Μέσα στα δύσκολα χρόνια της σκληρής βασιλείας του Διοκλητιανού, μια νεαρή κόρη κρατούσε στην ψυχή της έναν θησαυρό πολυτιμότερο από κάθε αυτοκρατορική κορώνα. Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία αναζητούσε ομορφιά για τον θρόνο, η Ριψιμία όμως είχε ήδη παραδώσει την παρθενία της στον ουράνιο Νυμφίο της. Η Αγία Ριψιμία μαρτύρησε γύρω στο διακόσια ενενήντα δύο, στα χρόνια του Διοκλητιανού, και ήταν εξαιρετικά όμορφη στο σώμα και πολύ σεμνή στο ήθος. Ζούσε με αυστηρή άσκηση και νηστεία σε γυναικεία μοναστική αδελφότητα της Μικράς Ασίας, υπό την καθοδήγηση της σοφής γερόντισσας Γαϊάνης.

Ο αυτοκράτορας έστειλε απεσταλμένους σε όλη την αυτοκρατορία να αναζητήσουν την πιο όμορφη κόρη για να γίνει σύζυγός του. Όταν εκείνοι βρήκαν τη Ριψιμία, ζωγράφισαν την εικόνα της και τη μετέφεραν με σπουδή στα ανάκτορα του Διοκλητιανού. Ο αυτοκράτορας θαμπώθηκε από το κάλλος της και της έστειλε επίσημη πρόταση γάμου, ζητώντας την για σύζυγό του. Η αγία όμως ομολόγησε αμέσως μέσα στην καρδιά της ότι δεν θα αποστατούσε ποτέ από τον αληθινό Νυμφίο της, τον Χριστό.

Συμβουλεύτηκε λοιπόν τη σοφή γερόντισσά της και αποφάσισαν όλες μαζί οι αδελφές να αναχωρήσουν κρυφά για τα μέρη της Αρμενίας. Ολόκληρη η αδελφότητα, τριάντα επτά παρθένες αφιερωμένες στον Χριστό, εγκατέλειψε χωρίς δισταγμό την ασφάλεια του μοναστηριού. Μετά από κοπιαστική πορεία, με πείνα, δίψα και αναρίθμητες κακουχίες, οι παρθένες έφτασαν στα μέρη του όρους Αραράτ και κρύφτηκαν σε αμπελώνες. Οι πιο δυνατές πήγαιναν στην κοντινή πόλη για να εργαστούν και να εξοικονομήσουν τροφή για όλη την αδελφότητα των αγίων αυτών γυναικών.

Ο Διοκλητιανός, μόλις πληροφορήθηκε ότι η Ριψιμία είχε φύγει στην Αρμενία, έγραψε στον φίλο του βασιλιά της χώρας τον Τηριδάτη ζητώντας τη βοήθειά του. Του ζητούσε να εντοπίσει τη νεαρή κόρη και να του τη στείλει πίσω, ή, αν ήθελε, να την κρατήσει εκείνος ως σύζυγο. Ο Τηριδάτης διέταξε αμέσως την έρευνα και, όταν την εντόπισαν, την περικύκλωσαν ώστε να μην μπορέσει να ξεφύγει με κανέναν τρόπο. Μαθαίνοντας για την εξαιρετική ομορφιά της, φλογίστηκε και αυτός από επιθυμία, και της έστειλε δώρα και βασιλικά ενδύματα.

Η Ριψιμία, ακολουθώντας τις συμβουλές της γερόντισσας Γαϊάνης που την ανέθρεψε από μικρή, απέρριψε όλα τα δώρα του ασεβούς βασιλιά. Η Γαϊάνη μίλησε αυστηρά στους απεσταλμένους και τους είπε ότι όλες οι κόρες ήταν ήδη μνηστευμένες με τον Ουράνιο Νυμφίο. Τότε ακούστηκε αιφνίδιος ουράνιος βροντερός κρότος και θεϊκή φωνή ενθάρρυνε τις παρθένες, ενώ οι στρατιώτες έπεσαν τρομαγμένοι στη γη ολόκληροι. Όσοι από εκείνους έπεσαν από τα άλογα ποδοπατήθηκαν θανάσιμα και εξέπνευσαν εκεί, ενώ οι υπόλοιποι γύρισαν τρέμοντας στον βασιλιά Τηριδάτη.

