Από τις ερήμους της Μεσοποταμίας ανέτειλε ένας από τους μεγαλύτερους νηπτικούς πατέρες της Εκκλησίας, ο Όσιος Ισαάκ ο Σύρος. Η ταπεινή του ψυχή έγινε δοχείο της θείας χάριτος και η γραφίδα του φωτεινός οδηγός των μοναχών μέχρι σήμερα. Καταγόταν από τη Συρία και κατά την παράδοση γεννήθηκε είτε στη Νινευή της Μεσοποταμίας είτε σε κωμόπολη κοντά στην Έδεσσα. Από την ακμή της νεότητας απαρνήθηκε τον κόσμο και πήγε μαζί με τον αυτάδελφό του σε κοινόβιο που τιμούσε τη μνήμη του αγίου μάρτυρος Ματθαίου.

Εκεί ντύθηκε το αγγελικό σχήμα και γυμνάστηκε με ζήλο στους ασκητικούς αγώνες της πρακτικής αρετής, μαζί με άλλους πατέρες της κοινοβιακής ζωής. Όταν υπέταξε τα πάθη της σάρκας στο πνεύμα, διψασμένος για τη βαθύτερη θεωρία αναχώρησε από την αδελφότητα και έτρεξε προς την έρημο. Κατοίκησε ολομόναχος μέσα σε ένα φτωχό ερημικό κελί, ασχολούμενος μόνος μόνω με τον Θεό και τη νοερά προσευχή της καρδιάς. Ο αυτάδελφός του, που ανέλαβε ηγούμενος, του έγραφε επανειλημμένα και τον παρακαλούσε να επιστρέψει, όμως ο Ισαάκ είχε γλυκαθεί από τη γλυκύτητα της θεωρίας και αρνιόταν.

Όταν οι παρακλήσεις των αδελφών δεν τον έπεισαν, θεία αποκάλυψη τον κάλεσε άνωθεν σε αρχιερατική διακονία. Έσκυψε τότε ταπεινά τον αυχένα στη θεϊκή φωνή και άφησε με πόνο την αγαπημένη του ερημία. Χειροτονήθηκε επίσκοπος της μεγάλης πόλης της Νινευή, ώστε ο λύχνος της αρετής να μη μένει κρυμμένος υπό τον ερημικό μόδιο. Η αρχιερατεία του όμως ελάχιστα διήρκεσε, ακριβώς όπως άλλοτε συνέβη και με τον θεολόγο Γρηγόριο στα Σάσιμα. Μια ημέρα παρουσιάστηκαν μπροστά του δύο χριστιανοί, ένας δανειστής και ένας οφειλέτης, για να κρίνει τη διαφορά τους.

Ο οφειλέτης ομολογούσε το χρέος και ζητούσε λίγες ημέρες προθεσμία, μα ο άσπλαχνος δανειστής απειλούσε αμέσως δικαστήρια και φυλακή. Ο Όσιος του υπενθύμισε με πραότητα την εντολή του Ευαγγελίου να μην ζητούμε ούτε αυτά που μας παίρνουν με βία. Εκείνος όμως αυθάδως απάντησε στον επίσκοπο «άσε τώρα, πάτερ, το Ευαγγέλιο» και έφυγε αμετανόητος από τον δικαστικό χώρο. Τότε ο Ισαάκ είπε μέσα του πως αν αυτοί δεν υπακούουν στις εντολές του Κυρίου, δεν έχει νόημα η παρουσία του εκεί.

Αναχώρησε αμέσως και επέστρεψε στο πρώτο του ερημικό κελί, όπου παρέμεινε ως τον θάνατο με ανδρεία και καρτερία. Από εκεί, μακριά από τους ανθρώπους, φλεγόταν από αγάπη γι' αυτούς και πότιζε άφθονα τις ψυχές των αδελφών με το ζωηρό νάμα της διδασκαλίας του. Έγραψε εκεί τους περίφημους ασκητικούς λόγους του, καρπό μακράς προσωπικής εμπειρίας μέσα στους πειρασμούς, στις δοκιμασίες και στη χάρη. Η μνήμη του ορίστηκε τιμητικά στις είκοσι οκτώ Σεπτεμβρίου με πρωτοβουλία του Οσίου Παϊσίου του Αγιορείτου. Πρεσβείαις του Οσίου Ισαάκ του Σύρου, Κύριε Ιησού Χριστέ, χάρισε σε εμάς πνεύμα μετανοίας, νήψεως και προσευχής, αμήν.