Ο άγιος Φιλόθεος ο Κόκκινος υπήρξε μέγας λόγιος της Εκκλησίας και ατρόμητος υπερασπιστής της ησυχαστικής διδασκαλίας του αγίου Γρηγορίου Παλαμά. Από νέος βυθίστηκε στη νοερά προσευχή και έγινε φωνή των μοναχών μέσα στις βαρύτερες θεολογικές καταιγίδες του δέκατου τέταρτου αιώνα. Καταγόταν από αξιόλογη και πολυμελή οικογένεια της Θεσσαλονίκης και από νεαρή ηλικία ασπάστηκε τον μοναχικό βίο σε φημισμένα ησυχαστικά κέντρα. Έζησε ένα διάστημα στο όρος Σινά και κατόπιν ανέβηκε στο Άγιον Όρος, όπου διακρίθηκε για την άσκηση και την παιδεία του.

Σύντομα τον ανέδειξαν ηγούμενο της Μεγίστης Λαύρας, ακριβώς όταν φούντωνε η σύγκρουση γύρω από την ησυχαστική παράδοση. Υπέγραψε τον Αγιορείτικο Τόμο για την υπεράσπιση της νοεράς προσευχής και συνέγραψε δύο σημαντικούς θεολογικούς λόγους εναντίον του Γρηγορίου Ακινδύνου. Το χίλια τριακόσια σαράντα επτά εξελέγη μητροπολίτης Ηρακλείας της Θράκης και ποίμανε τη μαρτυρική επαρχία με σύνεση. Μετείχε στη μεγάλη σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως, η οποία διακήρυξε με τον περίφημο Τόμο την ορθόδοξη διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου Παλαμά.

Αργότερα ανέβηκε δύο φορές στον πατριαρχικό θρόνο και αντιμετώπισε με σταθερότητα τις προσπάθειες να εισαχθεί στο Βυζάντιο η σχολαστική θεολογία. Έγραψε ακολουθίες, βίους αγίων και ησυχαστικές πραγματείες, στηρίζοντας τις Εκκλησίες της Ρωσίας, Σερβίας, Βλαχίας και Βουλγαρίας. Παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο, αφήνοντας στους πιστούς θησαυρό φωτεινής θεολογίας και ασκητικής εμπειρίας, και πρεσβεύει αδιάλειπτα υπέρ της Εκκλησίας μέχρι σήμερα, αμήν.