Όταν ο Τηριδάτης οδήγησε την παρθένο στον βασιλικό κοιτώνα, εκείνη γονάτισε κλαίγοντας και προσευχόμενη να φυλάξει ο Θεός την παρθενία της. Θυμόταν με ζωντανές εικόνες πώς ο Κύριος έσωσε τον Ιωνά στην κοιλιά του κήτους και τους Τρεις Παίδες μέσα στην κάμινο. Ο βασιλιάς ορμούσε επάνω της με πάθος, η Ριψιμία όμως, ενισχυμένη από τη δύναμη του Χριστού, έγινε ισχυρότερη από τον τυραννικό αντίπαλό της. Έπειτα από μάταιη πάλη, ο Τηριδάτης άρχισε να τρέμει και να σπαρταρά στο πάτωμα σαν δαιμονισμένος μέσα στο ίδιο του το παλάτι.

Εκείνη τη νύχτα η αγία βρήκε τις αδελφές της και τους διηγήθηκε την υπερφυσική νίκη της ενάντια στον φοβερό αντίπαλο. Το πρωί όμως οι στρατιώτες την έπιασαν και άρχισαν να της ετοιμάζουν τον πιο σκληρό μαρτυρικό θάνατο. Έκοψαν τη γλώσσα της, την έδεσαν σε τέσσερις στύλους και την έκαψαν με αναμμένες λαμπάδες σε όλο της το σώμα. Έσχισαν την κοιλιά της με αιχμηρή πέτρα, της έβγαλαν τα μάτια και κατακρεούργησαν το παρθενικό σώμα της σε μικρά κομμάτια.

Έτσι η αγία Ριψιμία παρέδωσε τη φωτεινή ψυχή της στον στεφανοδότη και ουράνιο Νυμφίο της, τον Χριστό. Μαζί της θανατώθηκαν με ξίφος και τριάντα δύο άλλες παρθενομάρτυρες, ενώ τα ιερά τους λείψανα ρίχτηκαν στα άγρια θηρία. Η γερόντισσα Γαϊάνη υπέστη και αυτή μαζί με δύο άλλες παρθένες ακόμη σκληρότερα και πιο επώδυνα μαρτύρια από τους ειδωλολάτρες. Της τρύπησαν τα πόδια, την κρέμασαν ανάποδα και της έγδαραν ολόκληρη τη ζωντανή σάρκα με βασανιστική φρίκη.

Της έκοψαν στη συνέχεια από πίσω τον λαιμό, της έβγαλαν τη γλώσσα και έσχισαν την κοιλιά της με αιχμηρή πέτρα. Τελικά αποκεφάλισαν και τις τρεις ομολογήτριες παρθένες, και έτσι αναχώρησαν με μαρτυρικό στεφάνι προς τον ουράνιο Νυμφίο. Μαζί με αυτές τις άγιες γυναίκες μαρτύρησαν επίσης εβδομήντα άνδρες χριστιανοί, που κρύβονταν στην περιοχή του Αραράτ. Λίγο αργότερα, με τη θεία δύναμη και τις πρεσβείες των αγίων αυτών παρθένων, ο Τηριδάτης κατάλαβε φοβερά την οργή του Θεού.

Έχασε τα λογικά του και πήρε μορφή αγριόχοιρου, ώσπου να ελευθερωθεί μέσω της προσευχής του Αγίου Γρηγορίου του Φωτιστού. Μετάνιωσε δημόσια για τα εγκλήματά του και βοήθησε με τα χέρια του στην ανέγερση τριών ναών προς τιμήν των μαρτύρων. Ο Άγιος Γρηγόριος συγκέντρωσε με πολλή ευλάβεια τα διασκορπισμένα λείψανά τους και τα τοποθέτησε σε επίσημη ταφή. Έτσι από το αίμα των παρθένων αυτών μαρτύρων ξεπήδησε η Εκκλησία της Αρμενίας ως πνευματική αμπελουργία. Ταις πρεσβείαις των αγίων ενδόξων παρθενομαρτύρων Ριψιμίας, Γαϊάνης και των συν αυταίς τριακονταδύο παρθένων και εβδομήκοντα μαρτύρων, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.