Στον μακρύ κατάλογο των ομολογητών ποιμένων της Εκκλησίας ξεχωρίζει η σιωπηρή μορφή του οσίου Θεοφίλου, αρχιεπισκόπου Εφέσου, και η μαρτυρία του υπέρ των αγίων εικόνων. Παράδοξο είναι ότι ο άγιος αυτός παρέμεινε εντελώς άγνωστος στους έντυπους Συναξαριστές της Ορθόδοξης παράδοσης, παρά τη μεγάλη του προσφορά. Η μνήμη του μαζί με την Ακολουθία του, ποίημα Θεοφάνους του Γραπτού, σώζεται στον Παρισινό Κώδικα χίλια εξακόσια δεκαεννέα, φύλλο εξήντα δύο.

Από το ίδιο το περιεχόμενο της Ακολουθίας φαίνεται καθαρά η βαθιά πορεία της ζωής του, η οποία υπήρξε γεμάτη αρετές και υπέρμετρους ασκητικούς αγώνες. Αρχικά ο Θεόφιλος ζούσε ως μοναχός στην έρημο, φυγαδεύοντας τον εαυτό του μακριά από τους θορύβους του κόσμου και της εξουσίας. Έπειτα, χάρη στην αγιότητα και την αρετή του, προήχθη στη μητρόπολη Εφέσου, την οποία κυβέρνησε με τρόπο θεάρεστο. Με τις διδαχές του ήλεγχε στερεά εκείνους που φρενοβλαβώς ατίμαζαν την ιερή εικόνα του Χριστού, υπερασπιζόμενος την ορθή πίστη.

Από αυτό γίνεται φανερό ότι ήκμασε στους χρόνους των εικονομάχων αυτοκρατόρων, που πολέμησαν την προσκύνηση των αγίων εικόνων. Πιθανώς υπήρξε σύγχρονος Θεοφάνους του ποιητού και Γραπτού, ο οποίος μάλιστα συνέθεσε την Ακολουθία του οσίου. Στον Συναξαριστή του Δελεαί φέρεται η μνήμη του ως αρχιεπισκόπου Εφέσου του Ομολογητού, σύμφωνα με την παλαιά παράδοση. Στο Συνοδικό της Κυριακής της Ορθοδοξίας αναφέρεται επίσης η μνήμη του Θεοφίλου, χωρίς ρητή ένδειξη της επισκοπής, μαζί με τον αρχιεπίσκοπο Νικόλαο. Ευχή των πιστών είναι, με τις πρεσβείες του οσίου Θεοφίλου του Ομολογητού, να σταθούν στερεοί στην αληθινή προσκύνηση του Χριστού, αμήν.