσεως της Πελοποννήσου, ξεχωρίζει η ιερή μορφή τριών αγίων που συνδέθηκαν με τη Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου. Πρόκειται για τους οσίους Συμεών και Θεόδωρο, δύο αδέλφια κατά σάρκα, και την οσία Ευφροσύνη την ποιμενίδα, μια απλή βοσκοπούλα της περιοχής. Οι τρεις αυτοί όσιοι παρέμειναν στους Συναξαριστές ουσιαστικά άγνωστοι για πολλούς αιώνες, χωρίς εκτενή και αναλυτική βιογραφική παράδοση. Παρά τη σχετική σιωπή των πηγών, η μνήμη τους διασώθηκε ζωντανή μέσα από την ίδια τη μοναστική ζωή του Μεγάλου Σπηλαίου.

Οι όσιοι Συμεών και Θεόδωρος ήταν αδέλφια μεταξύ τους και αναδείχθηκαν ως οι ιδρυτές της φημισμένης Μονής. Γεννήθηκαν στις αρχές του τετάρτου αιώνα και έζησαν σε εποχή που η Εκκλησία έβγαινε από τους μεγάλους ρωμαϊκούς διωγμούς. Επέλεξαν την οδό της ασκήσεως και της ησυχίας, εγκαταλείποντας τη ζωή του κόσμου για χάρη του Χριστού. Πέρασαν τα χρόνια τους με σκληρούς πνευματικούς αγώνες, αυστηρή νηστεία, αδιάλειπτη προσευχή και βαθιά ταπείνωση μέσα στη Μονή.

Έζησαν οσιακά για ολόκληρη τη ζωή τους και απεβίωσαν ειρηνικά, παραδίδοντας τις ψυχές τους στα χέρια του Κυρίου. Η αδελφική σχέση των δύο κτητόρων δείχνει ότι ο μοναχισμός μπορεί να γίνει κοινός δρόμος της οικογενειακής αγιότητος. Η μοναστική κοινότητα που ίδρυσαν αναπτύχθηκε σταδιακά με βάση τις πατερικές αρχές της ασκητικής ζωής και της κοινοβιακής τάξεως. Η οσία Ευφροσύνη ήταν αυτή που με θαυμαστό τρόπο βρήκε στα βουνά της Πελοποννήσου την ιερή εικόνα της Παναγίας.

Σύμφωνα με την πανάρχαια εκκλησιαστική παράδοση, η εικόνα αυτή αγιογραφήθηκε από τα ίδια τα χέρια του ευαγγελιστή και αποστόλου Λουκά. Είναι μια από τις σπανιότατες λουκαϊκές εικόνες της Θεοτόκου που διασώθηκαν στους ορθοδόξους τόπους του ελληνικού χώρου. Έκτοτε φυλάσσεται με μεγάλη ευλάβεια μέχρι και τις μέρες μας στη Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου της Πελοποννήσου. Η Μονή έχει γίνει τόπος αδιάλειπτης προσκυνήσεως, αναβλύζοντας πολλές χάρες σε όσους προστρέχουν με πίστη στην Παναγία.

Όλες αυτές οι αναφορές για τους τρεις οσίους μάς διασώζονται μέσα από την Ακολουθία των Αγίων της Μονής. Η Ακολουθία αυτή εκδόθηκε για πρώτη φορά στη Βενετία το έτος χίλια επτακόσια έξι, σε εποχή έντονης λειτουργικής συγκομιδής. Στη συνέχεια ξανατυπώθηκε στην Αθήνα το έτος χίλια οκτακόσια σαράντα και αργότερα πάλι το έτος χίλια εννιακόσια έντεκα. Οι τρεις αυτές εκδόσεις μαρτυρούν την αδιάλειπτη τιμή των τριών οσίων από την εκκλησιαστική παράδοση των τελευταίων αιώνων.

Η οσία Ευφροσύνη παραμένει σύμβολο της ταπεινής ψυχής που γίνεται κατάλληλη υποδοχή των μυστηρίων του Θεού. Με τις πρεσβείες των οσίων Συμεών, Θεοδώρου και Ευφροσύνης ο Κύριος ας ευλογεί τα μοναστικά μας κέντρα και τη ζωή μας, αμήν.